Category Archives: Ιστορία της Μουσικής

Το τραγούδι των Φαλαινών

η-γαλάζια-φάλαινατου Τάσου Σαραντή, ΗΜΕΡΗΣΙΑ 1/4/06

Επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι οι φάλαινες  όχι μόνο έχουν – αντίστοιχα με τους ανθρώπους- τη δική τους γλώσσα  αλλά και ότι, όπως οι άνθρωποι, έχουν τη  ντοπιολαλιά τους, δηλαδή, τη μιλούν με διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν.

Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τις φωνές φαλαινών στη Χαβάη χρησιμοποιώντας μια μαθηματική μελέτη κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων.

Όπως προέκυψε από την έρευνά τους, τα τραγούδια της μεγάπτερης φάλαινας είναι από τα πιο περίπλοκα του ζωικού βασιλείου. Οι συγκεκριμένες φάλαινες χρησιμοποιούν τη δική τους σύνταξη με φράσεις που δημιουργούνται από μονάδες ήχου που συνδυάζονται και δημιουργούν τραγούδια ολόκληρων ωρών. Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι τα τραγούδια μεταφέρουν πληροφορία, παρόλο που το περιεχόμενό της παραμένει άγνωστο.

Με περιορισμένη όραση και όσφρηση, τα θαλάσσια θηλαστικά βασίζονται κυρίως στον ήχο, που ταξιδεύει στο νερό τέσσερις φορές ταχύτερα απ’ ότι στον αέρα. Επί έξι μήνες κάθε χρόνο, τα αρσενικά σε κάθε πληθυσμό μεγάπτερων προσκαλούν τα θηλυκά με ένα επαναλαμβανόμενο τραγούδι που εξελίσσεται με το χρόνο. Η δομή του τραγουδιού είναι επαναληπτική, με βραχείες και μακρόσυρτες μονάδες ήχου που συνεχώς εναλλάσσονται.

Η ανάλυση έδειξε ότι τα τραγούδια των μεγάπτερων μεταφέρουν λιγότερο από 1 bit πληροφορίας ανά δευτερόλεπτο. Συγκριτικά, οι άνθρωποι που μιλούν αγγλικά παράγουν 10 bit ανά λέξη. Εντούτοις, η επικοινωνία των φαλαινών μπορεί να είναι περίπλοκη.
Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι υπογραμμίζει ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι φάλαινες επικοινωνούν χρησιμοποιώντας ξεχωριστές μονάδες ήχου που είναι ταξινομημένες σε μια ιεραρχική δομή. «Για παράδειγμα, ένα κείμενο αποτελείται από παραγράφους, οι παράγραφοι αποτελούνται από προτάσεις, οι προτάσεις από λέξεις κ.τ.λ.»εξηγεί.

«Σε ότι αφορά στο τραγούδι των μεγαπτεροφάλαινων, μια περίοδος αποτελείται από τραγούδια, ένα τραγούδι αποτελείται από ηχητικά μοτίβα, ένα μοτίβο αποτελείται από φράσεις και μια φράση αποτελείται από ηχητικές μονάδες». Αν όλα αυτά συνδυαστούν, τότε φαίνεται πως οι φάλαινες έχουν κάτι που μοιάζει να είναι το δικό τους συντακτικό, τη δική τους γραμματική διάταξη των λέξεων μέσα στις προτάσεις.
Σε μια άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του πανεπιστημίου του Ορεγκον διαπιστώθηκε ότι οι φάλαινες τραγουδούν με διαφορετικές διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν. Οι μπλε φάλαινες στο βορειοδυτικό Ειρηνικό ωκεανού εκπέμπουν διαφορετικούς ήχους από τις μπλε φάλαινες στο δυτικό Ειρηνικό και αυτοί είναι διαφορετικοί από τις φάλαινες που ζουν στην Ανταρκτική και από αυτές που ζουν στη Χιλή.
Για την πραγματοποίηση της μελέτης χρησιμοποιήθηκαν υποβρύχια μικρόφωνα που αποκαλούνται υδρόφωνα, που έχουν σχεδιαστεί για την καταγραφή των σεισμών. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι δεν γνωρίζουν γιατί οι φάλαινες ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν διαφορετικές διαλέκτους και αν αυτό συνδέεται με γενετικούς λόγους ή με περιβαλλοντικούς.

Με μαθηματική κωδικοποίηση
Προκειμένου να αναλύσουν τις φωνές των φαλαινών, ο Δρ Σουζούκι και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν εργαλεία της θεωρίας της πληροφορίας, μιας μαθηματικής κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων. Με ειδικό λογισμικό μελέτησαν τα δομικά χαρακτηριστικά της «γλώσσας» και αντιστοίχισαν κάθε δομικό στοιχείο με ένα αυθαίρετο σύμβολο. Στη συνέχεια, εθελοντές χωρίς γνώσεις για τα τραγούδια των φαλαινών κλήθηκαν να τα κατατάξουν με κριτήρια την πολυπλοκότητα, την επαναληπτικότητα και την προβλεψιμότητα. Τόσο η ηλεκτρονική ανάλυση των δεδομένων όσο και οι εθελοντές συμφώνησαν ότι τα τραγούδια είναι ιεραρχικά. «Η θεωρία της πληροφορίας ήταν το σωστό εργαλείο, επειδή μας επέτρεψε να μελετήσουμε τη δομή των τραγουδιών των μεγάπτερων χωρίς να γνωρίζουμε τι σημαίνουν» εξήγησαν οι ερευνητές.

Advertisements

Βιωματικό εργαστήρι για την ιστορία της μουσικής – ένα πρωτότυπο μουσικό μάθημα στη Θεατροχώρα

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η ανακάλυψη της μουσικής και η εξέλιξή της από την παλαιολιθική εποχή ως την εποχή του Μινωικού πολιτισμού ήταν το θέμα ενός πρωτότυπου μουσικού μαθήματος που πραγματοποιήθηκε στη Θεατροχώρα. Το μάθημα έγινε από το Γιώργο Γυπάκη στα πλαίσια του προγράμματος “Θέατρο και Τέχνες με ψηφιακές τεχνολογίες” που υλοποιεί η Θεατροχώρα σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Το μάθημα που ήταν σε μορφή βιωματικού εργαστηρίου, αφορούσε τη σύνδεση της ιστορίας της μουσικής με την ιστορία του πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, από την προϊστορική εποχή έως τη μινωική περίοδο. Το παρακολούθησαν παιδιά της Γ’, Δ’ και Ε’ δημοτικού. Γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος ήταν η γέννηση του πολιτισμού και η ανακάλυψη της μουσικής μέσα από την ανακάλυψη των ήχων του σώματος και των πρώτων μουσικών οργάνων. Στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές γνώσεις για την ιστορία της μουσικής, να «επανεφεύρουν» τα πρώτα μουσικά όργανα ανακαλύπτοντας τρόπους να παράγουν ήχο, με τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των περιόδων εκείνων (από την παλαιολιθική έως την εποχή του χαλκού). Ταυτόχρονα τα παιδιά διδάχτηκαν οργανοποιία, κατασκεύασαν δηλαδή ενδεικτικά όργανα της εποχής εκείνης (κρουστά, πνευστά και έγχορδα) και αυτοσχεδίασαν παίζοντάς τα. Εμαθαν ακόμα πώς να παράγουν ρυθμό με ηχηρές κινήσεις, πώς να αυτοσχεδιάζουν τραγουδώντας τις υποτιθέμενες εμπειρίες τους της καθημερινής ζωής . Ανάμεσα στις δραστηριότητες του μαθήματος οι οποίες περιλάμβαναν εκτός από την οργανοποιία και ακρόαση μουσικής, παιχνίδια εμψύχωσης, μίμησης και χορού, γινόταν αφήγηση ιστοριών και διαλογική συζήτηση με τα παιδιά.

Το μάθημα οργανώθηκε με το σκεπτικό της εφαρμογής της μουσικοπαιδαγωγικής μεθόδου Coleman, που αναπτύσει τη βιωματική σχέση των παιδιών με τα μουσικά όργανα και τη μουσική τέχνη (βλέπε εδώ) με παράλληλη αξιοποίηση των σύγχρονων μουσικοπαιδαγωγικών εργαλείων, όπως αναπτύσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα του δημόσιου σχολείου.

 

 

Η μουσική ως γλώσσα

Ο καθηγητής μου Ανδρέας Λεντάκης, έγραφε για τις δύο θεωρίες της γέννησης της γλώσσας: Η μία είναι η θεωρία του επιφωνήματος ή «Ωχ Ωχ Θεωρία» (Pooh Pooh Theory) σύμφωνα με την οποία τα αυθόρμητα επιφωνήματα όπως οι κραυγές ωχ, αχ, ουχ, οι ήχοι δηλαδή που ήταν αποτέλεσμα αντίδρασης προς τα συναισθήματα, αντιπροσωπεύουν τις γλωσσικές μορφές ομιλίας των πρώιμων ανθρώπων. Η άλλη είναι η θεωρία του «γαβ γαβ» (Bow Wow Theory) που λέει ότι η ανθρώπινη ομιλία πήγασε από τη στιγμή που οι πρόγονοί μας άρχισαν να μιμούνται τους φυσικούς ήχους, π.χ. τον κεραυνό, τον αέρα, το ρυάκι, την τίγρη, τα πουλιά και γενικά κάθε φυσικό ήχο. Η μίμηση λέει, αποτέλεσε έναν από τους αποφασιστικότερους παράγοντες στη γένεση του πολιτισμού. Είναι επιστημονικά αποδεκτή η πιθανότητα η μουσική να γεννήθηκε παράλληλα με τη γλώσσα.
Η γλώσσα της μουσικής ή η μουσική ως γλώσσα, χρησιμοποιεί το στοιχείο της μίμησης για να εκφράσει συναισθήματα. Το ακούς στις πολυφωνικές χορωδίες των πυγμαίων, στα τραγούδια των aborigines με το didjeridou, στους καμηλιέρικους ρυθμούς των gnawa στη βορειοδυτική αφρική και το ακούς στις χορo-θεατρικές αφηγήσεις του έπους Ραμαγιάνα στην Ινδονησία, τα γνωστά Kecak, όπου η χορωδία συνοδεύει τη δράση με τη φράση «τσακ τσακ» ή «κετσακ». Ακούγοντάς τα χωρίς εικόνα, νομίζω ότι αφηγούνται άγριες μάχες με ακόντια και σπαθιά, την ώρα που ένας σολίστας βογγάει σα να σκοτώνεται, άλλος ουρλιάζει με μανία κι άλλος τσαμπουκαλεύεται «ετοιμάσου να πεθάνεις παλιοσκουληκαντέρα γαμώ την κοινωνία σου».  Είναι το παράδειγμα που ακολουθεί:


Η ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ COLEMAN ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ


Satis coleman - Creative music4a

Του Γιώργου Γυπάκη

Από το 1922 που εκδόθηκε το βιβλίο της αμερικανίδας μουσικοπαιδαγωγού Satis Narona Coleman «Δημιουργική Μουσική για παιδιά» η οργανοποιία με απλά υλικά είναι μια τεκμηριωμένη, αποδεκτή μέθοδος  για το ξεκίνημα της μουσικής εκπαίδευσης των μικρών παιδιών – αυτό που σήμερα ονομάζουμε μουσική προπαιδεία.

Η Coleman ανέπτυξε ένα δικό της σύστημα, παράλληλα με τον Kodaly  και λίγα χρόνια πριν τον Orff , βάζοντας ένα από τα θεμέλια της σύγχρονης μουσικής παιδαγωγικής. Οι δημιουργικές δραστηριότητες που προτείνει η Coleman εφαρμόζονται σήμερα καθολικά .

Η Coleman βασίζει τη θεωρία της για τη μουσική εκπαίδευση στις απαρχές της ανακάλυψης της μουσικής από τον προϊστορικό άνθρωπο. Εκτιμά βαθειά τη συνεισφορά στη μουσική των «πρωτόγονων κοινωνιών» όπως των αυστραλών ιθαγενών αλλά και της αφρικανικής παράδοσης των μαύρων του αμερικάνικου νότου. Αξιοποιεί την πρωτόγονη φύση των παιδιών και τα βοηθάει να ανακαλύψουν μόνα τους τον ήχο, μέσα από τα αντικείμενα που τον παράγουν. Τα προτρέπει να εξερευνήσουν τις ιδιότητες των υλικών και να επανεφεύρουν τα πρώτα μουσικά όργανα, σε ένα βιωματικό εργαστήρι της μουσικής που ξεκινάει από την πρωταρχική έκφραση για να καταλήξει στη γνώση του μουσικού οργάνου και της μουσικής σημειογραφίας.

Στην πορεία αυτή, τα παιδιά πρώτα μαθαίνουν να φτιάχνουν και να παίζουν αυτοσχέδια όργανα από όλες τις κατηγορίες μουσικών οργάνων, ώστε να είναι σε θέση αργότερα να επιλέξουν το κανονικό όργανο στο οποίο θα αφιερωθούν. Μαθαίνουν  να αυτοσχεδιάζουν, μέσα από το τραγούδι και το χορό, ακριβώς όπως γίνεται στους πρωτόγονους πολιτισμούς, μαθαίνουν ακόμα και να συνθέτουν τα δικά τους τραγούδια στα δικά τους όργανα. Τέλος μαθαίνουν να ερμηνεύουν ομαδικά μουσική σε κοινό.  «Ο πρωτόγονος άνθρωπος, λέει η Coleman, έφτιαχνε τα δικά του όργανα, έτσι θα κάνουμε κι εμείς τα δικά μας! Πόσο αρέσει στα παιδιά η κατασκευή τους! Και φυσικά, κάθε παιδί θέλει να παίξει στο όργανο που έφτιαξε!» Και πιο κάτω: «Ξεκινώντας από τα κρουστά, τα παιδιά μου θα είναι οι μικροί άγριοι που δε θα ξέρουν τίποτε από μουσική, θα χορεύουν πρωτόγονους χορούς και θα χτυπούν πάνω σε ακατέργαστα τύμπανα και θα κουνάνε ακατέργαστα κρόταλα μέχρι να ανακαλύψουν έναν τρόπο να βγάλουν τόνο. Το τραγούδι, επίσης, θα το ακολουθήσουμε από το απλούστερο ξεκίνημά του μέσα από την πορεία της εξέλιξής του και θα συσχετίσουμε το τραγούδι μας με το όργανο». Η Coleman θεωρεί ότι η μουσική είναι άρρηκτα δεμένη με λόγο και την κίνηση γι αυτό και η μέθοδός της περιλαμβάνει τη διδασκαλία μουσικής μέσω του τραγουδιού και του χορού σε ξεχωριστά κεφάλαια.

Σύμφωνα με την ίδια, αν ένα παιδί βιώσει την τέχνη της μουσικής από τα πρωτόγονά ξεκινήματα, κατασκευάσει τα δικά του όργανα και παίξει σ αυτά και ανακαλύψει μόνο του κάθε στάδιο στην ανάπτυξη των μουσικών οργάνων, μπορεί να αποκτήσει μουσικότητα. Ο τελικός στόχος είναι «να κάνουμε προσβάσιμη ολόκληρη την ιστορία της μουσικής σε ένα παιδί και να μπορεί να τη βιώσει και να την επεξεργαστεί , να βρει πώς θα φτιάξει και πώς θα χρησιμοποιήσει όλα εκείνα τα όργανα και να οργανώσουμε μια πορεία κατάλληλη για τα παιδικά χέρια και μυαλά που θα προσφέρει μια πραγματική εμπειρία ανάπτυξης της μουσικής τέχνης με τρόπο που θα αφυπνίζει και θα καθορίζει τις μουσικές του δυνάμεις και την καλαισθησία.»

Συνοψίζοντας η Coleman αναφέρει ότι η μέθοδός της «Δημιουργική Μουσική» μπορεί να συνεισφέρει στην εκπαίδευση και ανάπτυξη του παιδιού συμβάλλοντας στους ιδιαίτερους τομείς:

  • της δημιουργικής του δύναμης
  • της δύναμης να σκέφτεται για τον εαυτό του
  • των γενικών του γνώσεων
  • της ολόπλευρης συμμετοχής της συναισθηματικής του δύναμη
  • της εκτίμησης της ομορφιάς και
  • της κοινωνικοποίησης του

και γι αυτούς τους λόγους υπηρετεί τους σκοπούς της Εκπαίδευσης (Τσαφταρίδης 2013)

Satis coleman - Creative musicΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑΣ

Αν  και η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει την ουσία και τα ίδια συστατικά της στοιχειοδομικής μουσικής του συστήματος Ορφ και άλλων συστημάτων που αναπτύχθηκαν  αργότερα, η μεγαλύτερη διαφορά βρίσκεται στην έμφαση που δίνει στην παιδαγωγική αξία της οργανοποιίας. Ας σημειωθεί παρ’ όλα αυτά πως και στο Ινστιτούτο Orff στην Αυστρία η Οργανοποιία είναι ένα βασικό μάθημα.  Η εμπειρία έδειξε πως η κατασκευή μουσικών οργάνων προσφέρει στο παιδί εξαιρετικές εμπειρίες και διαθεματικές γνώσεις, που ελάχιστες τέχνες θα μπορούσαν να αναπληρώσουν:

  • Το παιδί δημιουργεί μέσα από τη χειρωνακτική εργασία ένα έργο που παράγει τέχνη και έχει την προσωπική του σφραγίδα. Παράλληλα αναπτύσσεται η αισθητική και οι εικαστικές τέχνες, λόγω του τελικού διακοσμητικού ρόλου των οργάνων (Σαρρής 2010)
  • Στη διαδικασία αυτή, εμπλέκεται πρακτικά με την εκμάθηση της φυσικής, αφού ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, τους όγκους, το βάρος και την υφή, αλλά και πως παράγεται ο ήχος σε κάθε περιπτωση ταλάντωσης (χορδές, μεμβράνες, ηχεία κπ)
  • Εμπλέκεται με την εκμάθηση των μαθηματικών και της γεωμετρίας όταν καλείται να χαράξει σχήματα και να μετρήσει αποστάσεις για την τοποθέτηση τάστων σε ένα έγχορδο ή το άνοιγμα τρυπών σε ένα πνευστό.
  • Εμπλέκεται με τη γεωγραφία, όταν καλείται να αντιγράψει και να παίξει μουσικά όργανα από διάφορες χώρες και ηπείρους. Ταυτόχρονα αποκτά και πολυπολιτισμική συνείδηση καθώς μαθαίνει για τις μουσικές παραδόσεις άλλων λαών.
  • Αναπτύσσει τη λογική και την ικανότητά του να προγραμματίζει, καθώς μαθαίνει να σχεδιάζει εξ αρχής ένα τελικό προιόν που απαιτεί μια σειρά ενεργειών για να γίνει.
  • Αναπτύσσει την εφευρετικότητά του κάθε στιγμή που πρέπει να λύσει κατασκευαστικά προβλήματα που του προκύπτουν.
  • Οξύνει τη φαντασία του καθώς συχνά προκύπτουν νέες ιδέες για τη διαμόρφωση του τελικού προϊόντος. Μου έχουν τύχει περιπτώσεις παιδιά να ανακαλύπτουν ένα καινούργιο ηχητικό αντικείμενο.
  • Οξύνει την παρατηρητικότητα, καθώς το παιδί καλείται συχνά να αντιγράψει ένα μουσικό όργανο που βλέπει.
  • Το παιδί μαθαίνει τη χρήση εργαλείων και αποκτά κατασκευαστικές δεξιότητες, ανάλογα με την ηλικία του (όπως δέσιμο κόμπων, τύλιγμα σπάγγου, πλέξιμο λαστίχων, χρήση ξυλοκόλλας, κόψιμο σε σκληρά υλικά όπως χαρτονι, καλάμι  και κόντρα πλακέ κλπ.)

Πρέπει να σημειωθεί ότι η παιδική οργανοποιία υπάρχει και στη λαϊκή μας παράδοση. Ο μεγάλος μας μουσικολόγος Φ. Ανωγειανάκης αναφέρει πολλές τέτοιες κατασκευές από παιδιά για παιδιά, είτε για εκπαιδευτικούς λόγους (στην Κρήτη έφτιαχναν την αρτικόλυρα μέχρι να αποκτήσουν την αληθινή λύρα) είτε ως παιχνίδι – ηχητικό αντικείμενο (όπως η στράκα, η νουνούρα κ.α.). Η παραδοσιακή διδασκαλία, κοινώς «μαθητεία» της οργανοποιίας εξάλλου έχει μελετηθεί από το Νικόλα Τσαφταρίδη, ως ένα άγνωστο αλλά σημαντικό κομμάτι με ιστορική συνέχεια από το Βυζάντιο ως τις μέρες μας.

Κατά τον Νικόλα Τσαφταρίδη,  πρωτεργάτη της παιδαγωγικής εφαρμογής της οργανοποιίας στη χώρα μας, «το μουσικό όργανο που γίνεται από τα ίδια τα παιδιά ή με τη συμμετοχής τους αποτελεί ένα επιπλέον κίνητρο για να μάθουν να το χρησιμοποιούν. Αυξάνεται έτσι η δεκτικότητά τους και έχουν πιο δημιουργική και ουσιαστική συμμετοχή στο μάθημα της μουσικής. Γι αυτό το λόγο η κατασκευή δεν πρέπει να είναι μόνο ο σκοπός ή το τελικό προϊον αλλά και το μέσο για την παιδαγωγική προσέγγιση της μουσική. Μέρος της προετοιμασίας του μαθήματος της κατασκευής, συνεχίζει ο Τσαφταρίδης, πρέπει να αποτελεί και η εύρεση κάποιων κομματιών κατάλληλων, για να χρησιμοποιηθούν άμεσα τα συγκεκριμένα όργανα. Κάποιο ρυθμικό παιχνίδι ή κάποιο τραγούδι που θα συνοδεύεται από τα όργανα αυτά και θα ενισχύσει το ενδιαφέρον των παιδιών για τη μουσική. Ετσι θα τους δοθεί η δυνατότητα να γνωρίσουν όχι μόνο τον ήχο μέσω του οργάνου αλλά και το πώς χρησιμοποιείται, δηλαδή τη μουσική».

Satis coleman - Creative music6Η ΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑΣ

Εχει ενδιαφέρον το ότι η αφετηρία όλων των προβληματισμών που οδήγησαν την Coleman σ’ αυτές τις διαπιστώσεις είναι η τραυματική της πρώτη επαφή με τη μουσική μέσω του πιάνου, η απογοήτευση από τη στέρηση της χαράς του αυτοσχεδιασμού, η επίπονη, άχαρη και βαρετή διαδικασία στην οποία υπεβλήθη για να μάθει να διαβάζει «τα μαύρα σημαδάκια στις γραμμές». Πρόκειται για μια εμπειρία για την οποία ακούω πολύ συχνά να μιλάνε σήμερα άνθρωποι που έχοντας αποφοιτήσει από τα κλασσικά ωδεία με ευνουχισμένο το ταλεντο τους, δηλώνουν ότι δεν έχουν «ξαναπιασει από τότε στα χέρια τους το όργανο». Αναρωτιέμαι γιατί δε βρέθηκε κανείς να τους πει ότι πριν αρχίσουν να «σπουδάζουν» ένα μουσικό όργανο θα έπρεπε πρώτα να περάσουν από ένα τμήμα μουσικής προπαιδείας!

Στη χώρα μας, άργησε κάτι λιγότερο από έναν αιώνα να παγιωθεί η αντίληψη ότι η μουσική εκπαίδευση δεν μπορεί και δεν πρέπει να ξεκινάει από τη μουσική γνώση δηλαδή τη θεωρία και τη σημειογραφία της, αλλά από το μουσικό βίωμα, τη μουσική εμπειρία. Σήμερα είναι καθολική η αντιληψη ότι τα παιδιά πρέπει να ξεκινούν τη μουσική τους εκπαίδευση από παιγνιώδεις δραστηριότητες που θα συνδυάζουν το λόγο, τη μουσική και την κίνηση πολύ πριν αρχίσουν να μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν το πεντάγραμμο. Η αντίληψη αυτή, που έγινε ευρύτερα αποδεκτή μέσω του συστήματος Ορφ που μεταλαμπάδευσε στην Ελλάδα η Πολυξένη Ματέυ Ρουσοπούλου, έχει περάσει σήμερα στην ύλη του δημόσιου σχολείου και διδάσκεται στα μουσικοπαιδαγωγικά τμήματα των ΑΕΙ, όμως δεν είναι γνωστή ακόμα σε όλους τους γονείς που θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αναπτύξουν τη μουσική τους δεκτικότητα.

Στην ύλη του μαθήματος μουσικής της Α’βάθμιας εκπαίδευσης του δημόσιου σχολείου περιλαμβάνεται και η οργανοποιία με μια σειρά από ενδεικτικές κατασκευές που βοηθούν τα παιδιά να αποκτήσουν οικειότητα με το αντικείμενο. Η ένταξή της οργανοποιίας στο σχολικό πρόγραμμα είναι  επιστέγασμα των προσπαθειών καθηγητών όπως ο Νικόλας Τσαφταρίδης, ο Κώστας Μόσχος, ο Δημήτρης Σαρρής κ.α. εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το όραμα της Satis Coleman για μια Δημιουργική Μουσική από τα παιδιά και για τα παιδιά, εμπλουτισμένο με ρυθμικά και μουσικά παιχνίδια εμπνευσμένα από το υλικό όλων των μουσικοπαιδαγωγικών συστημάτων του 20ου αιώνα, επηρρεάζει τα μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες παιδαγωγικές ανάγκες των μουσικών τάξεων σε όλο τον κόσμο.

Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο της Satis N. Coleman “Creative Music for Children”

Βιβλιογραφία:

Satis N. Coleman “Creative Music for Children” 1922                                             Δ. Αντωνακάκης-Ε. Χιωτάκης Μουσική Παιδαγωγική διαθεματικές εφαρμογές για μικρά παιδιά Καστανιώτης 2007                                                                                                       Τσαφταρίδης Νικόλας (1995). Αυτοσχέδια Μουσικά όργανα. Αθήνα: Σ & Μ Νικολαῒδης ΟΕ. Σεννή Παναγιώτα (2012). Τα αυτοσχέδια μουσικά όργανα: δραστηριότητες για την προσχολική εκπαίδευση. Πτυχιακή εργασία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών. Τσαφταρίδης, Ν. (2006). «Κατασκευές Μουσικών Οργάνων και κατασκευές με απλά υλικά: Μια προσπάθεια θεωρητικής – παιδαγωγικής προσέγγισης». Βόλος: Πρακτικά Συνεδρίου                                                                                                                                      Σαρρής Δ. (2010). «Ταξιδεύοντας στην Οργανοτοπία»: η μεταμάθηση μέσα από την εκπαιδευτική κατασκευή μουσικών οργάνων. Αθήνα: Πρακτικά Συνεδρίου             Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ /Ο ήχος της Μουσικής

Satis coleman - Creative music10

Οι παγκόσμιες ρίζες της μουσικής

Δεν είναι τυχαίο που το περιβάλλον του πλανήτη μας διατηρήθηκε για αιώνες σε τάξη μόνο εκεί που ο πολιτισμός διατήρησε την αρχέγονη γνώση της αρμονίας του ανθρώπου με τη φύση. Δεν είναι τυχαία η απίστετη ομοιότητα ανάμεσα σε πολιτισμούς που διατήρησαν την ίδια γνώση σε διαφορετικά σημεία της Γης, χωρίς να έχουν καμιάν επαφή μεταξύ τους, χωρίς να έχει γίνει καμία πολιτιστική ανταλλαγή: για παράδειγμα στην Ελλάδα και την Κίνα φιλόσοφοι όπως ο Ηράκλειτος και ο Λάο Τσε, εξέφρασαν τις ίδιες κοσμοθεωρίες, την ίδια εποχή. Ανάμεσα σε διαφορετικές ηπείρους υπήρξαν παράλληλοι μουσικοί πολιτισμοί.  Ενα τυχαίο παράδειγμα εδώ: ανακαλύψτε τις ομοιότητες ανάμεσα σ’ αυτό το τραγούδι από το Burundi της Αφρικής, το throat singing των εσκιμώων Inuit και της Μογγολικής Tuva.




Και δεν είναι τυχαίο που οι λαοί της Αφρικής γνώριζαν την πολυφωνία στη μουσική πολύ πριν από τους απολίτιστους ευρωπαίους. Γιατί ακόμα και οι πιο πρωτόγονες φυλές, αυτές που διατηρούν κλειστές τις παραδόσεις τους εδώ και χιλιάδες χρόνια έχουν την πιο πλούσια πολυφωνική μουσική. Αν και η εξέλιξη από τη μονοφωνία στην πολυφωνία δεν είναι κανόνας πολιτισμικής εξέλιξης γενικά, στην περίπτωση της ευρωπαϊκής μουσικής αυτό αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Το πέρασμα από τη μονοφωνία στην πολυφωνία όπως αιτιολογείται από την ιστορία υπήρξε πολιτισμικό επίτευγμα προάγωντας τον ευρωπαϊκό πολιτισμό στην Αναγέννηση, μέσα από το σκοτάδι του μεσαίωνα και τη διάκρισή του από τις λαμπρές, μονωδιακές, μεσογειακές επιρροές.

Δεν προτείνω λοιπόν να μελετήσουμε απλά τη μουσική αυτή των αρχών της ανθρωπότητας, προτείνω να επιστρέψουμε εκεί και να ξεκινήσουμε από την αρχή.
Να, από δω ακριβώς:

Ο μουσικός και η συμπαντική αρμονία

28e1124f1038ca4074cb5830d895955c

Εδώ και χιλιάδες χρόνια στην Απω Ανατολή, γνωρίζουν πως να διατηρούν το σώμα και το πνεύμα τους σε αρμονία με το σύμπαν, ενώ αυτοσυγκεντρώνονται στον ήχο της βαθειάς αναπνοής, αυτής που προέρχεται από το κέντρο του σώματος και ζεσταίνει το λαιμό την ώρα του διαλογισμού. Στα αρχαία βουδιστικά κείμενα περιγράφονται αυτές οι τεχνικές που σήμερα αξιοποιούνται από τη βιομηχανία του new age και κατηγοριοποιούνται σε διάφορες υποτιθέμενες σχολές με στόχο την εμπορευματοποίηση. Αν απομονώσουμε τη βασική ιδέα, το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά απλό και όλα καταλήγουνε ξανά στον άνθρωπο που ανακαλύπτει τη σχέση του με το σύμπαν και φτάνει -αφού πρώτα ρυθμίσει την αναπνοή του με τη φυσική αρμονία- στην αρχή των πάντων που είναι Ενα, όπου δεν υπάρχει ποτέ σιωπή, αφού όλα βρίσκονται εν κινήσει.

Roger-Waters-Music-From-The-Bo-63796

Ο Brion Geesin και ο Roger Waters έγραψαν το σάουντρακ σε ένα ένα ντοκυμανταίρ για το ανθρώπινο σώμα, όπου ντύνουν μουσικά με ιδιοφυή τρόπο τις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού

Ο ΑΝΕΜΟΣ ΣΤΙΣ ΚΑΛΑΜΙΕΣ

Η συνεχής κίνηση της πνευματικής και υλικής ύπαρξης αποκαλύφθηκε ταυτόχρονα στον Ηράκλειτο και το Λάο Τσε. Ο δεύτερος στο «Τάο Τε Τσιγκ» διατύπωσε το δρόμο για το πως ο άνθρωπος μπορεί να διατηρεί την αρμονία με αυτή την κίνηση. Σε ότι μας αφορά, όταν ο μουσικός μπορεί να ακολουθήσει το δρόμο της σοφίας, μπορεί να ακούσει και τη μουσική αυτής της αέναης κίνησης και μπορεί να μάθει από την επανάληψή της.
“ανάμεσα στο άπειρο και στη γη το διάστημα είναι ένα τεράστιο κενό ανεξάντλητο. Αν το ανακινήσεις, πλούσια θα είναι τα δώρα του”

Ο γέρο σοφός κάθεται στην κορφή ενός λόφου κάτω από ένα μεγάλο δέντρο και βάζει σε ταυτόχρονη κίνηση την αναπνοή και την καρδιά του με τη φύση ακούγοντας τους ήχους της. Δεν έχει κανένα σκοπό, καμιάν επιθυμία.

“Φτάσε ως την έσχατη κενότητα και πρόσεξε πως όλα τα πράγματα εργάζονται. Τα έχω δει να επιστρέφουν, τα έχω δεί να ανθίζουν, τα έχω δει να ξαναγυρίζουν στις ρίζες τους. Τί είναι λοιπόν γαλήνη; Το αποτράβηγμα είναι στις ρίζες σου, είναι η επιστροφή στο Τάο”.

Ο άνεμος που φυσάει στις καλαμιές ή σφυρίζει ανάμεσα στα κυπαρίσια, τα φύλλα ενός πλατάνου που θροϊζουν, το νερό που κυλάει σ’ ένα ρυάκι, το κύμα της θάλασσας που παρασέρνει τις πέτρες ή την άμμο στην ακτή, τα τζιτζίκια, οι τροξαλίδες τη νύχτα, το κελάηδισμα των πουλιών, το μούγκρισμα των άγριων ζώων αλλά και τα τραγούδια των φαλαινών, είναι τα αέναα ηχητικά μοτίβα της φύσης. Αυτά τα μοτίβα αποκαλύπτονται ως μουσικά, σ’ εκείνον που χωρίς να βιάζεται, εγκαταλείπει τις σκέψεις του για να ενωθεί με το σύμπαν. Είναι μια γνώση που σήμερα ξεχνιέται όλο και πιο συχνά, όμως είναι απαραίτητο για κάθε μουσικό δημιουργό να την κατακτήσει στην πράξη.

Πιστεύω ότι η γνώση αυτή υπάρχει από την αρχή της ανθρωπότητας. Ετσι, αφού ο πρωτόγονος έμαθε να διαχωρίζει την κραυγή από τη μελωδική έκφραση της φωνής του, χρησιμοποίησε το σώμα του για να μιμηθεί το ρυθμό και μετά βρήκε τρόπο να μιμείται τους ήχους του περιβάλλοντός του με φυσικά υλικά.
“Τα μέσα για τη μουσική έκφραση του ανθρώπου ξεκινούν από τις δυνατότητες του ίδιου του κορμιού του, μόνου (φωνή, χειροκρότημα) σε συνεργασία με το περιβάλλον (πόδια-έδαφος, ανάσα αυλός, χέρια – τύμπανο). Η φωνή με τις άπειρές της δυνατότητες (τις ηχοχρωματικές της άρθρωσης και της έκφρασης) αποτέλεσε το βασικό μέσο -ίσως και το αξεπέραστο- που φέρει με τον πιστό τρόπο τη σφραγία της ίδιας του της ψυχής. Από την απλή λοιπόν χρήση της ανθρώπινης φωνής και των χειλιών που μιμούνταν τους ήχους της φύσης ή των ζωντανών της πλασμάτων, που ακολούθησε με συνοδεία ρυθμικών χτύπων των χεριών ή των ποδιών, πολύ σύντομα φτάσαμε στην παραγωγή ήχων από ακατέργαστες πρώτες ύλες (πέτρες σε συστοιχίες, όστρακα χελώνας,κοχύλια) ή επεξεργασμένα υλικά (κόκκαλα, μπαμπού ή σκεύη καθημερινής χρήσης). Ετσι δημιουργήθηκαν τα όργανα σε όλες τους τις μορφές (ιδιόφωνα, μεμβρανόφωνα, χορδόφωνα και αερόφωνα).”
Στέφανος Βασιλειάδης “Για τη Μουσική”

Μπορούν οι κωφάλαλοι να μάθουν μουσική;

photo
Evelyn Glennie

Η καταγραφή των δονήσεων των ουρανίων σωμάτων από τα μηχανήματα της NASA, εξηγεί πως μπορεί κάποιος που δεν έχει την αίσθηση της ακοής να νιώσει τον ήχο μέσω των δονήσεων που παράγει ένα αντικείμενο.Beethoven_Deaf_by_Artigas

Ολοι γνωρίζουν πως ο Μπετόβεν έγραψε το πιο διάσημο έργο του θεόκουφος, λαμβάνοντας τις δονήσεις του πιάνου μέσω του ξύλου που είναι καλός αγωγός των ηχητικών κυμάτων. Η ταινία για τη ζωή της κουφής μουσικού κρουστών Evelyn Glennie, “Touch the Sound” θά πρεπε να προβάλλεται σε σπουδαστές της μουσικής, όσο και σε κωφάλαλους. H Evelyn Glennie έχασε την ακοή της από 12 ετών, αλλά έμαθε να ακούει με  τις άλλες της αισθήσεις. Σημερα θεωρείται μια από τις καλύτερες μουσικούς κρουστών στον κόσμο, δίνει παραστάσεις διεθνώς και έχει πάρει σημαντικά βραβεία για το έργο της.

Παρακολουθείστε εδώ μια ομιλία της Evelyn Glennie με θέμα “Πώς να ακούτε αληθινά”

 

Γιατί πρέπει να μαθαίνουν τα παιδιά μουσική;

Το ξέρατε ότι η μουσική εκπαίδευση ωφελεί τις διανοητικές και μαθησιακές ικανότητες; Ερευνα έδειξε ότι στο 90% των παιδιών προσχολικής ηλικίας αναπτύχθηκε η γλωσσική τους ευφυία ύστερα από 20 μέρες μουσικής εκπαίδευσης. Η μουσική εκπαίδευση αναπτύσσει τις ικανότητες ανάγνωσης και γραφής και βελτιώνει την ικανότητα στη μητρική γλώσσα. Συντελλεί όμως και στην ανάπτυξη της συνεργασίας, της πειθαρχίας της διανοητικής εργασίας και της δημιουργικότητας. Ειναι ευεργετική για τη μνήμη, τη μαθηματική σκέψη και βοηθάει ιδιαίτερα τα παιδιά με διάσπαση προσοχής και μαθησιακές δυσκολίες.  Αυτές κι άλλες πολλές πληροφορίες δίνει το θαυμάσιο αυτό infographic του Πανεπιστημίου της Φλόριντα που εξηγεί γιατί πρέπει ένα παιδί να καλλιεργεί τη μουσική του παιδεία από την προσχολική ηλικία μέχρι τα φοιτητικά του χρόνια!

97a027bff22ea849fa646f3a1c80a732

Ο μουσικός τοίχος

Είμαι περήφανος για το μουσικό μου τοίχο!

Η εγκατάσταση αυτή που έφτιαξα για τη συμμετοχή μου με τη Θεατροχώρα στο 1ο Παιδικό Φεστιβάλ των Χανίων, τράβηξε το ενδιαφέρον όλων των παιδιών που πέρασαν από κει. Σαν το μελίσσι μαζεύονταν όλη τη μέρα ξετρελαμένα γύρω από την εγκατάσταση για να παίξουν με τα όργανα και να εξερευνήσουν τους ήχους. Οπως μου είπε κι ένας μπαμπάς «αυτό που έχεις φτιάξει είναι το όνειρο κάθε παιδιού».  Πράγματι, είναι μια μαγική παιχνιδομηχανή!

Τί είναι λοιπόν ένας Μουσικός Τοίχος; Είναι η εγκατάσταση πολλών ηχητικών  αντικειμένων και μουσικών οργάνων σε έναν, ξύλινο συνήθως τοίχο (ένα φράχτη ή άλλη ξύλινη βάση) τακτοποιημένα και προσβάσιμα, ώστε να μπορούν τα παιδιά να διασκεδάσουν και να μαθουν παίζοντας. Δύσκολα μπορείς να προσαρμόσεις αγοραστά μουσικά όργανα σε έναν τέτοιο τοίχο μια και θα πρέπει να τα καρφώσεις, να τα βιδώσεις ή να τα κολλήσεις καταστρέφοντάς τα. Ετσι, χρησιμοποιούμε όργανα από ανακυκλώσιμα υλικά και παλιά  αντικείμενα που δε φοβόμαστε να τα αφήσουμε στο ύπαιθρο για καιρό.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση μετέτρεψα μια παλέτα σε βάση (για να μπορεί να μετακινείται εύκολα) και προσάρμοσα πάνω της αυτοσχέδια μουσικά όργανα φτιαγμένα από: Τάβλες και πόδια από πεταμένα κρεβάτια, καδρονάκια από συσκευασίες επίπλων, ένα παλιό ταψί, ένα τηγάνι, ενα σπασμένο μπρίκι, κουτάκια από αναψυκτικά και μπύρες, πλαστικά μπουκάλια, καλάμια, ένα παλιό ράφι, παλιά κουδούνια, χαλκοσωλήνες, σωλήνες ηλεκτρολόγου και χωνάκια και άλλα μουσικά όργανα που  Και τα στρίμωξα όλα σε μια βάση που μεταφέρεται εύκολα. Μου πήρε 3-4 μέρες για να το κάνω.

Μπορείτε να δείτε το μουσικό μου τοίχο στην είσοδο της Θεατροχώρας (Κύπρου 2) με την οποία συνεργάζομαι, έχοντας αναλάβει το εργαστήριο οργανοποιίας για παιδιά.

Mπορώ όμως να φτιάξω ένα Μουσικό Τοίχο και για σας, αν μου τον παραγγείλετε!

DSC_0022

DSC_00252

1

P1020627

Ηχοι του Σύμπαντος (μέρος 2ο)

chromestars

Το σύμπαν κινείται, παράγοντας ήχο, που δεν μπορούμε να ακούσουμε, μια κι ο ήχος δεν ακούγεται στο κενό. Ομως, τα διαστημόπλοια Voyager I και ΙΙ και Cassini, “έπιασαν” την κίνηση αυτή που παράγει διάφορες μορφές κυμάτων, κατέγραψαν τις ηλεκτρομαγνητικές δονήσεις των ουρανίων σωμάτων που παράγουν ήχο, που σε κάποιες περιπτώσεις υπέστη επεξεργασία για να μπορέσουμε να τον ακούσουμε. Μέσω της NASA κυκλοφορούν από τη δεκαετία του ’80 διάφορες ηχογραφήσεις, άλλες προϊόντα επεξεργασίας κι άλλες όχι, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία του Πυθαγόρα για τη μουσική του σύμπαντος.


https://www.youtube.com/watch?v=AxEa5KdPFRw

https://www.youtube.com/watch?v=X0r9jd2KWNA&list=PL134D6C9D253DE81C

Ηχοι του σύμπαντος (μέρος 1ο)

8zbeKbΣτην Αρχή ήταν η Σιωπή. Μετά υπάρχουν πράγματα που τίποτα δεν ξέρουμε σίγουρα γι αυτά. Ισως στο Σύμπαν να γεννιέται συνεχώς ύλη από το μηδέν. Ισως μια μεγάλη έκρηξη να δημιούργησε το χώρο και το χρόνο. Ισως μια ανώτερη δύναμη να δημιούργησε τα πάντα, βάζοντας τον άνθρωπο και το αυτί του, στο κέντρο του σύμπαντος. Ισως τίποτα απ’ όλα αυτά να μην ισχύει, δεν ξέρω. Σίγουρα όμως η συζήτηση αυτή είναι μια καλή αφορμή για να θαυμάσετε αυτή την καταπληκτική εικόνα του Γαλαξία και να ακούσετε τον ήχο του Big Bang όπως τον φαντάστηκε ένας καθηγητής της Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Σηάτλ:

The Sound of the Big Bang

Η ιστορία του Rock σε λιγότερο από 1 λεπτό


Click image to see the full interactive music graphic(via Concert Hotels).

Μια απίθανη παρουσίαση της ιστορίας της rock από το 1920 ως τώρα, με όλα τα μουσικά ρεύματα που την επηρρέασαν και όλες τις υποκατηγορίες και τα είδη και τη σύνδεση που έχουν μεταξύ τους.  Κι όλα αυτά με ακουστικά παραδείγματα!

Πώς να φτιάξετε μια ροκάνα

Επιτελους, ροκανες!

Επιτέλους, βρήκα τρόπο να φτιάξω μια ροκάνα! Τις ροκάνες τις ξέρουμε ξύλινες, μια χειρολαβή με ένα γρανάζι που στα δόντια του γυρνάει ένα πτερύγιο με ενα λεπτό σανιδάκι.  Επρεπε να βρώ τρόπο να φτιάξω το γραναζι. Λοιπόν, πήρα ένα φελό, τον τρύπησα με ένα ξυλάκι καλαμάκι, έκοψα και 4 κομματάκια από ένα αλλο ξυλάκι και τα κάρφωσα περιμετρικά και ιδού! Θυμήθηκα μετά, που σαν παιδί έβαζα ένα χαρτόνι με ένα τσιμπιδάκι στη ρόδα του ποδηλάτου μου κι όπως γυρνούσε ο τροχός χτυπούσαν οι ακτίνες στο χαρτόνι κι έκανε το θόρυβο της ροκάνας…… έφτιαξα λοιπόν ένα «πτερύγιο» από σύρμα, έκοψα κι ένα κομμάτι από ένα ποτηρι απο φελιζόλ και το στερέωσα με τσιμπιδάκι.

Ναι, αλλά, δε βγάζει δυνατό ήχο. Κι αν έβαζα ένα ηχείο; Εκείνο το φελοζολένιο ποτήρι τί τόκανα; Χρειάζομαι άλλο ένα, δυο τρία ξυλάκια παγωτού, κι ένα μακρύ ξυλάκι – καλαμάκι και δυο τρία λαστιχάκια για να σταθεροποιήσω το ποτήρι πάνω στο ξυλάκι…… ιδού! Ακόμα πιο έυκολο! Ακόμα πιο θορυβώδες!

Οπως βλέπετε, έκοψα τον πάτο του ενός ποτηριού και έχωσα περιμετρικά του ένα ολόκληρο ξυλάκι από παγωτό κι ένα κομμένο στη μέση, το τρύπησα με το ξυλάκι – καλαμάκι, το σταθεροποίησα με λαστικάκια μέσα – έξω. Μετά έκοψα το άλλο ποτήρι με τρόπο ώστε να γυρνάει μέσα ελεύθερα το γρανάζι, αλλά άφησα μια γλώσσα να κινείται ελεύθερα. Πέρασα στο τέλος το γρανάζι στις δύο πλευρές του ποτηριού και το αποτέλεσμα το βλέπετε στις φωτογραφίες. Τώρα σκέφτομαι ότι το ποτήρι – πτερύγιο είναι πολύ ελαφρύ και πρέπει να του δέσω κάτι, καμιά χάντρα ίσως στον πάτο, για να βαρύνει και να γυρνάει πιο έυκολα. Αϊντε, δοκιμάστε κι εσείς, μπορει να το κάνετε και καλύτερα! Καλή διασκέδαση!

Η ροκάνα

Η ροκάνα είναι ιδιαίτερα θορυβώδες ιδιόφωνο κρουστό που φαίνεται να έχει δυτική προέλευση, αν και χρησιμοποιείται και στην εβραϊκή παράδοση. Την ακούμε σε κλασσικές ορχήστρες ενώ το 18ο-19ο αιώνα τη χρησιμοποιούσαν οι άγγλοι και αυστραλέζοι αστυνομικοί (αντί για σφυρίχτρα;).  Επισης χρησιμοποιήθηκε στο 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο για να σημάνει συναγερμό όταν υπήρχε κίνδυνος επίθεσης από δηλητηριώδη αέρια!

Rattle,_Ludlow_Museum_-_DSCF2033
By Rept0n1x – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15658303

Κράτα το

Country Legends

Θα πεθάνει κι αυτός σύντομα και θα λέμε πόσο όμορφη ήταν η μουσική του τώρα στο τέλος. Γι αυτό ας κρατήσουμε την επική μορφή του σε μια πρόσφατη αφίσσα. Ενας ακόμα θρύλος της country, o Willie Nelson.

Πηγή: Rock`n Roll,Blues,Country and Americana : Photo

Κράτα το

Η Ιωάννα παίζει Λιθόφωνο

Σ’ αυτό το βίντεο, έβαλα την Ιωάννα να φτιάξει και να δοκιμάσει ένα λιθόφωνο, αφου πρώτα διάλεξα τις πέτρες. Ηταν εύκολο και δεν της πήρε πάνω από λίγα λεπτά να καταλάβει πως λειτουργεί. Για να φτιάξεις ένα λιθόφωνο, χρειάζεσαι απλά πολύ λεπτές, πλακέ πέτρες που πρέπει να τις ακουμπήσεις σ’ένα κομμάτι αφρολέξ για να παίξουν (το αφρολέξ απορροφά τις δονήσεις κι αφήνει τον ήχο καθαρό). Εγώ χρησιμοποίησα πέτρες που μου είχαν μείνει από το χτίσιμο ενός τοίχου κι ένα κομμάτι από σπασμένο αγγείο. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει και κομμάτια από πλακάκια και πλακούρες από τη θάλασσα.

Χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο παλιά όργανα στην ιστορία είναι το λιθόφωνο.

Η μουσική από πέτρες, είναι μουσική πολύ κοντά στην αρχή της ανθρώπινης εξέλιξης. Πριν ακόμα μάθει για την ύπαρξη των λιθόφωνων ένα νήπιο στην ακροθαλασσιά ανακαλύπτει  ότι οι πέτρες μπορούν να βγάζουν ενδιαφέροντες ήχους όταν τις χτυπάμε.

Αν και είναι πολύ δύσκολο να κουρδίσεις ένα λιθόφωνο -γιατί ή πρέπει να βρεις πέτρες που να βγάζουν φυσικούς τόνους ή πρέπει να τις πελεκήσεις προσεκτικά μέχρι να βγάλουν τον τόνο που θες- ένα κουρδισμένο λιθόφωνο που έχει βρεθεί στην Ινδοκίνα χρονολογείται στη λίθινη εποχή. Ακόμα και σήμερα χρησιμοποιούνται λιθόφωνα στην Ανατολική και Νότια Ασία και στον Ειρηνικό.

Η κινεζική παράδοση αναφέρει την εξής ιστορία: όταν ο Κομφούκιος που έζησε περίπου το 500 π.Χ. έτυχε να ακούσει σε μια γιορτή μια ουράνια μουσική, εκστασιάστηκε τόσο που δεν μπορούσε να φάει τίποτα για τους επόμενους τρεις μήνες. Οι ήχοι που του προκάλεσαν αυτη την έκσταση προέρχονταν από τον Ορφέα των Κινέζων, τον Kouei, του οποίου η ικανότητα στο King – ένα είδος λιθόφωνου φτιαγμένου από κουρδισμένες πέτρες – ήταν τόσο μεγάλη που μάγευε τα ζώα και τα έκανε να τον υπακούν. Σύμφωνα με τις κινέζικες πηγές που χρονολογούνται 2200 χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού, το King το χρησιμοποιούσαν για να συνοδεύουν θρησκευτικούς ύμνους γι αυτό κι αναφέρεται σαν ιερό όργανο. Οι λειτουργίες αυτές, κατά τις οποίες αρωματικά στικς καιγόταν, λάμβαναν χώρα τα ξημερώματα λίγο πριν ξυπνήσει ο αυτοκράτορας.

King
Το King

Οι κινέζοι έφτιαχναν διάφορα είδη λιθόφωνων με διάφορα είδη λίθων, αλλά κυρίως με μια πολύ ηχηρή και όμορφη πέτρα από αχάτη που ονομάζουν yu, που την έβρισκαν σε χαράδρες και σε ρωγμές βράχων στα βουνά. Συγκεκριμένα χρώματα προτιμούνταν για την κατασκευή του King και οι κινέζοι θεωρούσαν αυτή την πέτρα εξαιρετικά πολύτιμη για μουσικούς λόγους καθώς έδινε πάντα τον ίδιο ακριβώς τόνο. «Το yu, έλεγαν, δεν επηρρεάζεται ούτε από τη ζέστη ούτε από το κρύο, ούτε από την ξηρασία ή την υγρασία».

Μάλιστα, οι πέτρες που χρησιμοποιούσαν για το King κόβονταν σε διάφορα σχήματα. Μερικές φορές αναπαριστούσαν ζώα, όπως μια νυχτερίδα με ανοικτά φτερά ή δυο ψάρια τοένα δύπλα στ άλλο. Αλλες κόβονταν στο σχήμα μιας αρχαίας καμπάνας. Το όργανο που έφτιαχναν μ’ αυτές ήταν μια εξέλιξη του king, το pienking το οποίο κούρδιζαν σύμφωνα με τα κινέζικα διαστήματα που λέγονται lu και είναι 12 μέσα στα όρια της δικής μας οκτάβας. Αλλες παραλαγές του οργάνου έχουν πιο βαθύ ήχο. Οι ηχηρές πέτρες χρησιμοποιούνταν και μεμονωμένες από τους κινέζους, σαν ρυθμικά όργανα. ενα τέτοιο μονόπετρο όργανο ονομάζεται tse-king. Σε ένα ναό στο Πεκίνο αφιερωμένο στη λατρεία του Κομφούκιου υπάρχουν (ή υπήρχαν) 10 πέτρες σε σχήμα τύμπανου οι οποίες εικάζεται ότι κόπηκαν περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια πριν.

Pien King
Το Pien King

Περίπου το ίδιο πράγμα που έπαθε ο Κομφούκιος, το έπαθα κι εγώ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 όταν άκουσα το δικό μου Ορφέα, το Stephan Micus, να παίζει ένα παράξενο λιθόφωνο με αντηχείο στο δίσκο του Music of Stones. Εντελώς συμπτωματικά, εκείνη την εποχή μελετούσα Κομφούκιο (χωρίς να ξέρω την παραπάνω ιστορία) και νομίζω ότι η μουσική αυτή όπως και τα διδάγματα του Κομφούκιου σχετίζονται απόλυτα και μεταξύ τους και είναι μια σημαντική επιρροή για μένα.

Διαβάστε εδώ για το Music of Stones και ακούστε το οπωσδήποτε!