Category Archives: Μουσική και Επιστήμες

Το τραγούδι των Φαλαινών

η-γαλάζια-φάλαινατου Τάσου Σαραντή, ΗΜΕΡΗΣΙΑ 1/4/06

Επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι οι φάλαινες  όχι μόνο έχουν – αντίστοιχα με τους ανθρώπους- τη δική τους γλώσσα  αλλά και ότι, όπως οι άνθρωποι, έχουν τη  ντοπιολαλιά τους, δηλαδή, τη μιλούν με διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν.

Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τις φωνές φαλαινών στη Χαβάη χρησιμοποιώντας μια μαθηματική μελέτη κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων.

Όπως προέκυψε από την έρευνά τους, τα τραγούδια της μεγάπτερης φάλαινας είναι από τα πιο περίπλοκα του ζωικού βασιλείου. Οι συγκεκριμένες φάλαινες χρησιμοποιούν τη δική τους σύνταξη με φράσεις που δημιουργούνται από μονάδες ήχου που συνδυάζονται και δημιουργούν τραγούδια ολόκληρων ωρών. Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι τα τραγούδια μεταφέρουν πληροφορία, παρόλο που το περιεχόμενό της παραμένει άγνωστο.

Με περιορισμένη όραση και όσφρηση, τα θαλάσσια θηλαστικά βασίζονται κυρίως στον ήχο, που ταξιδεύει στο νερό τέσσερις φορές ταχύτερα απ’ ότι στον αέρα. Επί έξι μήνες κάθε χρόνο, τα αρσενικά σε κάθε πληθυσμό μεγάπτερων προσκαλούν τα θηλυκά με ένα επαναλαμβανόμενο τραγούδι που εξελίσσεται με το χρόνο. Η δομή του τραγουδιού είναι επαναληπτική, με βραχείες και μακρόσυρτες μονάδες ήχου που συνεχώς εναλλάσσονται.

Η ανάλυση έδειξε ότι τα τραγούδια των μεγάπτερων μεταφέρουν λιγότερο από 1 bit πληροφορίας ανά δευτερόλεπτο. Συγκριτικά, οι άνθρωποι που μιλούν αγγλικά παράγουν 10 bit ανά λέξη. Εντούτοις, η επικοινωνία των φαλαινών μπορεί να είναι περίπλοκη.
Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι υπογραμμίζει ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι φάλαινες επικοινωνούν χρησιμοποιώντας ξεχωριστές μονάδες ήχου που είναι ταξινομημένες σε μια ιεραρχική δομή. «Για παράδειγμα, ένα κείμενο αποτελείται από παραγράφους, οι παράγραφοι αποτελούνται από προτάσεις, οι προτάσεις από λέξεις κ.τ.λ.»εξηγεί.

«Σε ότι αφορά στο τραγούδι των μεγαπτεροφάλαινων, μια περίοδος αποτελείται από τραγούδια, ένα τραγούδι αποτελείται από ηχητικά μοτίβα, ένα μοτίβο αποτελείται από φράσεις και μια φράση αποτελείται από ηχητικές μονάδες». Αν όλα αυτά συνδυαστούν, τότε φαίνεται πως οι φάλαινες έχουν κάτι που μοιάζει να είναι το δικό τους συντακτικό, τη δική τους γραμματική διάταξη των λέξεων μέσα στις προτάσεις.
Σε μια άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του πανεπιστημίου του Ορεγκον διαπιστώθηκε ότι οι φάλαινες τραγουδούν με διαφορετικές διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν. Οι μπλε φάλαινες στο βορειοδυτικό Ειρηνικό ωκεανού εκπέμπουν διαφορετικούς ήχους από τις μπλε φάλαινες στο δυτικό Ειρηνικό και αυτοί είναι διαφορετικοί από τις φάλαινες που ζουν στην Ανταρκτική και από αυτές που ζουν στη Χιλή.
Για την πραγματοποίηση της μελέτης χρησιμοποιήθηκαν υποβρύχια μικρόφωνα που αποκαλούνται υδρόφωνα, που έχουν σχεδιαστεί για την καταγραφή των σεισμών. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι δεν γνωρίζουν γιατί οι φάλαινες ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν διαφορετικές διαλέκτους και αν αυτό συνδέεται με γενετικούς λόγους ή με περιβαλλοντικούς.

Με μαθηματική κωδικοποίηση
Προκειμένου να αναλύσουν τις φωνές των φαλαινών, ο Δρ Σουζούκι και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν εργαλεία της θεωρίας της πληροφορίας, μιας μαθηματικής κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων. Με ειδικό λογισμικό μελέτησαν τα δομικά χαρακτηριστικά της «γλώσσας» και αντιστοίχισαν κάθε δομικό στοιχείο με ένα αυθαίρετο σύμβολο. Στη συνέχεια, εθελοντές χωρίς γνώσεις για τα τραγούδια των φαλαινών κλήθηκαν να τα κατατάξουν με κριτήρια την πολυπλοκότητα, την επαναληπτικότητα και την προβλεψιμότητα. Τόσο η ηλεκτρονική ανάλυση των δεδομένων όσο και οι εθελοντές συμφώνησαν ότι τα τραγούδια είναι ιεραρχικά. «Η θεωρία της πληροφορίας ήταν το σωστό εργαλείο, επειδή μας επέτρεψε να μελετήσουμε τη δομή των τραγουδιών των μεγάπτερων χωρίς να γνωρίζουμε τι σημαίνουν» εξήγησαν οι ερευνητές.

Advertisements

Βιωματικό εργαστήρι για την ιστορία της μουσικής – ένα πρωτότυπο μουσικό μάθημα στη Θεατροχώρα

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η ανακάλυψη της μουσικής και η εξέλιξή της από την παλαιολιθική εποχή ως την εποχή του Μινωικού πολιτισμού ήταν το θέμα ενός πρωτότυπου μουσικού μαθήματος που πραγματοποιήθηκε στη Θεατροχώρα. Το μάθημα έγινε από το Γιώργο Γυπάκη στα πλαίσια του προγράμματος “Θέατρο και Τέχνες με ψηφιακές τεχνολογίες” που υλοποιεί η Θεατροχώρα σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Το μάθημα που ήταν σε μορφή βιωματικού εργαστηρίου, αφορούσε τη σύνδεση της ιστορίας της μουσικής με την ιστορία του πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, από την προϊστορική εποχή έως τη μινωική περίοδο. Το παρακολούθησαν παιδιά της Γ’, Δ’ και Ε’ δημοτικού. Γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος ήταν η γέννηση του πολιτισμού και η ανακάλυψη της μουσικής μέσα από την ανακάλυψη των ήχων του σώματος και των πρώτων μουσικών οργάνων. Στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές γνώσεις για την ιστορία της μουσικής, να «επανεφεύρουν» τα πρώτα μουσικά όργανα ανακαλύπτοντας τρόπους να παράγουν ήχο, με τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των περιόδων εκείνων (από την παλαιολιθική έως την εποχή του χαλκού). Ταυτόχρονα τα παιδιά διδάχτηκαν οργανοποιία, κατασκεύασαν δηλαδή ενδεικτικά όργανα της εποχής εκείνης (κρουστά, πνευστά και έγχορδα) και αυτοσχεδίασαν παίζοντάς τα. Εμαθαν ακόμα πώς να παράγουν ρυθμό με ηχηρές κινήσεις, πώς να αυτοσχεδιάζουν τραγουδώντας τις υποτιθέμενες εμπειρίες τους της καθημερινής ζωής . Ανάμεσα στις δραστηριότητες του μαθήματος οι οποίες περιλάμβαναν εκτός από την οργανοποιία και ακρόαση μουσικής, παιχνίδια εμψύχωσης, μίμησης και χορού, γινόταν αφήγηση ιστοριών και διαλογική συζήτηση με τα παιδιά.

Το μάθημα οργανώθηκε με το σκεπτικό της εφαρμογής της μουσικοπαιδαγωγικής μεθόδου Coleman, που αναπτύσει τη βιωματική σχέση των παιδιών με τα μουσικά όργανα και τη μουσική τέχνη (βλέπε εδώ) με παράλληλη αξιοποίηση των σύγχρονων μουσικοπαιδαγωγικών εργαλείων, όπως αναπτύσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα του δημόσιου σχολείου.

 

 

Θέατρο και Μουσικοκινητική: ένα σεμινάριο εμψύχωσης και «παιχνιδοθεραπείας» !

22528344_2070135699876883_2350739302988904191_nΜε σκοπό να αποκτήσω γνώσεις εμψύχωσης και να εμπλουτίσω τη δουλειά μου με τα παιδιά στα εργαστήρια οργανοποιίας,  συμμετείχα κι εγώ στο βιωματικό Σεμινάριο  που οργάνωσε η ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑ με θέμα «Κοινωνικό/Δημιουργικό Θέατρο & Μουσικοκινητική» με εισηγητή το Μανόλη Φιλιππάκη. Το σεμινάριο απευθυνόταν σε κάθε είδους εμψυχωτές: επαγγελματίες (παιδαγωγούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους) γονείς και καλλιτέχνες.

Στόχος του σεμιναρίου είναι η θεωρητική τεκμηρίωση και η πρακτική δραστηριότητα στο κομμάτι της εμψύχωσης της ομάδας -κι όχι απαραίτητα μιας ομάδας παιδιών μόνο, αλλά και ενηλίκων- με σκοπό τη δημιουργία ευχάριστης ατμόσφαιρας  ώστε τα μέλη της ομάθας να αισθάνονται ασφαλή και ευτυχισμένα. Και πράγματι μετά από ένα τρίωρο «παιχνιδοθεραπειας», νιώσαμε όλοι τα ίδια συναισθήματα χαλάρωσης, ξεγνοιασιάς και χαράς που μας μετέδωσε ο Μανώλης Φιλιππάκης, ελπίζοντας ότι θα μπορούμε να τα μεταδώσουμε σε άλλους. Από τις φωτογραφίες μπορείτε να πάρετε μια ιδέα για το πώς περάσαμε στο σεμινάριο!

Οσον αφορά στο παιδαγωγικό κομμάτι:

«Το θέατρο, όπως και το παιχνίδι, συνδέεται με την ανάγκη του ανθρώπου και ειδικότερα του παιδιού να εκφραστεί δημιουργικά απέναντι στον κόσμο και την πραγματικότητα, μέσα από μια συμβολική γλώσσα. Στο σχολείο, το θέατρο λειτουργεί παιδαγωγικά ως μέσο έκφρασης και γνώσης, επικοινωνίας και ενσυναίσθησης. Καλλιεργεί την προφορική γλώσσα, τη γλώσσα του σώματος, τη σχέση με το χώρο και με τα κείμενα. Ενισχύει την ατομική έκφραση, ενώ συμβάλλει αποτελεσματικά στη λειτουργία της ομάδας. Ως προς την καλλιτεχνική του διάσταση, το θέατρο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την παιδαγωγική του ιδιότητα και φύση. Το παιδί γνωρίζει και αρχίζει προοδευτικά να χρησιμοποιεί τη θεατρική γλώσσα. Προσεγγίζει τους σύνθετους κώδικες της θεατρικής επικοινωνίας (θεατρική παράσταση) και δημιουργεί έναν «ποιητικό» χώρο συμβόλων με το σώμα, το λόγο και τα αντικείμενα.»

O πρώτος ήχος μετά τη σιωπή

pregnant-mom-55b2fae2b58ea-pregnant-e1490687972158Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Ο πρώτος ήχος που ακούμε μετά τη σιωπή, είναι ο χτύπος της καρδιάς της μητέρας μας. Ετσι η ύπαρξή μας ξεκινάει με τη γνώση του ρυθμού. Το έμβρυο ακούει από τον πέμπτο μήνα της ζωής του ενδομήτριους ήχους, όπως οι καρδιακοί παλμοί της μητέρας, εντερικούς και αγγειακούς ήχους, αλλά και εξωμήτριους δυνατούς ήχους, όπως δυνατή μουσική και το χτύπημα μιας πόρτας ενώ αργότερα μαθαίνει να διακρίνει τη φωνή της μητέρας και το τραγούδι της, που το συνοδεύει και μετά τη γέννησή του.

Ολοι αυτοί οι ήχοι επιδρούν καθοριστικά στην εξέλιξη της ψυχολογίας του εμβρύου και εγγράφονται στη μνήμη του. Η χρήση της μουσικής για μια θετική διαμόρφωση της ψυχολογίας του εμβρύου ήταν γνωστή (ή μάλλον πιστευτή) από το 1553 οπότε αναφέρεται πως η μητέρα του μελλοντικού βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου του 4ου είχε μια γυναίκα και της έπαιζε μουσική όσο ήταν έγκυος για «να είναι πάντα καλοδιάθετος ο βασιλιάς στη ζωή του» γεγονός που επιβεβαιώνουν οι ιστορικοί για το χαρακτήρα του Ερρίκου. Η πειραματική εφαρμογή αυτής της πίστης άρχισε ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Σήμερα χρησιμοποιείται η μουσική για τη μείωση του στρες στα έμβρυα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το νεογέννητο αναζητά τους ήχους που άκουγε όταν ήταν στη μήτρα κι η ίδια η μητέρα αναγνωρίζει απο ένστικτο την αναγκη του βρέφους, γι αυτό στους περισσότερους πολιτισμούς οι μητέρες ακουμπάνε τα βρέφη από την πλευρά της καρδιάς τους για να τα ησυχάσουν. Στην ίδια γνώση στηρίζεται και η παράδοση των ταχταρισμάτων και των νανουρισμάτων που υπάρχει σε όλους τους λαούς και δεν είναι άσχετο, το ότι όλα τα νανουρίσματα έχουν ως κοινό γνώρισμα την αργή ταχύτητα που προσομοιάζει τους καρδιακούς παλμούς ενός ενήλικα σε ηρεμία (60-82 χτύπους το λεπτό).

Η επαναφορά λοιπόν αυτής της ακουστικής μνήμης, στα νήπια, είναι ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος να ξεκινήσει η μουσική τους προπαιδεία. Ολα  τα παιδιά έχουν τη μουσική γνώση μέσα τους. Γιατί ο ρυθμός κι η μελωδία, δεν μαθαίνονται στον άνθρωπο αλλά είναι έμφυτα και το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τα ενεργοποιήσουμε παίζοντας.

Οι μεγάλοι παιδαγωγοί όρισαν τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει αυτή η επαναφορά, όπως το παιχνίδι της σιωπής και οι ασκήσεις ρυθμού και μέτρου της Μοντεσσόρι, η ρυθμική μέθοδος του Dalcroze, οι εφαρμογές της πρώιμης μουσικής αγωγής του Willems με ταχταρίσματα, νανουρίσματα και παιχνιδοτράγουδα, η δημιουργική μουσική της Satis Coleman που ξεκινάει ήδη τις προνηπιακές ηλικίες με την κατασκευή και το παίξιμο μουσικών οργάνων και η στοιχειοδομική μουσική του Orff, που συνδέει τη μουσική με την κίνηση και το χορό.

Σε επόμενο άρθρο θα σταθώ στη μέθοδο της Coleman, που χωρίς πολύ προσπάθεια συμπυκνώνει την επαναφορά της εμβρυακής μνήμης στον ήχο και το ρυθμό, με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, με το χορό και το τραγούδι, τη μουσική σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό. Πολύ πριν βαρύνουμε τα παιδιά με τη μουσική σημειολογία,  ωφείλουμε να καλλιεργήσουμε μέσα τους όλα τα ωφέλη, πολιτισμικά και ψυχικά, που προσφέρει η αγάπη στη μουσική.

Και καθώς ο ανθρώπινος νους αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο, επιθυμεί να επικοινωνήσει με το λόγο και να εκφραστεί με τη μουσικότητα της φωνής του. Ετσι με το ρυθμό πορεύεται ο άνθρωπος και με το τραγούδι, ως το τέλος της ζωής του κι αν είναι τυχερός μαθαίνει απ τους γονείς του να ακούει τη μουσική του σώματός του κρατώντας το σε αρμονία με τη φύση όσο αυτή το συνοδεύει μέσα στο χρόνο με τις μεταβολές της.

Γιώργος Γυπάκης

Womb Sounds and Heartbeats

 

Μουσικοθεραπεία: το infographic

moysikotherapeia-infographic-lg

Ο απλός άνθρωπος το έχει αντιληφθεί χιλιετίες πριν το τεκμηριώσει κλινικά η επιστήμη και ανακαλύψει τη μουσικοθεραπεία ως όρο. Η μουσική βοηθάει στη θεραπεία πολλών σωματικών και ψυχικών ασθενειών, όσο και στη βελτίωση της ψυχικής και διανοητικής κατάστασης του ατόμου. Ο καθένας απο μας έχει βρει τη μουσική που τον επηρρεάζει θετικά σε δύσκολες καταστάσεις. Εγώ για παράδειγμα ακούω τα Βραδεμβούργια Κοντσέρτα του Μπαχ για να ανακουφιστώ από τα συμπτώματα μιας γρίππης, παίζω κιθάρα για να απαλύνω τον πόνο στον αυχένα και ασχολούμαι με τα κρουστά μου όταν θέλω να συγκεντρωθώ.

Στα πλαίσια της τάσης των επιστημών για εξειδίκευση, η μουσικοθεραπεία έχει αναγνωριστεί επίσημα ως κλάδος της υγείας, ο οποίος υπηρετείται από πιστοποιημένους επαγγελματίες. Ολο και περισσότεροι άνθρωποι σήμερα καταφεύγουν σε εξειδικευμένους μουσικοθεραπευτές για ένα ευρύ φάσμα παθήσεων.

Μερικές βασικές πληροφορίες για τη μουσικοθεραπεία δίνει το παραπάνω infographic που βρήκα, το μετέφρασα, το επεξεργάστηκα και το αναδημοσιεύω κρατώντας την πηγή του.

Μπορούν οι κωφάλαλοι να μάθουν μουσική;

photo
Evelyn Glennie

Η καταγραφή των δονήσεων των ουρανίων σωμάτων από τα μηχανήματα της NASA, εξηγεί πως μπορεί κάποιος που δεν έχει την αίσθηση της ακοής να νιώσει τον ήχο μέσω των δονήσεων που παράγει ένα αντικείμενο.Beethoven_Deaf_by_Artigas

Ολοι γνωρίζουν πως ο Μπετόβεν έγραψε το πιο διάσημο έργο του θεόκουφος, λαμβάνοντας τις δονήσεις του πιάνου μέσω του ξύλου που είναι καλός αγωγός των ηχητικών κυμάτων. Η ταινία για τη ζωή της κουφής μουσικού κρουστών Evelyn Glennie, “Touch the Sound” θά πρεπε να προβάλλεται σε σπουδαστές της μουσικής, όσο και σε κωφάλαλους. H Evelyn Glennie έχασε την ακοή της από 12 ετών, αλλά έμαθε να ακούει με  τις άλλες της αισθήσεις. Σημερα θεωρείται μια από τις καλύτερες μουσικούς κρουστών στον κόσμο, δίνει παραστάσεις διεθνώς και έχει πάρει σημαντικά βραβεία για το έργο της.

Παρακολουθείστε εδώ μια ομιλία της Evelyn Glennie με θέμα “Πώς να ακούτε αληθινά”

 

Γιατί πρέπει να μαθαίνουν τα παιδιά μουσική;

Το ξέρατε ότι η μουσική εκπαίδευση ωφελεί τις διανοητικές και μαθησιακές ικανότητες; Ερευνα έδειξε ότι στο 90% των παιδιών προσχολικής ηλικίας αναπτύχθηκε η γλωσσική τους ευφυία ύστερα από 20 μέρες μουσικής εκπαίδευσης. Η μουσική εκπαίδευση αναπτύσσει τις ικανότητες ανάγνωσης και γραφής και βελτιώνει την ικανότητα στη μητρική γλώσσα. Συντελλεί όμως και στην ανάπτυξη της συνεργασίας, της πειθαρχίας της διανοητικής εργασίας και της δημιουργικότητας. Ειναι ευεργετική για τη μνήμη, τη μαθηματική σκέψη και βοηθάει ιδιαίτερα τα παιδιά με διάσπαση προσοχής και μαθησιακές δυσκολίες.  Αυτές κι άλλες πολλές πληροφορίες δίνει το θαυμάσιο αυτό infographic του Πανεπιστημίου της Φλόριντα που εξηγεί γιατί πρέπει ένα παιδί να καλλιεργεί τη μουσική του παιδεία από την προσχολική ηλικία μέχρι τα φοιτητικά του χρόνια!

97a027bff22ea849fa646f3a1c80a732

Ηχοι του Σύμπαντος (μέρος 2ο)

chromestars

Το σύμπαν κινείται, παράγοντας ήχο, που δεν μπορούμε να ακούσουμε, μια κι ο ήχος δεν ακούγεται στο κενό. Ομως, τα διαστημόπλοια Voyager I και ΙΙ και Cassini, “έπιασαν” την κίνηση αυτή που παράγει διάφορες μορφές κυμάτων, κατέγραψαν τις ηλεκτρομαγνητικές δονήσεις των ουρανίων σωμάτων που παράγουν ήχο, που σε κάποιες περιπτώσεις υπέστη επεξεργασία για να μπορέσουμε να τον ακούσουμε. Μέσω της NASA κυκλοφορούν από τη δεκαετία του ’80 διάφορες ηχογραφήσεις, άλλες προϊόντα επεξεργασίας κι άλλες όχι, επιβεβαιώνοντας τη θεωρία του Πυθαγόρα για τη μουσική του σύμπαντος.


https://www.youtube.com/watch?v=AxEa5KdPFRw

https://www.youtube.com/watch?v=X0r9jd2KWNA&list=PL134D6C9D253DE81C

Ηχοι του σύμπαντος (μέρος 1ο)

8zbeKbΣτην Αρχή ήταν η Σιωπή. Μετά υπάρχουν πράγματα που τίποτα δεν ξέρουμε σίγουρα γι αυτά. Ισως στο Σύμπαν να γεννιέται συνεχώς ύλη από το μηδέν. Ισως μια μεγάλη έκρηξη να δημιούργησε το χώρο και το χρόνο. Ισως μια ανώτερη δύναμη να δημιούργησε τα πάντα, βάζοντας τον άνθρωπο και το αυτί του, στο κέντρο του σύμπαντος. Ισως τίποτα απ’ όλα αυτά να μην ισχύει, δεν ξέρω. Σίγουρα όμως η συζήτηση αυτή είναι μια καλή αφορμή για να θαυμάσετε αυτή την καταπληκτική εικόνα του Γαλαξία και να ακούσετε τον ήχο του Big Bang όπως τον φαντάστηκε ένας καθηγητής της Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Σηάτλ:

The Sound of the Big Bang