Category Archives: οργανοποιία

Εργαστήριο οργανοποιίας για εκπαιδευτικούς σε σεμινάριο του ΚΠΕ Βάμου

27072765_1165867243547259_9216096095919656226_nΕργαστήριο κατασκευής μουσικών οργάνων με ανακυκλώσιμα υλικά στήθηκε στα πλαίσια του Σεμιναρίου του Περιφερειακού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Ανακύκλωση που διοργάνωσε το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Βάμου στις 26-27 του Γενάρη. Το εργαστήριο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης απ’ όλη την Κρήτη, που συμμετέχουν ή θέλουν να συμμετάσχουν σε προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

27355982_1165866940213956_4685853703928547114_oΠιό συγκεκριμένα, το Σεμινάριο – Συνάντηση του Περιφερειακού Δικτύου ΠΕ «Αλλάξτε συμπεριφορές… ΑνακυκλωS.O.S.τε!» υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «ΚΕΝΤΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΚΠΕ)-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» μέσω του  Επιχειρησιακού Προγράμματος  «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ»  με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε συνεργασία με την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και τους Υπεύθυνους Σχολικών Δραστηριοτήτων των Διευθύνσεων ΠΕ και ΔΕ της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Κρήτης. Σκοπός του Σεμιναρίου ήταν η ενίσχυση των δράσεων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στα σχολεία. Στόχος είναι η ανταλλαγή εμπειριών, ιδεών και γνώσεων μεταξύ των εκπαιδευτικών που συμμετέχουν, η παροχή γνώσεων και τεχνικών ευαισθητοποίησης μαθητών, εκπαιδευτικών και της τοπικής κοινωνίας για τη μείωση των απορριμμάτων, την επαναχρησιμοποίηση υλικών, την κομποστοποίηση και την ανακύκλωση. Στο Σεμινάριο αυτό συμμετέχουν εκπαιδευτικοί του Δικτύου αλλά και εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να υλοποιήσουν σχετικό πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και να συμμετάσχουν στο Δίκτυο.

27164498_1165867410213909_5110709422877742998_o

Εκτός από το δικό μου Εργαστήριο, έγιναν ακόμα:

Εργαστήριο Θεατρικού Παιχνιδιού από το ΚΠΕ Ιεράπετρας, Εργαστήριο Ανακύκλωσης Χαρτιού από το ΚΠΕ Αρχανών και Εργαστήρι – Οικοθέατρο Σκιών με ανακυκλωμένα υλικά με το Νίκο Μπλαζάκη, Καραγκιοζοπαίκτη-μουσικό (βλέπε φωτογραφίες πιο κάτω).

27072965_1165867196880597_4555630054987269640_n27024037_1165867126880604_5089205840459427614_o27023769_1165867010213949_1930863730389676383_o

27654369_1165866410214009_1168805296844755073_n27540174_1165865313547452_800356425682391894_n27073077_1165865916880725_174853065012973144_n

Advertisements

Βιωματικό εργαστήρι για την ιστορία της μουσικής – ένα πρωτότυπο μουσικό μάθημα στη Θεατροχώρα

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η ανακάλυψη της μουσικής και η εξέλιξή της από την παλαιολιθική εποχή ως την εποχή του Μινωικού πολιτισμού ήταν το θέμα ενός πρωτότυπου μουσικού μαθήματος που πραγματοποιήθηκε στη Θεατροχώρα. Το μάθημα έγινε από το Γιώργο Γυπάκη στα πλαίσια του προγράμματος “Θέατρο και Τέχνες με ψηφιακές τεχνολογίες” που υλοποιεί η Θεατροχώρα σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Το μάθημα που ήταν σε μορφή βιωματικού εργαστηρίου, αφορούσε τη σύνδεση της ιστορίας της μουσικής με την ιστορία του πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, από την προϊστορική εποχή έως τη μινωική περίοδο. Το παρακολούθησαν παιδιά της Γ’, Δ’ και Ε’ δημοτικού. Γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος ήταν η γέννηση του πολιτισμού και η ανακάλυψη της μουσικής μέσα από την ανακάλυψη των ήχων του σώματος και των πρώτων μουσικών οργάνων. Στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές γνώσεις για την ιστορία της μουσικής, να «επανεφεύρουν» τα πρώτα μουσικά όργανα ανακαλύπτοντας τρόπους να παράγουν ήχο, με τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των περιόδων εκείνων (από την παλαιολιθική έως την εποχή του χαλκού). Ταυτόχρονα τα παιδιά διδάχτηκαν οργανοποιία, κατασκεύασαν δηλαδή ενδεικτικά όργανα της εποχής εκείνης (κρουστά, πνευστά και έγχορδα) και αυτοσχεδίασαν παίζοντάς τα. Εμαθαν ακόμα πώς να παράγουν ρυθμό με ηχηρές κινήσεις, πώς να αυτοσχεδιάζουν τραγουδώντας τις υποτιθέμενες εμπειρίες τους της καθημερινής ζωής . Ανάμεσα στις δραστηριότητες του μαθήματος οι οποίες περιλάμβαναν εκτός από την οργανοποιία και ακρόαση μουσικής, παιχνίδια εμψύχωσης, μίμησης και χορού, γινόταν αφήγηση ιστοριών και διαλογική συζήτηση με τα παιδιά.

Το μάθημα οργανώθηκε με το σκεπτικό της εφαρμογής της μουσικοπαιδαγωγικής μεθόδου Coleman, που αναπτύσει τη βιωματική σχέση των παιδιών με τα μουσικά όργανα και τη μουσική τέχνη (βλέπε εδώ) με παράλληλη αξιοποίηση των σύγχρονων μουσικοπαιδαγωγικών εργαλείων, όπως αναπτύσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα του δημόσιου σχολείου.

 

 

Η ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ COLEMAN ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ


Satis coleman - Creative music4a

Του Γιώργου Γυπάκη

Από το 1922 που εκδόθηκε το βιβλίο της αμερικανίδας μουσικοπαιδαγωγού Satis Narona Coleman «Δημιουργική Μουσική για παιδιά» η οργανοποιία με απλά υλικά είναι μια τεκμηριωμένη, αποδεκτή μέθοδος  για το ξεκίνημα της μουσικής εκπαίδευσης των μικρών παιδιών – αυτό που σήμερα ονομάζουμε μουσική προπαιδεία.

Η Coleman ανέπτυξε ένα δικό της σύστημα, παράλληλα με τον Kodaly  και λίγα χρόνια πριν τον Orff , βάζοντας ένα από τα θεμέλια της σύγχρονης μουσικής παιδαγωγικής. Οι δημιουργικές δραστηριότητες που προτείνει η Coleman εφαρμόζονται σήμερα καθολικά .

Η Coleman βασίζει τη θεωρία της για τη μουσική εκπαίδευση στις απαρχές της ανακάλυψης της μουσικής από τον προϊστορικό άνθρωπο. Εκτιμά βαθειά τη συνεισφορά στη μουσική των «πρωτόγονων κοινωνιών» όπως των αυστραλών ιθαγενών αλλά και της αφρικανικής παράδοσης των μαύρων του αμερικάνικου νότου. Αξιοποιεί την πρωτόγονη φύση των παιδιών και τα βοηθάει να ανακαλύψουν μόνα τους τον ήχο, μέσα από τα αντικείμενα που τον παράγουν. Τα προτρέπει να εξερευνήσουν τις ιδιότητες των υλικών και να επανεφεύρουν τα πρώτα μουσικά όργανα, σε ένα βιωματικό εργαστήρι της μουσικής που ξεκινάει από την πρωταρχική έκφραση για να καταλήξει στη γνώση του μουσικού οργάνου και της μουσικής σημειογραφίας.

Στην πορεία αυτή, τα παιδιά πρώτα μαθαίνουν να φτιάχνουν και να παίζουν αυτοσχέδια όργανα από όλες τις κατηγορίες μουσικών οργάνων, ώστε να είναι σε θέση αργότερα να επιλέξουν το κανονικό όργανο στο οποίο θα αφιερωθούν. Μαθαίνουν  να αυτοσχεδιάζουν, μέσα από το τραγούδι και το χορό, ακριβώς όπως γίνεται στους πρωτόγονους πολιτισμούς, μαθαίνουν ακόμα και να συνθέτουν τα δικά τους τραγούδια στα δικά τους όργανα. Τέλος μαθαίνουν να ερμηνεύουν ομαδικά μουσική σε κοινό.  «Ο πρωτόγονος άνθρωπος, λέει η Coleman, έφτιαχνε τα δικά του όργανα, έτσι θα κάνουμε κι εμείς τα δικά μας! Πόσο αρέσει στα παιδιά η κατασκευή τους! Και φυσικά, κάθε παιδί θέλει να παίξει στο όργανο που έφτιαξε!» Και πιο κάτω: «Ξεκινώντας από τα κρουστά, τα παιδιά μου θα είναι οι μικροί άγριοι που δε θα ξέρουν τίποτε από μουσική, θα χορεύουν πρωτόγονους χορούς και θα χτυπούν πάνω σε ακατέργαστα τύμπανα και θα κουνάνε ακατέργαστα κρόταλα μέχρι να ανακαλύψουν έναν τρόπο να βγάλουν τόνο. Το τραγούδι, επίσης, θα το ακολουθήσουμε από το απλούστερο ξεκίνημά του μέσα από την πορεία της εξέλιξής του και θα συσχετίσουμε το τραγούδι μας με το όργανο». Η Coleman θεωρεί ότι η μουσική είναι άρρηκτα δεμένη με λόγο και την κίνηση γι αυτό και η μέθοδός της περιλαμβάνει τη διδασκαλία μουσικής μέσω του τραγουδιού και του χορού σε ξεχωριστά κεφάλαια.

Σύμφωνα με την ίδια, αν ένα παιδί βιώσει την τέχνη της μουσικής από τα πρωτόγονά ξεκινήματα, κατασκευάσει τα δικά του όργανα και παίξει σ αυτά και ανακαλύψει μόνο του κάθε στάδιο στην ανάπτυξη των μουσικών οργάνων, μπορεί να αποκτήσει μουσικότητα. Ο τελικός στόχος είναι «να κάνουμε προσβάσιμη ολόκληρη την ιστορία της μουσικής σε ένα παιδί και να μπορεί να τη βιώσει και να την επεξεργαστεί , να βρει πώς θα φτιάξει και πώς θα χρησιμοποιήσει όλα εκείνα τα όργανα και να οργανώσουμε μια πορεία κατάλληλη για τα παιδικά χέρια και μυαλά που θα προσφέρει μια πραγματική εμπειρία ανάπτυξης της μουσικής τέχνης με τρόπο που θα αφυπνίζει και θα καθορίζει τις μουσικές του δυνάμεις και την καλαισθησία.»

Συνοψίζοντας η Coleman αναφέρει ότι η μέθοδός της «Δημιουργική Μουσική» μπορεί να συνεισφέρει στην εκπαίδευση και ανάπτυξη του παιδιού συμβάλλοντας στους ιδιαίτερους τομείς:

  • της δημιουργικής του δύναμης
  • της δύναμης να σκέφτεται για τον εαυτό του
  • των γενικών του γνώσεων
  • της ολόπλευρης συμμετοχής της συναισθηματικής του δύναμη
  • της εκτίμησης της ομορφιάς και
  • της κοινωνικοποίησης του

και γι αυτούς τους λόγους υπηρετεί τους σκοπούς της Εκπαίδευσης (Τσαφταρίδης 2013)

Satis coleman - Creative musicΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑΣ

Αν  και η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει την ουσία και τα ίδια συστατικά της στοιχειοδομικής μουσικής του συστήματος Ορφ και άλλων συστημάτων που αναπτύχθηκαν  αργότερα, η μεγαλύτερη διαφορά βρίσκεται στην έμφαση που δίνει στην παιδαγωγική αξία της οργανοποιίας. Ας σημειωθεί παρ’ όλα αυτά πως και στο Ινστιτούτο Orff στην Αυστρία η Οργανοποιία είναι ένα βασικό μάθημα.  Η εμπειρία έδειξε πως η κατασκευή μουσικών οργάνων προσφέρει στο παιδί εξαιρετικές εμπειρίες και διαθεματικές γνώσεις, που ελάχιστες τέχνες θα μπορούσαν να αναπληρώσουν:

  • Το παιδί δημιουργεί μέσα από τη χειρωνακτική εργασία ένα έργο που παράγει τέχνη και έχει την προσωπική του σφραγίδα. Παράλληλα αναπτύσσεται η αισθητική και οι εικαστικές τέχνες, λόγω του τελικού διακοσμητικού ρόλου των οργάνων (Σαρρής 2010)
  • Στη διαδικασία αυτή, εμπλέκεται πρακτικά με την εκμάθηση της φυσικής, αφού ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, τους όγκους, το βάρος και την υφή, αλλά και πως παράγεται ο ήχος σε κάθε περιπτωση ταλάντωσης (χορδές, μεμβράνες, ηχεία κπ)
  • Εμπλέκεται με την εκμάθηση των μαθηματικών και της γεωμετρίας όταν καλείται να χαράξει σχήματα και να μετρήσει αποστάσεις για την τοποθέτηση τάστων σε ένα έγχορδο ή το άνοιγμα τρυπών σε ένα πνευστό.
  • Εμπλέκεται με τη γεωγραφία, όταν καλείται να αντιγράψει και να παίξει μουσικά όργανα από διάφορες χώρες και ηπείρους. Ταυτόχρονα αποκτά και πολυπολιτισμική συνείδηση καθώς μαθαίνει για τις μουσικές παραδόσεις άλλων λαών.
  • Αναπτύσσει τη λογική και την ικανότητά του να προγραμματίζει, καθώς μαθαίνει να σχεδιάζει εξ αρχής ένα τελικό προιόν που απαιτεί μια σειρά ενεργειών για να γίνει.
  • Αναπτύσσει την εφευρετικότητά του κάθε στιγμή που πρέπει να λύσει κατασκευαστικά προβλήματα που του προκύπτουν.
  • Οξύνει τη φαντασία του καθώς συχνά προκύπτουν νέες ιδέες για τη διαμόρφωση του τελικού προϊόντος. Μου έχουν τύχει περιπτώσεις παιδιά να ανακαλύπτουν ένα καινούργιο ηχητικό αντικείμενο.
  • Οξύνει την παρατηρητικότητα, καθώς το παιδί καλείται συχνά να αντιγράψει ένα μουσικό όργανο που βλέπει.
  • Το παιδί μαθαίνει τη χρήση εργαλείων και αποκτά κατασκευαστικές δεξιότητες, ανάλογα με την ηλικία του (όπως δέσιμο κόμπων, τύλιγμα σπάγγου, πλέξιμο λαστίχων, χρήση ξυλοκόλλας, κόψιμο σε σκληρά υλικά όπως χαρτονι, καλάμι  και κόντρα πλακέ κλπ.)

Πρέπει να σημειωθεί ότι η παιδική οργανοποιία υπάρχει και στη λαϊκή μας παράδοση. Ο μεγάλος μας μουσικολόγος Φ. Ανωγειανάκης αναφέρει πολλές τέτοιες κατασκευές από παιδιά για παιδιά, είτε για εκπαιδευτικούς λόγους (στην Κρήτη έφτιαχναν την αρτικόλυρα μέχρι να αποκτήσουν την αληθινή λύρα) είτε ως παιχνίδι – ηχητικό αντικείμενο (όπως η στράκα, η νουνούρα κ.α.). Η παραδοσιακή διδασκαλία, κοινώς «μαθητεία» της οργανοποιίας εξάλλου έχει μελετηθεί από το Νικόλα Τσαφταρίδη, ως ένα άγνωστο αλλά σημαντικό κομμάτι με ιστορική συνέχεια από το Βυζάντιο ως τις μέρες μας.

Κατά τον Νικόλα Τσαφταρίδη,  πρωτεργάτη της παιδαγωγικής εφαρμογής της οργανοποιίας στη χώρα μας, «το μουσικό όργανο που γίνεται από τα ίδια τα παιδιά ή με τη συμμετοχής τους αποτελεί ένα επιπλέον κίνητρο για να μάθουν να το χρησιμοποιούν. Αυξάνεται έτσι η δεκτικότητά τους και έχουν πιο δημιουργική και ουσιαστική συμμετοχή στο μάθημα της μουσικής. Γι αυτό το λόγο η κατασκευή δεν πρέπει να είναι μόνο ο σκοπός ή το τελικό προϊον αλλά και το μέσο για την παιδαγωγική προσέγγιση της μουσική. Μέρος της προετοιμασίας του μαθήματος της κατασκευής, συνεχίζει ο Τσαφταρίδης, πρέπει να αποτελεί και η εύρεση κάποιων κομματιών κατάλληλων, για να χρησιμοποιηθούν άμεσα τα συγκεκριμένα όργανα. Κάποιο ρυθμικό παιχνίδι ή κάποιο τραγούδι που θα συνοδεύεται από τα όργανα αυτά και θα ενισχύσει το ενδιαφέρον των παιδιών για τη μουσική. Ετσι θα τους δοθεί η δυνατότητα να γνωρίσουν όχι μόνο τον ήχο μέσω του οργάνου αλλά και το πώς χρησιμοποιείται, δηλαδή τη μουσική».

Satis coleman - Creative music6Η ΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑΣ

Εχει ενδιαφέρον το ότι η αφετηρία όλων των προβληματισμών που οδήγησαν την Coleman σ’ αυτές τις διαπιστώσεις είναι η τραυματική της πρώτη επαφή με τη μουσική μέσω του πιάνου, η απογοήτευση από τη στέρηση της χαράς του αυτοσχεδιασμού, η επίπονη, άχαρη και βαρετή διαδικασία στην οποία υπεβλήθη για να μάθει να διαβάζει «τα μαύρα σημαδάκια στις γραμμές». Πρόκειται για μια εμπειρία για την οποία ακούω πολύ συχνά να μιλάνε σήμερα άνθρωποι που έχοντας αποφοιτήσει από τα κλασσικά ωδεία με ευνουχισμένο το ταλεντο τους, δηλώνουν ότι δεν έχουν «ξαναπιασει από τότε στα χέρια τους το όργανο». Αναρωτιέμαι γιατί δε βρέθηκε κανείς να τους πει ότι πριν αρχίσουν να «σπουδάζουν» ένα μουσικό όργανο θα έπρεπε πρώτα να περάσουν από ένα τμήμα μουσικής προπαιδείας!

Στη χώρα μας, άργησε κάτι λιγότερο από έναν αιώνα να παγιωθεί η αντίληψη ότι η μουσική εκπαίδευση δεν μπορεί και δεν πρέπει να ξεκινάει από τη μουσική γνώση δηλαδή τη θεωρία και τη σημειογραφία της, αλλά από το μουσικό βίωμα, τη μουσική εμπειρία. Σήμερα είναι καθολική η αντιληψη ότι τα παιδιά πρέπει να ξεκινούν τη μουσική τους εκπαίδευση από παιγνιώδεις δραστηριότητες που θα συνδυάζουν το λόγο, τη μουσική και την κίνηση πολύ πριν αρχίσουν να μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν το πεντάγραμμο. Η αντίληψη αυτή, που έγινε ευρύτερα αποδεκτή μέσω του συστήματος Ορφ που μεταλαμπάδευσε στην Ελλάδα η Πολυξένη Ματέυ Ρουσοπούλου, έχει περάσει σήμερα στην ύλη του δημόσιου σχολείου και διδάσκεται στα μουσικοπαιδαγωγικά τμήματα των ΑΕΙ, όμως δεν είναι γνωστή ακόμα σε όλους τους γονείς που θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αναπτύξουν τη μουσική τους δεκτικότητα.

Στην ύλη του μαθήματος μουσικής της Α’βάθμιας εκπαίδευσης του δημόσιου σχολείου περιλαμβάνεται και η οργανοποιία με μια σειρά από ενδεικτικές κατασκευές που βοηθούν τα παιδιά να αποκτήσουν οικειότητα με το αντικείμενο. Η ένταξή της οργανοποιίας στο σχολικό πρόγραμμα είναι  επιστέγασμα των προσπαθειών καθηγητών όπως ο Νικόλας Τσαφταρίδης, ο Κώστας Μόσχος, ο Δημήτρης Σαρρής κ.α. εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το όραμα της Satis Coleman για μια Δημιουργική Μουσική από τα παιδιά και για τα παιδιά, εμπλουτισμένο με ρυθμικά και μουσικά παιχνίδια εμπνευσμένα από το υλικό όλων των μουσικοπαιδαγωγικών συστημάτων του 20ου αιώνα, επηρρεάζει τα μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες παιδαγωγικές ανάγκες των μουσικών τάξεων σε όλο τον κόσμο.

Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο της Satis N. Coleman “Creative Music for Children”

Βιβλιογραφία:

Satis N. Coleman “Creative Music for Children” 1922                                             Δ. Αντωνακάκης-Ε. Χιωτάκης Μουσική Παιδαγωγική διαθεματικές εφαρμογές για μικρά παιδιά Καστανιώτης 2007                                                                                                       Τσαφταρίδης Νικόλας (1995). Αυτοσχέδια Μουσικά όργανα. Αθήνα: Σ & Μ Νικολαῒδης ΟΕ. Σεννή Παναγιώτα (2012). Τα αυτοσχέδια μουσικά όργανα: δραστηριότητες για την προσχολική εκπαίδευση. Πτυχιακή εργασία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών. Τσαφταρίδης, Ν. (2006). «Κατασκευές Μουσικών Οργάνων και κατασκευές με απλά υλικά: Μια προσπάθεια θεωρητικής – παιδαγωγικής προσέγγισης». Βόλος: Πρακτικά Συνεδρίου                                                                                                                                      Σαρρής Δ. (2010). «Ταξιδεύοντας στην Οργανοτοπία»: η μεταμάθηση μέσα από την εκπαιδευτική κατασκευή μουσικών οργάνων. Αθήνα: Πρακτικά Συνεδρίου             Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ /Ο ήχος της Μουσικής

Satis coleman - Creative music10

Ανακύκλωση και μουσικά όργανα στο νηπιαγωγείο Στερνών

DSCN2215Tην Πέμπτη 23 Νοεμβρίου – στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Μείωσης των Απορριμμάτων – βρέθηκα στο Νηπιαγωγείο Στερνών που πραγματοποιούσε δράση σε συνεργασία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Αειφορία ΚΠΕ ΒΑΜΟΥ για την 4η Ημέρα Επαναχρησιμοποίησης του Περιφερειακού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με θέμα «Αλλάξτε συμπεριφορές: ΑνακυκλωSOSτε!»

Εκεί μίλησα στα παιδιά για την ανακύκλωση και για το πώς πρέπει να προστατεύουμε το περιβάλλον από τη ρύπανση και τους έμαθα πώς να ξαναχρησιμοποιούν τα πλαστικά μπουκάλια με «μουσικό» τρόπο!

Οπως γράψανε κι οι ίδιες οι νηπιαγωγοί των Στερνων

«α)φτιάξαμε μουσικά οργανάκια και πειραματιστήκαμε με ήχους που μας δίνουν τα πλαστικά μπουκάλια Γιώργος Γυπάκης ευχαριστούμε πολύ για τις ιδέες, τις γνώσεις και την ενέργεια που μοιράστηκες μαζί μας και β)ξεκινήσαμε να δίνουμε νέα χρήση σε άχρηστα αντικείμενα δημιουργώντας πρωτότυπες γλάστρες»

DSCN2208DSCN2205DSCN2204DSCN220123844394_685304355012377_2241541825198032370_n

ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΤΟΙΧΟΣ: Δημιουργήστε ένα κέντρο μουσικών δραστηριοτήτων για παιδιά στο χώρο σας!

 

DSC_0023
Φωτο από το 1ο Παιδικό Φεστιβάλ Χανίων

“Ο Μουσικός Τοίχος αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό, που δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να εξερευνήσουν τους ήχους μέσα από παιγνιώδεις προσεγγίσεις. Τα ελκυστικά ανακυκλωμένα αντικείμενα που με πολύ φαντασία υπάρχουν επάνω σε ένα Μουσικό Τοίχο, αποτελούν πρόκληση για τους μικρούς μας φίλους. Διεγείρουν τη φαντασία τους και εκτοξεύουν την ευρηματικότητα τους, έχοντας σαν αποτέλεσμα να γίνονται χωρίς και οι ίδιοι να το καταλάβουν «μικροί μουσικοί».”

Μαρία Αρχοντάκη, Ψυχολόγος – Παιδαγωγός, ιδιοκτήτης της ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑΣ

Τί είναι ο Μουσικός Τοίχος και ποιά είναι η παιδαγωγική του αξία

Γράφει και…κατασκευάζει ο Γιώργος Γυπάκης,

μουσικός, οργανοποιός και δάσκαλος οργανοποιίας
Τηλέφωνο για παραγγελία μουσικού τοίχου 6937150345

Ο Μουσικός Τοίχος είναι μία “μουσική εγκατάσταση” που μπορεί να γίνει σε κινητή ή σταθερή βάση. Περιλαμβάνει τη χρήση ανακυκλώσιμων ή φυσικών υλικών που βρίσκουμε στο περιβάλλον μας, τα οποία με την κατάλληλη τροποποίηση-επεξεργασία, μετατρέπονται σε ηχητικά αντικείμενα ή αυτοσχέδια μουσικά όργανα.
Συνήθως τα αντικείμενα που τοποθετούνται στο μουσικό τοίχο είναι ιδιόφωνα που κρούωνται, σείωνται ή τρίβονται. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά : μεταλλικά μαγειρικά σκεύη, καπάκια και άλλα αντικείμενα μεταλλικά (π.χ. παλιά κουδούνια, σωλήνες ή ντίζες), πλαστικά (π.χ. κουβάδες, σωλήνες ηλεκτρολόγου ή μπουκάλια) ή ξύλινα (π.χ. κουτιά) που παράγουν ήχο με διάφορους τρόπους. Τα αντικείμενα αυτά τακτοποιούνται πάνω στη βάση με κριτήριο τη μουσικότητά τους και τους ηχητικούς ή μελωδικούς συνδυασμούς που μπορεί να κάνουν μεταξύ τους.

Σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ο Μουσικός Τοίχος εγκαθίσταται σε παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία, σχολές όπου διδάσκεται η μουσική προπαιδεία, παιδότοπους κλπ. Ο κάθε χώρος τον αξιοποιεί σύμφωνα με τις παροχές υπηρεσίας που προσφέρει (είτε σαν παιχνίδι πολλαπλών δραστηριοτήτων, είτε ως μουσικο-εκπαιδευτικό παιχνίδι.
Ο Μουσικός Τοίχος κεντρίζει το ενδιαφέρον των παιδιών. Τα προσελκύει και τα προκαλεί να ανακαλύψουν τις δυνατότητες που έχει κάθε αντικείμενο. Χωρίς να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις μουσικής, με μοναδικό οδηγό τη φαντασία τους, δραστηριοποιούνται και «ζωντανεύουν» τα αντικείμενα, που βρίσκονται απλά κρεμασμένα ή βιδωμένα στον τοίχο. Με τη βοήθεια των κρουστήρων (μπαγκετών) και άλλων αντικειμένων που είναι τοποθετημένα μπροστά στην εγκατάσταση, δημιουργούν αβίαστα ήχους που τα εντυπωσιάζουν, προσφέροντάς τους ατέλειωτες ώρες και χαράς και διασκέδασης.

Εκτός όμως από τον ψυχαγωγικό ρόλο του Μουσικού Τοίχου, τονίζουμε ιδιαίτερα και τον μουσικο-παιδαγωγικό στόχο που προσφέρει σε κάθε εκπαιδευτικό που «ταξιδεύει» την ομάδα του σε δημιουργικά παιχνίδια ήχων και ρυθμών. Παράλληλα δε, τα ποικίλα και διαφορετικά υλικά, βοηθάνε τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, αλλά και των τριών πρώτων τάξεων του δημοτικού σχολείου να ανακαλύψουν τους ήχους. Τα παιδιά πραγματοποιούν παίζοντας, μια «περιπλάνηση» στις ιδιότητες των υλικών και ανακαλύπτουν τους διαφορετικούς ήχους που παράγουν, ανάλογα με το διαφορετικό κάθε φορά υλικό που χτυπούν.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΜΟΥΣΙΚΟ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΤΟΙΧΟΥ

1Η κατασκευή του μουσικού τοίχου εντάσσεται στα πλαίσια του μαθήματος της οργανοποιίας, που αποτελεί καθολικά αναγνωρισμένο κομμάτι της μουσικοπαιδαγωγικής. Στόχος του συγκεκριμένου προγράμματος είναι, να εμπλέξουμε και τα ίδια τα παιδιά στη διαδικασία της κατασκευής.
α) Μιλάμε στα παιδιά για την ανακύκλωση και για την επαναχρησιμοποίηση άχρηστων αντικειμένων, έχοντας σαν στόχο να ευαισθητοποιήσουμε την περιβαλλοντική τους συνείδηση. Στη συνέχεια, τους ζητάμε να συλλέξουν ανακυκλώσιμα υλικά και αντικείμενα που πιστεύουν ότι έχουν τη δυνατότητα να παράγουν ήχο και μπορούν να τα βρουν στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον του σπιτιού. Στη δράση αυτή εμπλέκουμε και τους γονείς εάν το επιθυμούν.
β) Όταν τα παιδιά φέρουν τα αντικείμενα, στήνουμε το εργαστήρι της οργανοποιίας. Δοκιμάζουμε όλοι μαζί τους ήχους που παράγει το υλικό που έφεραν και πραγματοποιούμε την επιλογή αυτών που θα χρησιμοποιήσουμε στην εγκατάσταση. Εκείνα που δεν θα τα τοποθετήσουμε στον τοίχο, θα τα χρησιμοποιήσουμε για την κατασκευή άλλων αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων.

DSC_0018 copy
φτιάχνοντας όργανα με τα παιδιά

γ) Στη συνέχεια, για λόγους ασφαλείας κατασκευάζουμε το Μουσικό Τοίχο χωρίς την παρουσία των παιδιών. Όμως, για να υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης, αφήνουμε κάποια αντικείμενα στην άκρη και τα προσθέτουμε στο τέλος, μαζί με τα παιδιά. Διοργανώνουμε τα «επίσημα εγκαίνια» της κατασκευής μας, προετοιμάζοντας μια εφαρμογή της με μουσικά-ρυθμικά παιχνίδια ή ένα ηχο-παραμύθι που έχει γραφτεί για το σκοπό αυτό.

 ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Κατά τη δημιουργία και εγκατάσταση του Μουσικού Τοίχου γίνεται πρόβλεψη να μην υπάρχουν στοιχεία επικίνδυνα για τα παιδιά (π.χ. μυτερά αντικείμενα, βίδες, γωνίες κλπ). Τα αντικείμενα βιδώνονται σε μια ξύλινη επιφάνεια με βάση που να μπορεί να μετακινείται  ή να είναι σταθερά βιδωμένη πάνω σε τοίχο (π.χ κατάλληλα επεξεργασμένη για παιδιά παλέτα ή ξύλινος φράχτης). Τονίζουμε όμως, πως η χρήση του από τα παιδιά πρέπει να γίνεται πάντα κάτω από την επίβλεψη ενήλικα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

158374cded132e854ab2208d751cd5094add72fa6e24e5458fa485d8a58afdef3a6692fda1a670876c1cf5ebe09d93dc1

c993d74d033281bcbfeef4fb8e4c90b1

 

Θέατρο και Μουσικοκινητική: ένα σεμινάριο εμψύχωσης και «παιχνιδοθεραπείας» !

22528344_2070135699876883_2350739302988904191_nΜε σκοπό να αποκτήσω γνώσεις εμψύχωσης και να εμπλουτίσω τη δουλειά μου με τα παιδιά στα εργαστήρια οργανοποιίας,  συμμετείχα κι εγώ στο βιωματικό Σεμινάριο  που οργάνωσε η ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑ με θέμα «Κοινωνικό/Δημιουργικό Θέατρο & Μουσικοκινητική» με εισηγητή το Μανόλη Φιλιππάκη. Το σεμινάριο απευθυνόταν σε κάθε είδους εμψυχωτές: επαγγελματίες (παιδαγωγούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους) γονείς και καλλιτέχνες.

Στόχος του σεμιναρίου είναι η θεωρητική τεκμηρίωση και η πρακτική δραστηριότητα στο κομμάτι της εμψύχωσης της ομάδας -κι όχι απαραίτητα μιας ομάδας παιδιών μόνο, αλλά και ενηλίκων- με σκοπό τη δημιουργία ευχάριστης ατμόσφαιρας  ώστε τα μέλη της ομάθας να αισθάνονται ασφαλή και ευτυχισμένα. Και πράγματι μετά από ένα τρίωρο «παιχνιδοθεραπειας», νιώσαμε όλοι τα ίδια συναισθήματα χαλάρωσης, ξεγνοιασιάς και χαράς που μας μετέδωσε ο Μανώλης Φιλιππάκης, ελπίζοντας ότι θα μπορούμε να τα μεταδώσουμε σε άλλους. Από τις φωτογραφίες μπορείτε να πάρετε μια ιδέα για το πώς περάσαμε στο σεμινάριο!

Οσον αφορά στο παιδαγωγικό κομμάτι:

«Το θέατρο, όπως και το παιχνίδι, συνδέεται με την ανάγκη του ανθρώπου και ειδικότερα του παιδιού να εκφραστεί δημιουργικά απέναντι στον κόσμο και την πραγματικότητα, μέσα από μια συμβολική γλώσσα. Στο σχολείο, το θέατρο λειτουργεί παιδαγωγικά ως μέσο έκφρασης και γνώσης, επικοινωνίας και ενσυναίσθησης. Καλλιεργεί την προφορική γλώσσα, τη γλώσσα του σώματος, τη σχέση με το χώρο και με τα κείμενα. Ενισχύει την ατομική έκφραση, ενώ συμβάλλει αποτελεσματικά στη λειτουργία της ομάδας. Ως προς την καλλιτεχνική του διάσταση, το θέατρο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την παιδαγωγική του ιδιότητα και φύση. Το παιδί γνωρίζει και αρχίζει προοδευτικά να χρησιμοποιεί τη θεατρική γλώσσα. Προσεγγίζει τους σύνθετους κώδικες της θεατρικής επικοινωνίας (θεατρική παράσταση) και δημιουργεί έναν «ποιητικό» χώρο συμβόλων με το σώμα, το λόγο και τα αντικείμενα.»

O πρώτος ήχος μετά τη σιωπή

pregnant-mom-55b2fae2b58ea-pregnant-e1490687972158Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Ο πρώτος ήχος που ακούμε μετά τη σιωπή, είναι ο χτύπος της καρδιάς της μητέρας μας. Ετσι η ύπαρξή μας ξεκινάει με τη γνώση του ρυθμού. Το έμβρυο ακούει από τον πέμπτο μήνα της ζωής του ενδομήτριους ήχους, όπως οι καρδιακοί παλμοί της μητέρας, εντερικούς και αγγειακούς ήχους, αλλά και εξωμήτριους δυνατούς ήχους, όπως δυνατή μουσική και το χτύπημα μιας πόρτας ενώ αργότερα μαθαίνει να διακρίνει τη φωνή της μητέρας και το τραγούδι της, που το συνοδεύει και μετά τη γέννησή του.

Ολοι αυτοί οι ήχοι επιδρούν καθοριστικά στην εξέλιξη της ψυχολογίας του εμβρύου και εγγράφονται στη μνήμη του. Η χρήση της μουσικής για μια θετική διαμόρφωση της ψυχολογίας του εμβρύου ήταν γνωστή (ή μάλλον πιστευτή) από το 1553 οπότε αναφέρεται πως η μητέρα του μελλοντικού βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου του 4ου είχε μια γυναίκα και της έπαιζε μουσική όσο ήταν έγκυος για «να είναι πάντα καλοδιάθετος ο βασιλιάς στη ζωή του» γεγονός που επιβεβαιώνουν οι ιστορικοί για το χαρακτήρα του Ερρίκου. Η πειραματική εφαρμογή αυτής της πίστης άρχισε ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Σήμερα χρησιμοποιείται η μουσική για τη μείωση του στρες στα έμβρυα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το νεογέννητο αναζητά τους ήχους που άκουγε όταν ήταν στη μήτρα κι η ίδια η μητέρα αναγνωρίζει απο ένστικτο την αναγκη του βρέφους, γι αυτό στους περισσότερους πολιτισμούς οι μητέρες ακουμπάνε τα βρέφη από την πλευρά της καρδιάς τους για να τα ησυχάσουν. Στην ίδια γνώση στηρίζεται και η παράδοση των ταχταρισμάτων και των νανουρισμάτων που υπάρχει σε όλους τους λαούς και δεν είναι άσχετο, το ότι όλα τα νανουρίσματα έχουν ως κοινό γνώρισμα την αργή ταχύτητα που προσομοιάζει τους καρδιακούς παλμούς ενός ενήλικα σε ηρεμία (60-82 χτύπους το λεπτό).

Η επαναφορά λοιπόν αυτής της ακουστικής μνήμης, στα νήπια, είναι ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος να ξεκινήσει η μουσική τους προπαιδεία. Ολα  τα παιδιά έχουν τη μουσική γνώση μέσα τους. Γιατί ο ρυθμός κι η μελωδία, δεν μαθαίνονται στον άνθρωπο αλλά είναι έμφυτα και το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τα ενεργοποιήσουμε παίζοντας.

Οι μεγάλοι παιδαγωγοί όρισαν τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει αυτή η επαναφορά, όπως το παιχνίδι της σιωπής και οι ασκήσεις ρυθμού και μέτρου της Μοντεσσόρι, η ρυθμική μέθοδος του Dalcroze, οι εφαρμογές της πρώιμης μουσικής αγωγής του Willems με ταχταρίσματα, νανουρίσματα και παιχνιδοτράγουδα, η δημιουργική μουσική της Satis Coleman που ξεκινάει ήδη τις προνηπιακές ηλικίες με την κατασκευή και το παίξιμο μουσικών οργάνων και η στοιχειοδομική μουσική του Orff, που συνδέει τη μουσική με την κίνηση και το χορό.

Σε επόμενο άρθρο θα σταθώ στη μέθοδο της Coleman, που χωρίς πολύ προσπάθεια συμπυκνώνει την επαναφορά της εμβρυακής μνήμης στον ήχο και το ρυθμό, με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, με το χορό και το τραγούδι, τη μουσική σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό. Πολύ πριν βαρύνουμε τα παιδιά με τη μουσική σημειολογία,  ωφείλουμε να καλλιεργήσουμε μέσα τους όλα τα ωφέλη, πολιτισμικά και ψυχικά, που προσφέρει η αγάπη στη μουσική.

Και καθώς ο ανθρώπινος νους αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο, επιθυμεί να επικοινωνήσει με το λόγο και να εκφραστεί με τη μουσικότητα της φωνής του. Ετσι με το ρυθμό πορεύεται ο άνθρωπος και με το τραγούδι, ως το τέλος της ζωής του κι αν είναι τυχερός μαθαίνει απ τους γονείς του να ακούει τη μουσική του σώματός του κρατώντας το σε αρμονία με τη φύση όσο αυτή το συνοδεύει μέσα στο χρόνο με τις μεταβολές της.

Γιώργος Γυπάκης

Womb Sounds and Heartbeats

 

Ο μουσικός τοίχος

Είμαι περήφανος για το μουσικό μου τοίχο!

Η εγκατάσταση αυτή που έφτιαξα για τη συμμετοχή μου με τη Θεατροχώρα στο 1ο Παιδικό Φεστιβάλ των Χανίων, τράβηξε το ενδιαφέρον όλων των παιδιών που πέρασαν από κει. Σαν το μελίσσι μαζεύονταν όλη τη μέρα ξετρελαμένα γύρω από την εγκατάσταση για να παίξουν με τα όργανα και να εξερευνήσουν τους ήχους. Οπως μου είπε κι ένας μπαμπάς «αυτό που έχεις φτιάξει είναι το όνειρο κάθε παιδιού».  Πράγματι, είναι μια μαγική παιχνιδομηχανή!

Τί είναι λοιπόν ένας Μουσικός Τοίχος; Είναι η εγκατάσταση πολλών ηχητικών  αντικειμένων και μουσικών οργάνων σε έναν, ξύλινο συνήθως τοίχο (ένα φράχτη ή άλλη ξύλινη βάση) τακτοποιημένα και προσβάσιμα, ώστε να μπορούν τα παιδιά να διασκεδάσουν και να μαθουν παίζοντας. Δύσκολα μπορείς να προσαρμόσεις αγοραστά μουσικά όργανα σε έναν τέτοιο τοίχο μια και θα πρέπει να τα καρφώσεις, να τα βιδώσεις ή να τα κολλήσεις καταστρέφοντάς τα. Ετσι, χρησιμοποιούμε όργανα από ανακυκλώσιμα υλικά και παλιά  αντικείμενα που δε φοβόμαστε να τα αφήσουμε στο ύπαιθρο για καιρό.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση μετέτρεψα μια παλέτα σε βάση (για να μπορεί να μετακινείται εύκολα) και προσάρμοσα πάνω της αυτοσχέδια μουσικά όργανα φτιαγμένα από: Τάβλες και πόδια από πεταμένα κρεβάτια, καδρονάκια από συσκευασίες επίπλων, ένα παλιό ταψί, ένα τηγάνι, ενα σπασμένο μπρίκι, κουτάκια από αναψυκτικά και μπύρες, πλαστικά μπουκάλια, καλάμια, ένα παλιό ράφι, παλιά κουδούνια, χαλκοσωλήνες, σωλήνες ηλεκτρολόγου και χωνάκια και άλλα μουσικά όργανα που  Και τα στρίμωξα όλα σε μια βάση που μεταφέρεται εύκολα. Μου πήρε 3-4 μέρες για να το κάνω.

Μπορείτε να δείτε το μουσικό μου τοίχο στην είσοδο της Θεατροχώρας (Κύπρου 2) με την οποία συνεργάζομαι, έχοντας αναλάβει το εργαστήριο οργανοποιίας για παιδιά.

Mπορώ όμως να φτιάξω ένα Μουσικό Τοίχο και για σας, αν μου τον παραγγείλετε!

DSC_0022

DSC_00252

1

P1020627

Χειμερινό Εργαστήρι Οργανοποιίας με upcycling για παιδιά στη Θεατροχώρα

1
Με τα παιδιά, στο «Μουσικό Τοίχο», στο Παιδικό Φεστιβάλ Χανίων

Από τις αρχές του Οκτώβρη ξεκινάει το χειμερινό Εργαστήρι Οργανοποιίας με upcycling για παιδιά στη Θεατροχώρα, στην οδό Κύπρου 2 (απέναντι από το πάρκιγκ της Ρεγγίνας) στα Χανιά.  Πρόκειται για ένα καινοτόμο  πρόγραμμα που απευθύνεται σε παιδιά από 5 ετών και πάνω και έχει σαν βασικό αντικείμενο την κατασκευή ηχητικών αντικειμένων και αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων με απλά, ανακυκλώσιμα υλικά.

Η οργανοποιία αποτελεί κλάδο της μουσικοπαιδαγωγικής και συντελεί τα μέγιστα στην εξοικείωση του παιδιού με τη μουσική. Κατασκευάζοντας τα δικά τους όργανα τα παιδιά, αντιλαμβάνονται και εξερευνούν μόνα τους τις ιδιότητες του ήχου, αποκτούν μουσικές, αλλά και κατασκευαστικές δεξιότητες, αναπτύσσουν τη δημιουργικότητα και εξάπτουν τη φαντασία τους με απρόσμενα πολλές φορές, αποτελέσματα!  Τα παιδιά εκτός από την κατασκευή, μαθαίνουν να παίζουν τα όργανα που φτιάχνουν μέσα από ρυθμικούς αυτοσχεδιασμούς και δημιουργικά – μουσικά παιχνίδια, που γίνονται υπό την επίβλεψη παιδαγωγών. Την ευθύνη του προγράμματος και τους εργαστηρίου έχει ο μουσικός δημιουργός Γιώργος Γυπάκης.

DSC_0077 copy
Χαρούμενοι, ύστερα από την «εφεύρεση» ενός νέου μουσικού οργάνου από τα παιδιά!

Η ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑ

Η Θεατροχώρα είναι ένας χώρος δημιουργικής απασχόλησης, όπου στα μαθήματα που πραγματοποιούνται, αξιοποιούνται οι τέσσερεις τέχνες (θέατρο, μουσική, κίνηση, εικαστικά). Το εργαστήρι οργανοποιίας εντάσσεται στο ευρύτερο χειμερινό πρόγραμμα δραστηριοτήτων του χώρου που επίσης περιλαμβάνει : εμψυχωτικές δράσεις (ψυχοκινητικό, θεατρικό και δημιουργικό παιχνίδι), εργαστήρι τέχνης και πολιτισμού, εκφραστικό χορό, εργαστήρι υφαντικής, εικαστικό πρόγραμμα για γονείς και παιδιά, εργαστήρι πειραμάτων φυσικής και χημείας, εργαστήρι ξυλοκοπτικής, μουσικό και εικαστικό εργαστήρι για παιδιά έως 4 ετών κ.α. Οι εγγραφές στα προγράμματα έχουν ξεκινήσει. Αναλυτικές πληροφορίες στα τηλέφωνα : 6947403750, 6978337877, 2821770538, facebook : ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑ και στο mail : theatrochora@gmail.com.

ΤΟ UPCYCLING

Το upcycling είναι η διαδικασία μετατροπής παλιών ή άχρηστων (απορριμμάτων) υλικών σε κάτι χρήσιμο και συχνά όμορφο. Ποιά είναι η διαφορά του upcycling από το recycling (ανακύκλωση); Ότι η ανακύκλωση παίρνει καταναλωτικά αντικείμενα και τα διαλύει, ώστε η βασική τους ύλη (πλαστικό, χαρτί, γυαλί, μέταλλο) να ανασυντεθεί σε ένα νέο προϊόν, ίδιας ή χαμηλότερης ποιότητας με το προηγούμενο. Το upcycling επαναχρησιμοποιεί το αρχικό προϊόν χωρίς να το διαλύσει, δημιουργώντας ένα νέο, καλύτερο προϊόν, αναβαθμισμένο αισθητικά και ποιοτικά.

Τα παιδιά, στο μάθημα κατασκευής μουσικών οργάνων, μπαίνουν σ’ αυτή τη διαδικασία. Αρχικά μαθαίνουν πώς να κάνουν διαλογή των απορριμμάτων στο σπίτι και στη συνέχεια, με την κατάλληλη καθοδήγηση του υπεύθυνου του προγράμματος και με οδηγό τη φαντασία τους, δημιουργούν εντυπωσιακές κατασκευές, αναπτύσσοντας παράλληλα την περιβαλλοντική τους παιδεία!

Οι φωτογραφίες είναι από το θερινό εργαστήρι οργανοποιίας στη Θεατροχώρα!

Αυτή την Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου, θα συμμετέχω στο περίπτερο της Θεατροχώρας στο 1ο Παιδικό Φεστιβάλ Χανίων που θα γίνει στο προαύλιο των Δικαστηρίων. Ελάτε να σας μάθω να φτιάχνετε νουνούρες σε δευτερόλεπτα και να παίξετε μουσική στο «μουσικό τοίχο» μου!

afisa-paidiko-festival

Εργαστήρι κατασκευής μουσικών οργάνων με Upcycling: 600 παιδιά μετά!

Πέρασα το καλοκαίρι μου, δείχνοντας σε εκατοντάδες παιδιά πως να ξαναχρησιμοποιούν ανακυκλώσιμα υλικά, αναβαθμίζοντάς τα σε ηχητικά αντικείμενα και μουσικά όργανα. Η διαδικασία αυτή, λέγεται Upcycling.

Στο Rea’s Fun Club στο Σταυρό Χανίων στήθηκε το δεύτερό μου εργαστήριο (βλέπε για το πρώτο σε προηγούμενα post), όπου σε κάθε κατασκηνωτική περίοδο αντιστουχούσαν μερικές ώρες δημιουργικής απασχόλησης σε παιδιά από 5 μέχρι 11 ετών.

Παιδιά σε διακοπές -ευτυχώς βοήθησαν κι οι ομαδάρχισες! Κυρίως παιδιά που είχαν απεριόριστη όρεξη για φασαρία, όπως κι εγώ άλλωστε. Νομίζω λοιπόν ότι έμειναν ευχαριστημένα, αφού φρόντισα αυτά που φτιάξαμε να είναι τα πιο φασαριόζικα αντικείμενα. Οι…ορχηστρικές τους δοκιμές άλλωστε, ήταν αρκετά θορυβωδεις ώστε να τραβήξουν το ενδιαφέρον παιδιών κι απο άλλες δραστηριότητες.

Μεγάλη χαρά, οι μικροί μου «θαυμαστές» που όπως και στο Σχολείο που δουλέψαμε την άνοιξη, τύχαινε να είναι κάποια ιδιαίτερα ταλέντα στις κατασκευές: ξεχώριζαν από τα υπόλοιπα παιδιά, έδειχναν πολύ μεγάλο ενδιαφέρον και φρόντιζαν να ξανάρχονται και στα εργαστήρια με άλλες ομάδες.

Δε χωράει εδώ πολλη θεωρία, ούτε αναζητάς κάποιο είδος πειθαρχίας από παιδιά που βρίσκονται εδώ για να διασκεδάσουν. Δεν έχανα όμως την ευκαιρία κάθε φορά να τους δείχνω την αφίσα της ΕΛΜΕΠΑ για τα σκουπίδια στη θάλασσα – πολλά από τα οποία επαναχρησιμοποιούσαμε στη συνέχεια- και να τους εξηγώ πως πρέπει να μάθουν τους γονείς τους πως να κάνουν διαλογή και ανακύκλωση. Προλάβαινα και λίγες κουβέντες για την ιστορία της ανακάλυψης των μουσικών ήχων και οργάνων. Και φρόντιζα μόλις άρχιζε το χασμουρητό να τους παίρνω τα μυαλά με τη μαγική μου βαλίτσα, που ήταν γεμάτη με παράξενα ιδιόφωνα απ’ όλο τον κόσμο!

HELMEPA_Recycle_Period1

Δεν έχω άλλες φωτογραφίες από το εργαστήριο στο Rea’s Fun Club (είχα άλλη πρεμούρα και ξέχασα εντελώς να βγάλω φωτογραφίες).

Θα έχω όμως σύντομα από το 3ο εργαστήριο, που στήσαμε σ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού, με τη Μαρία Αρχοντάκη (μια σπουδαία παιδαγωγό των Χανίων) και την Ανθή Καραμπούζη στη Θεατροχώρα, τον σχετικά καινούριο χώρο τους, δημιουργικής απασχόλησης. Εκεί θα με βρείτε κάθε Δευτέρα πρωί, εκεί θα με βρίσκετε εξάλλου, όλο το χειμώνα όπου προτίθεμαι να ξεκινήσω ένα εργαστήρι μουσικής δημιουργίας, διαφορετικό από τ’ άλλα!

Τσάο μπαμπίνι!

Γιώργος Γυπάκης

Πώς να φτιάξετε μια ροκάνα

Επιτελους, ροκανες!

Επιτέλους, βρήκα τρόπο να φτιάξω μια ροκάνα! Τις ροκάνες τις ξέρουμε ξύλινες, μια χειρολαβή με ένα γρανάζι που στα δόντια του γυρνάει ένα πτερύγιο με ενα λεπτό σανιδάκι.  Επρεπε να βρώ τρόπο να φτιάξω το γραναζι. Λοιπόν, πήρα ένα φελό, τον τρύπησα με ένα ξυλάκι καλαμάκι, έκοψα και 4 κομματάκια από ένα αλλο ξυλάκι και τα κάρφωσα περιμετρικά και ιδού! Θυμήθηκα μετά, που σαν παιδί έβαζα ένα χαρτόνι με ένα τσιμπιδάκι στη ρόδα του ποδηλάτου μου κι όπως γυρνούσε ο τροχός χτυπούσαν οι ακτίνες στο χαρτόνι κι έκανε το θόρυβο της ροκάνας…… έφτιαξα λοιπόν ένα «πτερύγιο» από σύρμα, έκοψα κι ένα κομμάτι από ένα ποτηρι απο φελιζόλ και το στερέωσα με τσιμπιδάκι.

Ναι, αλλά, δε βγάζει δυνατό ήχο. Κι αν έβαζα ένα ηχείο; Εκείνο το φελοζολένιο ποτήρι τί τόκανα; Χρειάζομαι άλλο ένα, δυο τρία ξυλάκια παγωτού, κι ένα μακρύ ξυλάκι – καλαμάκι και δυο τρία λαστιχάκια για να σταθεροποιήσω το ποτήρι πάνω στο ξυλάκι…… ιδού! Ακόμα πιο έυκολο! Ακόμα πιο θορυβώδες!

Οπως βλέπετε, έκοψα τον πάτο του ενός ποτηριού και έχωσα περιμετρικά του ένα ολόκληρο ξυλάκι από παγωτό κι ένα κομμένο στη μέση, το τρύπησα με το ξυλάκι – καλαμάκι, το σταθεροποίησα με λαστικάκια μέσα – έξω. Μετά έκοψα το άλλο ποτήρι με τρόπο ώστε να γυρνάει μέσα ελεύθερα το γρανάζι, αλλά άφησα μια γλώσσα να κινείται ελεύθερα. Πέρασα στο τέλος το γρανάζι στις δύο πλευρές του ποτηριού και το αποτέλεσμα το βλέπετε στις φωτογραφίες. Τώρα σκέφτομαι ότι το ποτήρι – πτερύγιο είναι πολύ ελαφρύ και πρέπει να του δέσω κάτι, καμιά χάντρα ίσως στον πάτο, για να βαρύνει και να γυρνάει πιο έυκολα. Αϊντε, δοκιμάστε κι εσείς, μπορει να το κάνετε και καλύτερα! Καλή διασκέδαση!

Η ροκάνα

Η ροκάνα είναι ιδιαίτερα θορυβώδες ιδιόφωνο κρουστό που φαίνεται να έχει δυτική προέλευση, αν και χρησιμοποιείται και στην εβραϊκή παράδοση. Την ακούμε σε κλασσικές ορχήστρες ενώ το 18ο-19ο αιώνα τη χρησιμοποιούσαν οι άγγλοι και αυστραλέζοι αστυνομικοί (αντί για σφυρίχτρα;).  Επισης χρησιμοποιήθηκε στο 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο για να σημάνει συναγερμό όταν υπήρχε κίνδυνος επίθεσης από δηλητηριώδη αέρια!

Rattle,_Ludlow_Museum_-_DSCF2033
By Rept0n1x – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=15658303

Κράτα το

Εργαστήριο ανακυκλωμένης μουσικής στο 11ο Δημοτικό Σχολείο Χανίων!

20170516_09254520170516_092651Οχι  10, όχι 20 ή 40, αλλά 240 παιδιά, όλες οι τάξεις του 11ου Δημοτικού Σχολειου Χανιων παρακολούθησαν το πρώτο μου εργαστήριο κατασκευής μουσικών οργάνων από ανακυκλώσιμα υλικά με τίτλο «Ανακυκλώνουμε και παίζουμε μουσική!».

Το εργαστήριο διοργάνωσε η διεύθυνση του σχολείου σε συνεργασία με το Σύλλογο Γονέων και διήρκεσε συνολικά 12 ώρες του σχολικού προγράμματος ενώ συμμετείχαν σ’ αυτό όλα τα παιδιά του 11ου Δ.Σχ. (δύο ώρες κάθε τάξη) υπό την επίβλεψη των δασκάλων τους.

Στόχος του εργαστηρίου ήταν να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά σε θέματα ανακύκλωσης, να προκαλέσει τη φαντασία τους και να ξυπνήσει τις κατασκευαστικές τους ικανότητες, και να τα μυήσει στον όμορφο κόσμο της μουσικής μέσω της οργανοποιίας.

 

20170516_09260920170516_092557_001

Το σχεδιασμό και την υλοποίηση του εργαστηρίου ανέλαβε η αφεντιά μου, ως μέλος του Συλλόγου Γονέων, όπου, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών τους ανέθεσα τη συλλογή ανακυκλώσιμων υλικών στο σπίτι, τους παρουσίασα και τους έμαθα πώς να φτιάχνουν και να παίζουν διάφορα απλά μουσικά όργανα.

Συγκεκριμενα κατά τη διάρκεια του εργαστηρίου τα παιδιά:

Εφτιαξαν διάφορα σείστρα και κρόταλα, καστανιέτες, στράκες, ξύστρες, μπαστούνια της βροχής,  μουσικά τόξα, berimbau, μονόχορδα μπάσα, τύμπανα νερού, βουβουζέλες και didgeridoo, χρησιμοποιώντας υλικά όπως πλαστικά μπουκάλια, αλουμινένια κουτιά και ντενεκεδάκια,  μπαλόνια, ξυλάκια, λαστιχάκια, ποτήρια από φελιζόλ, πλαστικά καλαμάκια, χαρτόνια, σπάγγους, πλαστικούς σωλήνες, πλαστικές λεκάνες και σκουπόξυλα! Κι όλα αυτά με ελάχιστα εργαλεία!

20170516_092726

20170516_092637
φτιάχνοντας βουβουζέλες με τα παιδιά της έκτης

Παράλληλα όμως:

Έμαθαν στην πράξη την ανακύκλωση αφού διαπίστωσαν τη δυνατότητα των άχρηστων υλικών να μεταμορφώνονται σε χρήσιμα αντικείμενα

Μυήθηκαν στις απαρχές της ιστορίας της μουσικής καθώς έμαθαν να φτιάχνουν πρωτόγονα μουσικά όργανα  (με υλικά που βρήκαν στο περιβάλλον τους – ακριβώς όπως έκαναν οι πρώτοι άνθρωποι)

Ανακάλυψαν τη φυσική του ήχου μέσα απο τις δυνατότητες διαφόρων αντικειμένων να παράγουν ήχο.

Ανέπτυξαν τις κατασκευαστικές τους ικανότητες, αλλά κυρίως τη φαντασία τους, αφού πολλά παιδιά επινόησαν και δικά τους μουσικά όργανα με τα υλικά που είχαν στη διάθεσή τους, εκτός από τα όργανα που περιλάμβανε το πρόγραμμα της τάξης τους!

IMG_20170505_094520

IMG_20170505_095949
Ενα παιδί της πέμπτης, αντέγραψε μια «ψιθύρα» που κρατούσα μαζί μου, αλλα δεν είχα προλάβει να τους τη δείξω!

Για μένα, ήταν μια καταπληκτική (και εξαντλητική) εμπειρία – η «διδασκαλία» 40 περίπου παιδιών από κάθε τάξη μέσα σε δύο ώρες . Μου φαίνεται όμως πως και τα περισσότερα παιδιά ευχαριστήθηκαν γιατί και το χαρούμενο βλέμμα τους αυτό μου δειχνε και το ότι δεν ξεκολούσαν ούτε στο διάλλειμα….. και το ότι το πανηγύρι συνεχίστηκε…στο σπίτι!

Θέλω να ευχαριστήσω το Διευθυντή του Σχολείου που με εμπιστεύτηκε, τους δασκάλους των παιδιών για τη βοήθειά τους και το ΔΣ του Συλλόγου Γονέων για την υιοθέτηση και στήριξη του εργαστηρίου.

IMG_20170516_091326
μαζι με το δάσκαλό τους, φτιάχνοντας ένα washtub bass με τα κορίτσι της έκτης

IMG_20170516_091307

Η Ιωάννα παίζει Λιθόφωνο

Σ’ αυτό το βίντεο, έβαλα την Ιωάννα να φτιάξει και να δοκιμάσει ένα λιθόφωνο, αφου πρώτα διάλεξα τις πέτρες. Ηταν εύκολο και δεν της πήρε πάνω από λίγα λεπτά να καταλάβει πως λειτουργεί. Για να φτιάξεις ένα λιθόφωνο, χρειάζεσαι απλά πολύ λεπτές, πλακέ πέτρες που πρέπει να τις ακουμπήσεις σ’ένα κομμάτι αφρολέξ για να παίξουν (το αφρολέξ απορροφά τις δονήσεις κι αφήνει τον ήχο καθαρό). Εγώ χρησιμοποίησα πέτρες που μου είχαν μείνει από το χτίσιμο ενός τοίχου κι ένα κομμάτι από σπασμένο αγγείο. Μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει και κομμάτια από πλακάκια και πλακούρες από τη θάλασσα.

Χωρίς αμφιβολία, ένα από τα πιο παλιά όργανα στην ιστορία είναι το λιθόφωνο.

Η μουσική από πέτρες, είναι μουσική πολύ κοντά στην αρχή της ανθρώπινης εξέλιξης. Πριν ακόμα μάθει για την ύπαρξη των λιθόφωνων ένα νήπιο στην ακροθαλασσιά ανακαλύπτει  ότι οι πέτρες μπορούν να βγάζουν ενδιαφέροντες ήχους όταν τις χτυπάμε.

Αν και είναι πολύ δύσκολο να κουρδίσεις ένα λιθόφωνο -γιατί ή πρέπει να βρεις πέτρες που να βγάζουν φυσικούς τόνους ή πρέπει να τις πελεκήσεις προσεκτικά μέχρι να βγάλουν τον τόνο που θες- ένα κουρδισμένο λιθόφωνο που έχει βρεθεί στην Ινδοκίνα χρονολογείται στη λίθινη εποχή. Ακόμα και σήμερα χρησιμοποιούνται λιθόφωνα στην Ανατολική και Νότια Ασία και στον Ειρηνικό.

Η κινεζική παράδοση αναφέρει την εξής ιστορία: όταν ο Κομφούκιος που έζησε περίπου το 500 π.Χ. έτυχε να ακούσει σε μια γιορτή μια ουράνια μουσική, εκστασιάστηκε τόσο που δεν μπορούσε να φάει τίποτα για τους επόμενους τρεις μήνες. Οι ήχοι που του προκάλεσαν αυτη την έκσταση προέρχονταν από τον Ορφέα των Κινέζων, τον Kouei, του οποίου η ικανότητα στο King – ένα είδος λιθόφωνου φτιαγμένου από κουρδισμένες πέτρες – ήταν τόσο μεγάλη που μάγευε τα ζώα και τα έκανε να τον υπακούν. Σύμφωνα με τις κινέζικες πηγές που χρονολογούνται 2200 χρόνια πριν τη γέννηση του Χριστού, το King το χρησιμοποιούσαν για να συνοδεύουν θρησκευτικούς ύμνους γι αυτό κι αναφέρεται σαν ιερό όργανο. Οι λειτουργίες αυτές, κατά τις οποίες αρωματικά στικς καιγόταν, λάμβαναν χώρα τα ξημερώματα λίγο πριν ξυπνήσει ο αυτοκράτορας.

King
Το King

Οι κινέζοι έφτιαχναν διάφορα είδη λιθόφωνων με διάφορα είδη λίθων, αλλά κυρίως με μια πολύ ηχηρή και όμορφη πέτρα από αχάτη που ονομάζουν yu, που την έβρισκαν σε χαράδρες και σε ρωγμές βράχων στα βουνά. Συγκεκριμένα χρώματα προτιμούνταν για την κατασκευή του King και οι κινέζοι θεωρούσαν αυτή την πέτρα εξαιρετικά πολύτιμη για μουσικούς λόγους καθώς έδινε πάντα τον ίδιο ακριβώς τόνο. «Το yu, έλεγαν, δεν επηρρεάζεται ούτε από τη ζέστη ούτε από το κρύο, ούτε από την ξηρασία ή την υγρασία».

Μάλιστα, οι πέτρες που χρησιμοποιούσαν για το King κόβονταν σε διάφορα σχήματα. Μερικές φορές αναπαριστούσαν ζώα, όπως μια νυχτερίδα με ανοικτά φτερά ή δυο ψάρια τοένα δύπλα στ άλλο. Αλλες κόβονταν στο σχήμα μιας αρχαίας καμπάνας. Το όργανο που έφτιαχναν μ’ αυτές ήταν μια εξέλιξη του king, το pienking το οποίο κούρδιζαν σύμφωνα με τα κινέζικα διαστήματα που λέγονται lu και είναι 12 μέσα στα όρια της δικής μας οκτάβας. Αλλες παραλαγές του οργάνου έχουν πιο βαθύ ήχο. Οι ηχηρές πέτρες χρησιμοποιούνταν και μεμονωμένες από τους κινέζους, σαν ρυθμικά όργανα. ενα τέτοιο μονόπετρο όργανο ονομάζεται tse-king. Σε ένα ναό στο Πεκίνο αφιερωμένο στη λατρεία του Κομφούκιου υπάρχουν (ή υπήρχαν) 10 πέτρες σε σχήμα τύμπανου οι οποίες εικάζεται ότι κόπηκαν περίπου τρεις χιλιάδες χρόνια πριν.

Pien King
Το Pien King

Περίπου το ίδιο πράγμα που έπαθε ο Κομφούκιος, το έπαθα κι εγώ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 όταν άκουσα το δικό μου Ορφέα, το Stephan Micus, να παίζει ένα παράξενο λιθόφωνο με αντηχείο στο δίσκο του Music of Stones. Εντελώς συμπτωματικά, εκείνη την εποχή μελετούσα Κομφούκιο (χωρίς να ξέρω την παραπάνω ιστορία) και νομίζω ότι η μουσική αυτή όπως και τα διδάγματα του Κομφούκιου σχετίζονται απόλυτα και μεταξύ τους και είναι μια σημαντική επιρροή για μένα.

Διαβάστε εδώ για το Music of Stones και ακούστε το οπωσδήποτε!

Πώς να φτιάξεις ένα χάρτινο Cajon!

06fc127294c44f36f6f5f1ad7d1ccf3d

Φαγωθήκατε πια, μ’ αυτό το cajon!

Δε λέω, είναι ένα ενδιαφέρον κρουστό, αλλά ότι θα έχει και τέτοια πέραση στην Ελλάδα, που  το περίμενε ο ισπανός! Τέλος πάντων, ακούω κάτι εξωφρενικές τιμές – παιδιά ένα ξύλινο κουτί με συρμάτινες χορδές στο εσωτερικό του για να τρίζει είναι, δε θα δώσουμε και χιλιάρικο για να το αγοράσουμε- οπότε αποφάσισα (κι αφού μου τόχουνε παραγγείλει δυο – τρεις) να φτιάξω ένα, αλλά πριν, σκέφτηκα να φτιάξω ένα από χαρτόνι για να δω πως λειτουργεί και ιδού:

IMG_20170331_151507IMG_20170331_151527

Ενα cajon από σκληρή χαρτόκουτα, που της άνοιξα μια τρύπα στη μια πλευρά και της έβαλα και μερικά συρματάκια που είχα πρόχειρα, αφού πρώτα πέρασα μερικές χάντρες και συρμάτινους συνδετήρες για να δημιουργήσω αυτους τους τριζάτους ήχους που θυμίζουν το snare drum. Κόλλησα τα συρματάκια μου με μια χαρτοτενία πάνω σε δύο μικρότερα κομμάτια χαρτονιού για να μην ακουμπάνε στα τοιχώματα της κούτας ωστε να μπορούν να πάλλονται μαζί με τις χάντρες και τους συνδετήρες. Τέλος σύρραψα τα χαρτονάκια πάνω στην πλευρά της κούτας που είναι απέναντι από την τρύπα του ηχείου.

Μπορεί να μην έχει πρίμα όπως το ξύλινο cajon, αλλά είναι ένα τέλειο οργανάκι για παιδιά, αρκεί να μην κάτσεις πάνω του! (Γι αυτό πέρασα ένα κορδόνι από το κουτί για να μπορείς να το κρεμάς πάνω σου και να παίζεις πιο άνετα).

Κι όπως πάντα, κάποιος πρέπει να το στολίσει……