Category Archives: Ιδιόφωνα

ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΤΟΙΧΟΣ: Δημιουργήστε ένα κέντρο μουσικών δραστηριοτήτων για παιδιά στο χώρο σας!

 

DSC_0023
Φωτο από το 1ο Παιδικό Φεστιβάλ Χανίων

“Ο Μουσικός Τοίχος αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό, που δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να εξερευνήσουν τους ήχους μέσα από παιγνιώδεις προσεγγίσεις. Τα ελκυστικά ανακυκλωμένα αντικείμενα που με πολύ φαντασία υπάρχουν επάνω σε ένα Μουσικό Τοίχο, αποτελούν πρόκληση για τους μικρούς μας φίλους. Διεγείρουν τη φαντασία τους και εκτοξεύουν την ευρηματικότητα τους, έχοντας σαν αποτέλεσμα να γίνονται χωρίς και οι ίδιοι να το καταλάβουν «μικροί μουσικοί».”

Μαρία Αρχοντάκη, Ψυχολόγος – Παιδαγωγός, ιδιοκτήτης της ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑΣ

Τί είναι ο Μουσικός Τοίχος και ποιά είναι η παιδαγωγική του αξία

Γράφει και…κατασκευάζει ο Γιώργος Γυπάκης,

μουσικός, οργανοποιός και δάσκαλος οργανοποιίας
Τηλέφωνο για παραγγελία μουσικού τοίχου 6937150345

Ο Μουσικός Τοίχος είναι μία “μουσική εγκατάσταση” που μπορεί να γίνει σε κινητή ή σταθερή βάση. Περιλαμβάνει τη χρήση ανακυκλώσιμων ή φυσικών υλικών που βρίσκουμε στο περιβάλλον μας, τα οποία με την κατάλληλη τροποποίηση-επεξεργασία, μετατρέπονται σε ηχητικά αντικείμενα ή αυτοσχέδια μουσικά όργανα.
Συνήθως τα αντικείμενα που τοποθετούνται στο μουσικό τοίχο είναι ιδιόφωνα που κρούωνται, σείωνται ή τρίβονται. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά : μεταλλικά μαγειρικά σκεύη, καπάκια και άλλα αντικείμενα μεταλλικά (π.χ. παλιά κουδούνια, σωλήνες ή ντίζες), πλαστικά (π.χ. κουβάδες, σωλήνες ηλεκτρολόγου ή μπουκάλια) ή ξύλινα (π.χ. κουτιά) που παράγουν ήχο με διάφορους τρόπους. Τα αντικείμενα αυτά τακτοποιούνται πάνω στη βάση με κριτήριο τη μουσικότητά τους και τους ηχητικούς ή μελωδικούς συνδυασμούς που μπορεί να κάνουν μεταξύ τους.

Σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ο Μουσικός Τοίχος εγκαθίσταται σε παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία, σχολές όπου διδάσκεται η μουσική προπαιδεία, παιδότοπους κλπ. Ο κάθε χώρος τον αξιοποιεί σύμφωνα με τις παροχές υπηρεσίας που προσφέρει (είτε σαν παιχνίδι πολλαπλών δραστηριοτήτων, είτε ως μουσικο-εκπαιδευτικό παιχνίδι.
Ο Μουσικός Τοίχος κεντρίζει το ενδιαφέρον των παιδιών. Τα προσελκύει και τα προκαλεί να ανακαλύψουν τις δυνατότητες που έχει κάθε αντικείμενο. Χωρίς να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις μουσικής, με μοναδικό οδηγό τη φαντασία τους, δραστηριοποιούνται και «ζωντανεύουν» τα αντικείμενα, που βρίσκονται απλά κρεμασμένα ή βιδωμένα στον τοίχο. Με τη βοήθεια των κρουστήρων (μπαγκετών) και άλλων αντικειμένων που είναι τοποθετημένα μπροστά στην εγκατάσταση, δημιουργούν αβίαστα ήχους που τα εντυπωσιάζουν, προσφέροντάς τους ατέλειωτες ώρες και χαράς και διασκέδασης.

Εκτός όμως από τον ψυχαγωγικό ρόλο του Μουσικού Τοίχου, τονίζουμε ιδιαίτερα και τον μουσικο-παιδαγωγικό στόχο που προσφέρει σε κάθε εκπαιδευτικό που «ταξιδεύει» την ομάδα του σε δημιουργικά παιχνίδια ήχων και ρυθμών. Παράλληλα δε, τα ποικίλα και διαφορετικά υλικά, βοηθάνε τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, αλλά και των τριών πρώτων τάξεων του δημοτικού σχολείου να ανακαλύψουν τους ήχους. Τα παιδιά πραγματοποιούν παίζοντας, μια «περιπλάνηση» στις ιδιότητες των υλικών και ανακαλύπτουν τους διαφορετικούς ήχους που παράγουν, ανάλογα με το διαφορετικό κάθε φορά υλικό που χτυπούν.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΜΟΥΣΙΚΟ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΤΟΙΧΟΥ

1Η κατασκευή του μουσικού τοίχου εντάσσεται στα πλαίσια του μαθήματος της οργανοποιίας, που αποτελεί καθολικά αναγνωρισμένο κομμάτι της μουσικοπαιδαγωγικής. Στόχος του συγκεκριμένου προγράμματος είναι, να εμπλέξουμε και τα ίδια τα παιδιά στη διαδικασία της κατασκευής.
α) Μιλάμε στα παιδιά για την ανακύκλωση και για την επαναχρησιμοποίηση άχρηστων αντικειμένων, έχοντας σαν στόχο να ευαισθητοποιήσουμε την περιβαλλοντική τους συνείδηση. Στη συνέχεια, τους ζητάμε να συλλέξουν ανακυκλώσιμα υλικά και αντικείμενα που πιστεύουν ότι έχουν τη δυνατότητα να παράγουν ήχο και μπορούν να τα βρουν στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον του σπιτιού. Στη δράση αυτή εμπλέκουμε και τους γονείς εάν το επιθυμούν.
β) Όταν τα παιδιά φέρουν τα αντικείμενα, στήνουμε το εργαστήρι της οργανοποιίας. Δοκιμάζουμε όλοι μαζί τους ήχους που παράγει το υλικό που έφεραν και πραγματοποιούμε την επιλογή αυτών που θα χρησιμοποιήσουμε στην εγκατάσταση. Εκείνα που δεν θα τα τοποθετήσουμε στον τοίχο, θα τα χρησιμοποιήσουμε για την κατασκευή άλλων αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων.

DSC_0018 copy
φτιάχνοντας όργανα με τα παιδιά

γ) Στη συνέχεια, για λόγους ασφαλείας κατασκευάζουμε το Μουσικό Τοίχο χωρίς την παρουσία των παιδιών. Όμως, για να υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης, αφήνουμε κάποια αντικείμενα στην άκρη και τα προσθέτουμε στο τέλος, μαζί με τα παιδιά. Διοργανώνουμε τα «επίσημα εγκαίνια» της κατασκευής μας, προετοιμάζοντας μια εφαρμογή της με μουσικά-ρυθμικά παιχνίδια ή ένα ηχο-παραμύθι που έχει γραφτεί για το σκοπό αυτό.

 ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Κατά τη δημιουργία και εγκατάσταση του Μουσικού Τοίχου γίνεται πρόβλεψη να μην υπάρχουν στοιχεία επικίνδυνα για τα παιδιά (π.χ. μυτερά αντικείμενα, βίδες, γωνίες κλπ). Τα αντικείμενα βιδώνονται σε μια ξύλινη επιφάνεια με βάση που να μπορεί να μετακινείται  ή να είναι σταθερά βιδωμένη πάνω σε τοίχο (π.χ κατάλληλα επεξεργασμένη για παιδιά παλέτα ή ξύλινος φράχτης). Τονίζουμε όμως, πως η χρήση του από τα παιδιά πρέπει να γίνεται πάντα κάτω από την επίβλεψη ενήλικα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

158374cded132e854ab2208d751cd5094add72fa6e24e5458fa485d8a58afdef3a6692fda1a670876c1cf5ebe09d93dc1

c993d74d033281bcbfeef4fb8e4c90b1

 

Advertisements

Τα Boomwhackers στην εκπαίδευση!

DSC_0015Η χρήση των Boomwhackers στην εκπαίδευση ήταν το θέμα του βιωματικού σεμιναρίου που παρακολουθήσαμε συνεργάτες και φίλοι της ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑΣ την περασμένη εβδομάδα. Δασκάλα του σεμιναρίου ήταν η μουσικολόγος – μουσικοπαιδαγωγός  Μαρία Δημοσθένους που ήρθε απο την Κύπρο για το σκοπό αυτό.

DSC_0005«Τα boomwhackers, όπως μας λέει η Μαρία Δημοσθένους, είναι ανθεκτικοί, πλαστικοί ηχητικοί σωλήνες όπου κάθε ένας με διαφορετικό χρώμα και μήκος αντιπροσωπεύει μια μουσική νότα. Επινοήθηκαν από τον Αμερικάνο Craig Ramsell το 1994 και πήραν την μορφή που έχουν σήμερα το 1997. Τα Boomwhackers μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να οργανώσουμε μουσικά σύνολα για να παίξουν διάφορες μελωδίες ή ακόμα και να συνοδεύσουν με συγχορδίες τραγούδια.»

Είναι είνα μουσικό όργανο, αρκετά οικονομικό και εύχρηστο που μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί από εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, ιδιαίτερα της προσχολικής ηλικίας, χωρίς να χρειάζεται να είναι μουσικοί.

DSC_0025Στο σεμινάριο που παρακολουθήσαμε η κ. Δημοσθένους μας έδωσε περιγραμματικά κάποιες ιδέες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην τάξη, παιχνίδια συγκέντρωσης, ρυθμικά παιχνίδια αλλά και παιχνίδια εισαγωγής εννοιών με το τραγούδι, ενώ οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε ένα  κανονικό μάθημα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας από τη Μαρία Δημοσθένους (στην επόμενη φωτό δεξιά) όπου είδαμε την πρακτική εφαρμογή όσων μάθαμε.

DSC_0033
Η Μαρία Δημοσθένους (δεξιά) επί το έργον….

Πώς να φτιάξετε μια ροκάνα

Επιτελους, ροκανες!

Επιτέλους, βρήκα τρόπο να φτιάξω μια ροκάνα! Τις ροκάνες τις ξέρουμε ξύλινες, μια χειρολαβή με ένα γρανάζι που στα δόντια του γυρνάει ένα πτερύγιο με ενα λεπτό σανιδάκι.  Επρεπε να βρώ τρόπο να φτιάξω το γραναζι. Λοιπόν, πήρα ένα φελό, τον τρύπησα με ένα ξυλάκι καλαμάκι, έκοψα και 4 κομματάκια από ένα αλλο ξυλάκι και τα κάρφωσα περιμετρικά και ιδού! Θυμήθηκα μετά, που σαν παιδί έβαζα ένα χαρτόνι με ένα τσιμπιδάκι στη ρόδα του ποδηλάτου μου κι όπως γυρνούσε ο τροχός χτυπούσαν οι ακτίνες στο χαρτόνι κι έκανε το θόρυβο της ροκάνας…… έφτιαξα λοιπόν ένα «πτερύγιο» από σύρμα, έκοψα κι ένα κομμάτι από ένα ποτηρι απο φελιζόλ και το στερέωσα με τσιμπιδάκι.

Ναι, αλλά, δε βγάζει δυνατό ήχο. Κι αν έβαζα ένα ηχείο; Εκείνο το φελοζολένιο ποτήρι τί τόκανα; Χρειάζομαι άλλο ένα, δυο τρία ξυλάκια παγωτού, κι ένα μακρύ ξυλάκι – καλαμάκι και δυο τρία λαστιχάκια για να σταθεροποιήσω το ποτήρι πάνω στο ξυλάκι…… ιδού! Ακόμα πιο έυκολο! Ακόμα πιο θορυβώδες!

Οπως βλέπετε, έκοψα τον πάτο του ενός ποτηριού και έχωσα περιμετρικά του ένα ολόκληρο ξυλάκι από παγωτό κι ένα κομμένο στη μέση, το τρύπησα με το ξυλάκι – καλαμάκι, το σταθεροποίησα με λαστικάκια μέσα – έξω. Μετά έκοψα το άλλο ποτήρι με τρόπο ώστε να γυρνάει μέσα ελεύθερα το γρανάζι, αλλά άφησα μια γλώσσα να κινείται ελεύθερα. Πέρασα στο τέλος το γρανάζι στις δύο πλευρές του ποτηριού και το αποτέλεσμα το βλέπετε στις φωτογραφίες. Τώρα σκέφτομαι ότι το ποτήρι – πτερύγιο είναι πολύ ελαφρύ και πρέπει να του δέσω κάτι, καμιά χάντρα ίσως στον πάτο, για να βαρύνει και να γυρνάει πιο έυκολα. Αϊντε, δοκιμάστε κι εσείς, μπορει να το κάνετε και καλύτερα! Καλή διασκέδαση!

Η ροκάνα

Η ροκάνα είναι ιδιαίτερα θορυβώδες ιδιόφωνο κρουστό που φαίνεται να έχει δυτική προέλευση, αν και χρησιμοποιείται και στην εβραϊκή παράδοση. Την ακούμε σε κλασσικές ορχήστρες ενώ το 18ο-19ο αιώνα τη χρησιμοποιούσαν οι άγγλοι και αυστραλέζοι αστυνομικοί (αντί για σφυρίχτρα;).  Επισης χρησιμοποιήθηκε στο 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο για να σημάνει συναγερμό όταν υπήρχε κίνδυνος επίθεσης από δηλητηριώδη αέρια!

Rattle,_Ludlow_Museum_-_DSCF2033
By Rept0n1x – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15658303

Κράτα το

Η Ιωάννα παίζει Λιθόφωνο

Σ’ αυτό το βίντεο, έβαλα την Ιωάννα να φτιάξει και να δοκιμάσει ένα λιθόφωνο, αφου πρώτα διάλεξα τις πέτρες. Ηταν εύκολο και δεν της πήρε πάνω από λίγα λεπτά να καταλάβει πως λειτουργεί. Για να φτιάξεις ένα λιθόφωνο, χρειάζεσαι απλά πολύ λεπτές, πλακέ πέτρες που πρέπει να τις ακουμπήσεις σ’ένα κομμάτι αφρολέξ για να παίξουν (το αφρολέξ απορροφά τις δονήσεις κι αφήνει τον ήχο καθαρό). Εγώ χρησιμοποίησα πέτρες που μου είχαν μείνει από το χτίσιμο ενός τοίχου κι ένα κομμάτι από σπασμένο αγγείο. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει και κομμάτια από πλακάκια και πλακούρες από τη θάλασσα.

Χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο παλιά όργανα στην ιστορία είναι το λιθόφωνο.

Η μουσική από πέτρες, είναι μουσική πολύ κοντά στην αρχή της ανθρώπινης εξέλιξης. Πριν ακόμα μάθει για την ύπαρξη των λιθόφωνων ένα νήπιο στην ακροθαλασσιά ανακαλύπτει  ότι οι πέτρες μπορούν να βγάζουν ενδιαφέροντες ήχους όταν τις χτυπάμε.

Αν και είναι πολύ δύσκολο να κουρδίσεις ένα λιθόφωνο -γιατί ή πρέπει να βρεις πέτρες που να βγάζουν φυσικούς τόνους ή πρέπει να τις πελεκήσεις προσεκτικά μέχρι να βγάλουν τον τόνο που θες- ένα κουρδισμένο λιθόφωνο που έχει βρεθεί στην Ινδοκίνα χρονολογείται στη λίθινη εποχή. Ακόμα και σήμερα χρησιμοποιούνται λιθόφωνα στην Ανατολική και Νότια Ασία και στον Ειρηνικό.

Η κινεζική παράδοση αναφέρει την εξής ιστορία: όταν ο Κομφούκιος που έζησε περίπου το 500 π.Χ. έτυχε να ακούσει σε μια γιορτή μια ουράνια μουσική, εκστασιάστηκε τόσο που δεν μπορούσε να φάει τίποτα για τους επόμενους τρεις μήνες. Οι ήχοι που του προκάλεσαν αυτη την έκσταση προέρχονταν από τον Ορφέα των Κινέζων, τον Kouei, του οποίου η ικανότητα στο King – ένα είδος λιθόφωνου φτιαγμένου από κουρδισμένες πέτρες – ήταν τόσο μεγάλη που μάγευε τα ζώα και τα έκανε να τον υπακούν. Σύμφωνα με τις κινέζικες πηγές που χρονολογούνται 2200 χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού, το King το χρησιμοποιούσαν για να συνοδεύουν θρησκευτικούς ύμνους γι αυτό κι αναφέρεται σαν ιερό όργανο. Οι λειτουργίες αυτές, κατά τις οποίες αρωματικά στικς καιγόταν, λάμβαναν χώρα τα ξημερώματα λίγο πριν ξυπνήσει ο αυτοκράτορας.

King
Το King

Οι κινέζοι έφτιαχναν διάφορα είδη λιθόφωνων με διάφορα είδη λίθων, αλλά κυρίως με μια πολύ ηχηρή και όμορφη πέτρα από αχάτη που ονομάζουν yu, που την έβρισκαν σε χαράδρες και σε ρωγμές βράχων στα βουνά. Συγκεκριμένα χρώματα προτιμούνταν για την κατασκευή του King και οι κινέζοι θεωρούσαν αυτή την πέτρα εξαιρετικά πολύτιμη για μουσικούς λόγους καθώς έδινε πάντα τον ίδιο ακριβώς τόνο. «Το yu, έλεγαν, δεν επηρρεάζεται ούτε από τη ζέστη ούτε από το κρύο, ούτε από την ξηρασία ή την υγρασία».

Μάλιστα, οι πέτρες που χρησιμοποιούσαν για το King κόβονταν σε διάφορα σχήματα. Μερικές φορές αναπαριστούσαν ζώα, όπως μια νυχτερίδα με ανοικτά φτερά ή δυο ψάρια τοένα δύπλα στ άλλο. Αλλες κόβονταν στο σχήμα μιας αρχαίας καμπάνας. Το όργανο που έφτιαχναν μ’ αυτές ήταν μια εξέλιξη του king, το pienking το οποίο κούρδιζαν σύμφωνα με τα κινέζικα διαστήματα που λέγονται lu και είναι 12 μέσα στα όρια της δικής μας οκτάβας. Αλλες παραλαγές του οργάνου έχουν πιο βαθύ ήχο. Οι ηχηρές πέτρες χρησιμοποιούνταν και μεμονωμένες από τους κινέζους, σαν ρυθμικά όργανα. ενα τέτοιο μονόπετρο όργανο ονομάζεται tse-king. Σε ένα ναό στο Πεκίνο αφιερωμένο στη λατρεία του Κομφούκιου υπάρχουν (ή υπήρχαν) 10 πέτρες σε σχήμα τύμπανου οι οποίες εικάζεται ότι κόπηκαν περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια πριν.

Pien King
Το Pien King

Περίπου το ίδιο πράγμα που έπαθε ο Κομφούκιος, το έπαθα κι εγώ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 όταν άκουσα το δικό μου Ορφέα, το Stephan Micus, να παίζει ένα παράξενο λιθόφωνο με αντηχείο στο δίσκο του Music of Stones. Εντελώς συμπτωματικά, εκείνη την εποχή μελετούσα Κομφούκιο (χωρίς να ξέρω την παραπάνω ιστορία) και νομίζω ότι η μουσική αυτή όπως και τα διδάγματα του Κομφούκιου σχετίζονται απόλυτα και μεταξύ τους και είναι μια σημαντική επιρροή για μένα.

Διαβάστε εδώ για το Music of Stones και ακούστε το οπωσδήποτε!

Πώς να φτιάξεις ένα χάρτινο Cajon!

06fc127294c44f36f6f5f1ad7d1ccf3d

Φαγωθήκατε πια, μ’ αυτό το cajon!

Δε λέω, είναι ένα ενδιαφέρον κρουστό, αλλά ότι θα έχει και τέτοια πέραση στην Ελλάδα, που  το περίμενε ο ισπανός! Τέλος πάντων, ακούω κάτι εξωφρενικές τιμές – παιδιά ένα ξύλινο κουτί με συρμάτινες χορδές στο εσωτερικό του για να τρίζει είναι, δε θα δώσουμε και χιλιάρικο για να το αγοράσουμε- οπότε αποφάσισα (κι αφού μου τόχουνε παραγγείλει δυο – τρεις) να φτιάξω ένα, αλλά πριν, σκέφτηκα να φτιάξω ένα από χαρτόνι για να δω πως λειτουργεί και ιδού:

IMG_20170331_151507IMG_20170331_151527

Ενα cajon από σκληρή χαρτόκουτα, που της άνοιξα μια τρύπα στη μια πλευρά και της έβαλα και μερικά συρματάκια που είχα πρόχειρα, αφού πρώτα πέρασα μερικές χάντρες και συρμάτινους συνδετήρες για να δημιουργήσω αυτους τους τριζάτους ήχους που θυμίζουν το snare drum. Κόλλησα τα συρματάκια μου με μια χαρτοτενία πάνω σε δύο μικρότερα κομμάτια χαρτονιού για να μην ακουμπάνε στα τοιχώματα της κούτας ωστε να μπορούν να πάλλονται μαζί με τις χάντρες και τους συνδετήρες. Τέλος σύρραψα τα χαρτονάκια πάνω στην πλευρά της κούτας που είναι απέναντι από την τρύπα του ηχείου.

Μπορεί να μην έχει πρίμα όπως το ξύλινο cajon, αλλά είναι ένα τέλειο οργανάκι για παιδιά, αρκεί να μην κάτσεις πάνω του! (Γι αυτό πέρασα ένα κορδόνι από το κουτί για να μπορείς να το κρεμάς πάνω σου και να παίζεις πιο άνετα).

Κι όπως πάντα, κάποιος πρέπει να το στολίσει……

Μερικά ιδιόφωνα με απλά υλικά και εργαλεία

Ακολουθώντας τις οδηγίες του καταπληκτικού -αν και κάπως intellectuel- βιβλίου του καθηγητή Δημήτρη Σαρρή «Ανακυκλωμένη Μουσική» ανακάλυψα πολύ ενδιαφέροντες ήχους καταρχήν, αλλά έλυσα και ένα βασικό πρόβλημα, το πως θα φτιάχνω αντικείμενα με αληθινά μουσικό ήχο χωρίς να χρησιμοποιώ πολλά δύσχρηστα και επικύνδινα εργαλεία, ώστε να είναι οι κατασκευές μου προσιτές (και ασφαλείς) για παιδιά του δημοτικού. Ο Σαρρής, προτείνει μια συγκεκριμένη γκάμα υλικών με τα οποία πειραματίζεται για να παράγει ήχο με οποιοδήποτε τρόπο και το αποτέλεσμα είναι πολύ ευχάριστο.

Ποτηράκια από φελιζόλ, κουτάκια από μερίδες γάλακτος, ξυλάκια για σουβλάκια και λαστιχάκια. Λαστιχάκια πολύχρωμα, κάθε μεγέθους και κάθε πάχους, λαστιχάκια παντού. Τα οποία δίνουν απρόσμενες τεχνικές λύσεις (ως ορθοστάτες) έχουν και χρηστική και διακοσμητική χρήση ταυτόχρονα. Εδώ είναι μερικά από τα όργανα που παρουσιάζει στο βιβλίο, αλλά πρόσθεσα και κάποιες δικές μου ιδέες. Απο εργαλεία χρησιμοποίησα μόνο ψαλίδι (διαβάστε τις λεζάντες για λεπτομέρειες).:

Μερικά ακόμα, στα οποία χρησιμοποίησα μόνο ένα σουβλί (ή καρφί) κι ένα σφυράκι.

Ηχοι της φύσης με μουσικά όργανα


Ξέρω καλά τους ήχους της φύσης. Οταν ήμουν μικρός, κρυβόμουν μέσα στα δάση, αγκάλιαζα ένα κυπαρίσσι και άκουγα τους χυμούς του. Κοιμόμουν δίπλα στα ρυάκια κι άκουγα το νερό που κυλούσε, καθόμουν κάτω από τα πεύκα και τις λεύκες κι άκουγα το θρόισμα των φύλλων τους κι έχω ξοδέψει ώρες ολόκληρες, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τους διαλόγους των πουλιών. Κι ύστερα στη θάλασσα, ολόκληρες μέρες και νύχτες παρατηρούσα τον ήχο των κυμάτων στα βότσαλα (όπως έκαναν όλοι στα χρόνια της αθωώτητας), τα βράδια στη βεράντα προσπαθούσα να μετρησω τα τριζόνια, στο σπίτι μας δίπλα είχε τη φωλιά της μια κουκουβάγια. Ολα εδώ, αναπαράγονται με όργανα που έχω αγοράσει ή έχω κατασκευάσει ο ίδιος. Μακάρι να είχα καλύτερο ήχο για να το απολαύσετε όπως εγώ όταν τα παίζω.

Ο κεραυνός με ένα thunder stick, πλαστικά μπουκάλια και ποτήρια κομμένα σαν το χαβανέζικο pu ili για τον ήχο της βροχής και τα θροϊσματα του αέρα, διάφορα σείστρα για τα θροϊσματα των φύλλων και το κελάρισμα των νερών, απλές σφυρίχτρες, σφυρίχτρες τρόμπες και λαλίτσες για τα πουλιά, μια ξύστρα απο  καλάμι για το βάτραχο και ένα rain stick για τον ήχο των κυμμάτων στα βότσαλα. Δεν υπάρχει εδώ ούτε ένας ήχος μηχανικός, όλοι οι ήχοι είναι μίμηση με φυσικά μουσικά όργανα.

Μ’ ένα φύλλο γιασεμιού

f8501e36d90457242ff55fca1942ca2aΑκουσα πριν από πολλά χρόνια, ένα ταξίμι από τη Χαλκιδική (από τη συλλογή του Γιώργου Μελίκη “Πρώτος Λαϊκός Χειμώνας – Δημοτικά Τραγούδια της Βόρειας Ελλάδας”) να παίζεται μόνο με ένα φύλλο γιασεμιού. Γίνεται και με φύλλο λεμονιάς που μερικές φορές το περνάνε στα δόντια μιας τσατσάρας.  Αυτές οι φοβερές τέχνες δύσκολα περνάνε σε επόμενες γενιές γιατί και τα γερόντια που τις ξέρουνε θέλουνε παρακάλια (το μονοπώλιο βλέπεις, μεγάλο πράμα) και οι πιτσιρικάδες που ενδιαφέρονται είναι λίγοι. Επειδή όμως τα Κλαρίνα είναι ακριβά παναθεμά τα και τέτοια εποχή δε μαζεύεις εύκολα λεφτά για να αγοράσεις, το «φύλλο» είναι μια πρόταση για την κρίση….

Ευτυχώς πριν χαθεί αυτή η γέρικη τέχνη, κάποιοι πρόλαβαν να την αποτυπώσουν. Αξίζει τον κόπο να δείτε ποιός είναι ο Μελίκης και τί έχει προσφέρει στην παράδοσή μας, εδώ.

Ψάχνοντας, ανακάλυψα ότι μουσική με φύλλα, παίζουν και σ’ άλλους τόπους, όπως στην Ιαπωνία. Παρακάτω δύο ελληνικά βίντεο με το τί μπορεί να κάνει κάποιος με ένα φύλλο και άλλα δύο μ’ ένα γιαπωνέζο που δείχνει πως παίζεται. Πάντως, δεν είναι και τόσο εύκολο…..

Πώς να φτιάξετε μαράκες

guarani_shamanΜε το όνομα μαράκες εννοούμε συνήθως όλων των ειδών τα σείστρα που αποτελούνται από ένα κέλυφος γεμισμένο με άμμο ή σπόρους ή σφαιρίδια. Ομως οι Maracas ή rumba shakers είναι τα σείστρα της λατινοαμερικάνικης μουσικής και παίζονται σε ζευγάρια για να κρατάνε το ρυθμό συνοδεύοντας τα άλλα κρουστά της ορχήστρας. Τα σείστρα αυτού του είδους χρησιμοποιούνται σε όλους τους πολιτισμούς σχεδόν του νότιου ημισφαιρίου και σε πολλούς του βόρειου. Από τους εσκιμώους Ινουίτ μέχρι τους σαμάνους του Θιβέτ κι από την Αφρική μέχρι τους Ινδιάνους της βόρειας αμερικής, παντού υπάρχει αυτό το σείστρο.

Για τους ινδιάνους της βόρειας αμερικης όπως και για άλλους λαούς με παγανιστικό παρελθόν, τα σείστρα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στις χαρούμενες γιορτές αλλά και στις  τελετουργίες τους και θεωρούνται συχνά μαγικά αντικείμενα με μεγάλη δύναμη, που υποβάλλουν στους πιστούς τις θαυματουργές τους και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες! Θάχετε σίγουρα δει το μάγο-γιατρό που κουνάει ψέλνωντας το σείστρο του πάνω από τον πληγωμένο ήρωα κάποιας ταινίας. Η δύναμη του σείστρου (shaker) προέρχεται συνήθως από  το υλικό που περιέχει μέσα, το οποίο  αποτελείται από σπόρους, δηλαδή, την πεμπτουσία της ζωής (τη βλάστηση) και της γονιμότητας που προέρχεται από τη μάνα γη. Με την προϋπόθεση ότι σέβεται κανείς τη γη όπως τη σέβονται οι Ινδιάνοι, αντιλαμβάνεται τη σημασία αυτού του υπόκωφου ήχου που είναι τόσο συχνός στη φύση που συνεχώς δονείται, αλλά τόσο ψιθυριστός ώστε να έχουμε ξεχάσει την  ύπαρξή του.

Οι «επαγγελματικές μαράκες» φτιάχνονται από ξύλο, δέρμα, ξερές κολοκύθες, άδειες καρύδες, τώρα πια και απο πλαστικό. Αλλά, φίλε μου, αν είναι να αγοράσεις μαράκες από πλαστικό, γιατί δε φτιάχνεις δύο από τα ανακυκλώσιμα υλικά που έχεις στο σπίτι σου;

Τώρα, μάθε κιόλας να τις παίζεις όπως οι λατινοαμερικάνοι!

Πώς να φτιάξετε και να παίξετε μια μπουρού

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Μπουρού

Η μπουρού είναι ένα από τα πιο αρχαία ιδιόφωνα μουσικά όργανα που παίζεται ακόμα και σήμερα με τον ίδιο τρόπο. Η μπουρού παίζεται σε όλα τη μήκη και τα πλάτη της γης και δεν υπάρχει φυλή θαλασσινή που να μην την έχει στην παράδοσή της. Αλλού χρησιμοποιούν διάφορα μεγέθη οστράκων, εμείς στην Ελλάδα ξέρουμε το κοχύλι Τρίτωνα.

Ο Τρίτωνας , στην ελληνική μυθολογία ήταν θεότητα της θάλασσας. Γιος του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, που κατοικούσε στο βυθό της θάλασσας στα χρυσά ανάκτορα των γονιών του. Κατά το σώμα ήταν όμοιος με τους άλλους θεούς, αλλά από τους γλουτούς και κάτω κατέληγε σε ουρά. Αναφορές τον παρουσιάζουν να κρατά το γνωστό κοχύλι και να σαλπίζει την έλευση του Ποσειδώνα.
Ο λαός μας από την αρχαιότητα χρησιμοποιούσε πολλά όστρακα όπως την μπουρού ως μέσω επικοινωνίας συνήθως στα θαλάσσια ταξίδια. Οι Έλληνες ναυτικοί χρησιμοποιούσαν μεγάλα κοχύλια για να ανακοινώσουν με τον ήχο τους την άφιξη ή την αναχώρηση των πλοίων. τη χρησιμοποιούσαν ακόμα για να ειδοποιήσουν άλλα πλοία για τον κίνδυνο καιρικών φαινομένων: ομίχλη, φουρτούνα, πειρατικές ή άλλες επιδρομές.

Τα ιδιόφωνα στα οποία ο ήχος παράγεται χρησιμοποιώντας τις δονήσεις των χειλιών φυσώντας μέσα σε ένα αερoθάλαμο είναι ο προϊστορικοί πρόγονοι των σημερινών χάλικινων πνευστών, μια ιδέα τόσο καλή, που δε χρειάστηκε να εξελιχθεί πολύ. Αυτά τα όργανα έχουν πολύ δυνατό ήχο, γι αυτό και χρησιμοποιήθηκαν για την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις, για τη σήμανση συναγερμού, για την πρόκληση τρομου και επιβολής. Δεν είναι τυχαίο που και σήμερα τα καράβια χρησιμοποιούν τον ίδιο ήχο όταν επικοινωνούν στη θάλασσα, μπαίνουν ή βγαίνουν από το λιμάνι.  Τον ήχο δυναμώνει η πίεση του αέρα που προκαλείται από το σφίξιμο των χειλιών – που καθορίζει και το ύψος της τονικότητας- το πλατύτερο άνοιγμα ή καμπάνα όπου καταλήγουν πάντα αυτά τα όργανα και το ίδιο το υλικό, ξύλο ή όστρακο ή κέρατο κι αργότερα χαλκός μετατρέπει τα ηχητικά κύμματα σε ενέργεια. Τις περισσότερες φορές, την ένταση του αέρα ενισχύει ένας πρώτος αεροθάλαμος που δημιουργείται στο στόμα με το φούσκωμα των χειλιών. Ο αέρας αποθηκεύεται στα μάγουλα όπως γίνεται στον άσκαυλο για να ελέγχεται η διοχέτευσή του από τα χείλια και για να γίνεται η κυκλική αναπνοή. Θα μιλήσουμε άλλη φορά για το τελευταίο. Μερικά χαρακτηριστικά τέτοια όργανα, είναι το Σοφάρ το εβραϊκό φτιαγμένο από κέρατο κριαριού (οι τρομπέτες που έριξαν τα τείχη της Ιεριχούς), ο Κάρνυξ ο κέλτικος από χαλκό, το didjeridoo το αυστραλίζικο από κλαδί ευκαλύπτου, η ελληνική Σάλπιγγα από χαλκό κι αυτή  και το Dung Chen των Θιβετιανών Μοναχών, ενώ το Alphorn των αλπεων είναι συνήθως ξύλινο.

Θα σας πω πως φτιάχνεται η μπουρού και θα σας δείξω κι άλλους που παίζουν διάφορα όστρακα, λίιιιγο καλύτερα από μένα.

Υ.Γ. Επειδή στο βίντεο δεν το λέω, όταν κόβουμε την «κορώνα», δηλαδή τη χοντρή άκρη του τρίτωνα, κόβουμε περίπου 3 εκατοστά, ανάλογα το μεγεθος του κοχυλιού μας και μετά λιμάρουμε και τρίβουμε προσεκτικά το στομιο που δημιουργήθηκε και λίγο το εσωτερικό του, για να μη μας πληγώσει τα χείλια. Πειραματιστείτε τέλος πάντων μέχρι να βρείτε τον ήχο, λίγος πειραματισμός δε βλάπτει!