Category Archives: Ιδιόφωνα

Μερικά ιδιόφωνα με απλά υλικά και εργαλεία

Standard

Ακολουθώντας τις οδηγίες του καταπληκτικού -αν και κάπως intellectuel- βιβλίου του καθηγητή Δημήτρη Σαρρή «Ανακυκλωμένη Μουσική» ανακάλυψα πολύ ενδιαφέροντες ήχους καταρχήν, αλλά έλυσα και ένα βασικό πρόβλημα, το πως θα φτιάχνω αντικείμενα με αληθινά μουσικό ήχο χωρίς να χρησιμοποιώ πολλά δύσχρηστα και επικύνδινα εργαλεία, ώστε να είναι οι κατασκευές μου προσιτές (και ασφαλείς) για παιδιά του δημοτικού. Ο Σαρρής, προτείνει μια συγκεκριμένη γκάμα υλικών με τα οποία πειραματίζεται για να παράγει ήχο με οποιοδήποτε τρόπο και το αποτέλεσμα είναι πολύ ευχάριστο.

Ποτηράκια από φελιζόλ, κουτάκια από μερίδες γάλακτος, ξυλάκια για σουβλάκια και λαστιχάκια. Λαστιχάκια πολύχρωμα, κάθε μεγέθους και κάθε πάχους, λαστιχάκια παντού. Τα οποία δίνουν απρόσμενες τεχνικές λύσεις (ως ορθοστάτες) έχουν και χρηστική και διακοσμητική χρήση ταυτόχρονα. Εδώ είναι μερικά από τα όργανα που παρουσιάζει στο βιβλίο, αλλά πρόσθεσα και κάποιες δικές μου ιδέες. Απο εργαλεία χρησιμοποίησα μόνο ψαλίδι (διαβάστε τις λεζάντες για λεπτομέρειες).:

Μερικά ακόμα, στα οποία χρησιμοποίησα μόνο ένα σουβλί (ή καρφί) κι ένα σφυράκι.

Ηχοι της φύσης με μουσικά όργανα

Standard


Ξέρω καλά τους ήχους της φύσης. Οταν ήμουν μικρός, κρυβόμουν μέσα στα δάση, αγκάλιαζα ένα κυπαρίσσι και άκουγα τους χυμούς του. Κοιμόμουν δίπλα στα ρυάκια κι άκουγα το νερό που κυλούσε, καθόμουν κάτω από τα πεύκα και τις λεύκες κι άκουγα το θρόισμα των φύλλων τους κι έχω ξοδέψει ώρες ολόκληρες, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τους διαλόγους των πουλιών. Κι ύστερα στη θάλασσα, ολόκληρες μέρες και νύχτες παρατηρούσα τον ήχο των κυμάτων στα βότσαλα (όπως έκαναν όλοι στα χρόνια της αθωώτητας), τα βράδια στη βεράντα προσπαθούσα να μετρησω τα τριζόνια, στο σπίτι μας δίπλα είχε τη φωλιά της μια κουκουβάγια. Ολα εδώ, αναπαράγονται με όργανα που έχω αγοράσει ή έχω κατασκευάσει ο ίδιος. Μακάρι να είχα καλύτερο ήχο για να το απολαύσετε όπως εγώ όταν τα παίζω.

Ο κεραυνός με ένα thunder stick, πλαστικά μπουκάλια και ποτήρια κομμένα σαν το χαβανέζικο pu ili για τον ήχο της βροχής και τα θροϊσματα του αέρα, διάφορα σείστρα για τα θροϊσματα των φύλλων και το κελάρισμα των νερών, απλές σφυρίχτρες, σφυρίχτρες τρόμπες και λαλίτσες για τα πουλιά, μια ξύστρα απο  καλάμι για το βάτραχο και ένα rain stick για τον ήχο των κυμμάτων στα βότσαλα. Δεν υπάρχει εδώ ούτε ένας ήχος μηχανικός, όλοι οι ήχοι είναι μίμηση με φυσικά μουσικά όργανα.

Μ’ ένα φύλλο γιασεμιού

Standard

f8501e36d90457242ff55fca1942ca2aΑκουσα πριν από πολλά χρόνια, ένα ταξίμι από τη Χαλκιδική (από τη συλλογή του Γιώργου Μελίκη “Πρώτος Λαϊκός Χειμώνας – Δημοτικά Τραγούδια της Βόρειας Ελλάδας”) να παίζεται μόνο με ένα φύλλο γιασεμιού. Γίνεται και με φύλλο λεμονιάς που μερικές φορές το περνάνε στα δόντια μιας τσατσάρας.  Αυτές οι φοβερές τέχνες δύσκολα περνάνε σε επόμενες γενιές γιατί και τα γερόντια που τις ξέρουνε θέλουνε παρακάλια (το μονοπώλιο βλέπεις, μεγάλο πράμα) και οι πιτσιρικάδες που ενδιαφέρονται είναι λίγοι. Επειδή όμως τα Κλαρίνα είναι ακριβά παναθεμά τα και τέτοια εποχή δε μαζεύεις εύκολα λεφτά για να αγοράσεις, το «φύλλο» είναι μια πρόταση για την κρίση….

Ευτυχώς πριν χαθεί αυτή η γέρικη τέχνη, κάποιοι πρόλαβαν να την αποτυπώσουν. Αξίζει τον κόπο να δείτε ποιός είναι ο Μελίκης και τί έχει προσφέρει στην παράδοσή μας, εδώ.

Ψάχνοντας, ανακάλυψα ότι μουσική με φύλλα, παίζουν και σ’ άλλους τόπους, όπως στην Ιαπωνία. Παρακάτω δύο ελληνικά βίντεο με το τί μπορεί να κάνει κάποιος με ένα φύλλο και άλλα δύο μ’ ένα γιαπωνέζο που δείχνει πως παίζεται. Πάντως, δεν είναι και τόσο εύκολο…..

Πώς να φτιάξετε μαράκες

Standard

guarani_shamanΜε το όνομα μαράκες εννοούμε συνήθως όλων των ειδών τα σείστρα που αποτελούνται από ένα κέλυφος γεμισμένο με άμμο ή σπόρους ή σφαιρίδια. Ομως οι Maracas ή rumba shakers είναι τα σείστρα της λατινοαμερικάνικης μουσικής και παίζονται σε ζευγάρια για να κρατάνε το ρυθμό συνοδεύοντας τα άλλα κρουστά της ορχήστρας. Τα σείστρα αυτού του είδους χρησιμοποιούνται σε όλους τους πολιτισμούς σχεδόν του νότιου ημισφαιρίου και σε πολλούς του βόρειου. Από τους εσκιμώους Ινουίτ μέχρι τους σαμάνους του Θιβέτ κι από την Αφρική μέχρι τους Ινδιάνους της βόρειας αμερικής, παντού υπάρχει αυτό το σείστρο.

Για τους ινδιάνους της βόρειας αμερικης όπως και για άλλους λαούς με παγανιστικό παρελθόν, τα σείστρα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στις χαρούμενες γιορτές αλλά και στις  τελετουργίες τους και θεωρούνται συχνά μαγικά αντικείμενα με μεγάλη δύναμη, που υποβάλλουν στους πιστούς τις θαυματουργές τους και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες! Θάχετε σίγουρα δει το μάγο-γιατρό που κουνάει ψέλνωντας το σείστρο του πάνω από τον πληγωμένο ήρωα κάποιας ταινίας. Η δύναμη του σείστρου (shaker) προέρχεται συνήθως από  το υλικό που περιέχει μέσα, το οποίο  αποτελείται από σπόρους, δηλαδή, την πεμπτουσία της ζωής (τη βλάστηση) και της γονιμότητας που προέρχεται από τη μάνα γη. Με την προϋπόθεση ότι σέβεται κανείς τη γη όπως τη σέβονται οι Ινδιάνοι, αντιλαμβάνεται τη σημασία αυτού του υπόκωφου ήχου που είναι τόσο συχνός στη φύση που συνεχώς δονείται, αλλά τόσο ψιθυριστός ώστε να έχουμε ξεχάσει την  ύπαρξή του.

Οι «επαγγελματικές μαράκες» φτιάχνονται από ξύλο, δέρμα, ξερές κολοκύθες, άδειες καρύδες, τώρα πια και απο πλαστικό. Αλλά, φίλε μου, αν είναι να αγοράσεις μαράκες από πλαστικό, γιατί δε φτιάχνεις δύο από τα ανακυκλώσιμα υλικά που έχεις στο σπίτι σου;

Τώρα, μάθε κιόλας να τις παίζεις όπως οι λατινοαμερικάνοι!

Πώς να φτιάξετε και να παίξετε μια μπουρού

Standard
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Μπουρού

Η μπουρού είναι ένα από τα πιο αρχαία ιδιόφωνα μουσικά όργανα που παίζεται ακόμα και σήμερα με τον ίδιο τρόπο. Η μπουρού παίζεται σε όλα τη μήκη και τα πλάτη της γης και δεν υπάρχει φυλή θαλασσινή που να μην την έχει στην παράδοσή της. Αλλού χρησιμοποιούν διάφορα μεγέθη οστράκων, εμείς στην Ελλάδα ξέρουμε το κοχύλι Τρίτωνα.

Ο Τρίτωνας , στην ελληνική μυθολογία ήταν θεότητα της θάλασσας. Γιος του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, που κατοικούσε στο βυθό της θάλασσας στα χρυσά ανάκτορα των γονιών του. Κατά το σώμα ήταν όμοιος με τους άλλους θεούς, αλλά από τους γλουτούς και κάτω κατέληγε σε ουρά. Αναφορές τον παρουσιάζουν να κρατά το γνωστό κοχύλι και να σαλπίζει την έλευση του Ποσειδώνα.
Ο λαός μας από την αρχαιότητα χρησιμοποιούσε πολλά όστρακα όπως την μπουρού ως μέσω επικοινωνίας συνήθως στα θαλάσσια ταξίδια. Οι Έλληνες ναυτικοί χρησιμοποιούσαν μεγάλα κοχύλια για να ανακοινώσουν με τον ήχο τους την άφιξη ή την αναχώρηση των πλοίων. τη χρησιμοποιούσαν ακόμα για να ειδοποιήσουν άλλα πλοία για τον κίνδυνο καιρικών φαινομένων: ομίχλη, φουρτούνα, πειρατικές ή άλλες επιδρομές.

Τα ιδιόφωνα στα οποία ο ήχος παράγεται χρησιμοποιώντας τις δονήσεις των χειλιών φυσώντας μέσα σε ένα αερoθάλαμο είναι ο προϊστορικοί πρόγονοι των σημερινών χάλικινων πνευστών, μια ιδέα τόσο καλή, που δε χρειάστηκε να εξελιχθεί πολύ. Αυτά τα όργανα έχουν πολύ δυνατό ήχο, γι αυτό και χρησιμοποιήθηκαν για την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις, για τη σήμανση συναγερμού, για την πρόκληση τρομου και επιβολής. Δεν είναι τυχαίο που και σήμερα τα καράβια χρησιμοποιούν τον ίδιο ήχο όταν επικοινωνούν στη θάλασσα, μπαίνουν ή βγαίνουν από το λιμάνι.  Τον ήχο δυναμώνει η πίεση του αέρα που προκαλείται από το σφίξιμο των χειλιών – που καθορίζει και το ύψος της τονικότητας- το πλατύτερο άνοιγμα ή καμπάνα όπου καταλήγουν πάντα αυτά τα όργανα και το ίδιο το υλικό, ξύλο ή όστρακο ή κέρατο κι αργότερα χαλκός μετατρέπει τα ηχητικά κύμματα σε ενέργεια. Τις περισσότερες φορές, την ένταση του αέρα ενισχύει ένας πρώτος αεροθάλαμος που δημιουργείται στο στόμα με το φούσκωμα των χειλιών. Ο αέρας αποθηκεύεται στα μάγουλα όπως γίνεται στον άσκαυλο για να ελέγχεται η διοχέτευσή του από τα χείλια και για να γίνεται η κυκλική αναπνοή. Θα μιλήσουμε άλλη φορά για το τελευταίο. Μερικά χαρακτηριστικά τέτοια όργανα, είναι το Σοφάρ το εβραϊκό φτιαγμένο από κέρατο κριαριού (οι τρομπέτες που έριξαν τα τείχη της Ιεριχούς), ο Κάρνυξ ο κέλτικος από χαλκό, το didjeridoo το αυστραλίζικο από κλαδί ευκαλύπτου, η ελληνική Σάλπιγγα από χαλκό κι αυτή  και το Dung Chen των Θιβετιανών Μοναχών, ενώ το Alphorn των αλπεων είναι συνήθως ξύλινο.

Θα σας πω πως φτιάχνεται η μπουρού και θα σας δείξω κι άλλους που παίζουν διάφορα όστρακα, λίιιιγο καλύτερα από μένα.

Υ.Γ. Επειδή στο βίντεο δεν το λέω, όταν κόβουμε την «κορώνα», δηλαδή τη χοντρή άκρη του τρίτωνα, κόβουμε περίπου 3 εκατοστά, ανάλογα το μεγεθος του κοχυλιού μας και μετά λιμάρουμε και τρίβουμε προσεκτικά το στομιο που δημιουργήθηκε και λίγο το εσωτερικό του, για να μη μας πληγώσει τα χείλια. Πειραματιστείτε τέλος πάντων μέχρι να βρείτε τον ήχο, λίγος πειραματισμός δε βλάπτει!