Category Archives: οργανοποιία

Μερικά ιδιόφωνα με απλά υλικά και εργαλεία

Standard

Ακολουθώντας τις οδηγίες του καταπληκτικού -αν και κάπως intellectuel- βιβλίου του καθηγητή Δημήτρη Σαρρή «Ανακυκλωμένη Μουσική» ανακάλυψα πολύ ενδιαφέροντες ήχους καταρχήν, αλλά έλυσα και ένα βασικό πρόβλημα, το πως θα φτιάχνω αντικείμενα με αληθινά μουσικό ήχο χωρίς να χρησιμοποιώ πολλά δύσχρηστα και επικύνδινα εργαλεία, ώστε να είναι οι κατασκευές μου προσιτές (και ασφαλείς) για παιδιά του δημοτικού. Ο Σαρρής, προτείνει μια συγκεκριμένη γκάμα υλικών με τα οποία πειραματίζεται για να παράγει ήχο με οποιοδήποτε τρόπο και το αποτέλεσμα είναι πολύ ευχάριστο.

Ποτηράκια από φελιζόλ, κουτάκια από μερίδες γάλακτος, ξυλάκια για σουβλάκια και λαστιχάκια. Λαστιχάκια πολύχρωμα, κάθε μεγέθους και κάθε πάχους, λαστιχάκια παντού. Τα οποία δίνουν απρόσμενες τεχνικές λύσεις (ως ορθοστάτες) έχουν και χρηστική και διακοσμητική χρήση ταυτόχρονα. Εδώ είναι μερικά από τα όργανα που παρουσιάζει στο βιβλίο, αλλά πρόσθεσα και κάποιες δικές μου ιδέες. Απο εργαλεία χρησιμοποίησα μόνο ψαλίδι (διαβάστε τις λεζάντες για λεπτομέρειες).:

Μερικά ακόμα, στα οποία χρησιμοποίησα μόνο ένα σουβλί (ή καρφί) κι ένα σφυράκι.

Ηχοι της φύσης με μουσικά όργανα

Standard


Ξέρω καλά τους ήχους της φύσης. Οταν ήμουν μικρός, κρυβόμουν μέσα στα δάση, αγκάλιαζα ένα κυπαρίσσι και άκουγα τους χυμούς του. Κοιμόμουν δίπλα στα ρυάκια κι άκουγα το νερό που κυλούσε, καθόμουν κάτω από τα πεύκα και τις λεύκες κι άκουγα το θρόισμα των φύλλων τους κι έχω ξοδέψει ώρες ολόκληρες, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τους διαλόγους των πουλιών. Κι ύστερα στη θάλασσα, ολόκληρες μέρες και νύχτες παρατηρούσα τον ήχο των κυμάτων στα βότσαλα (όπως έκαναν όλοι στα χρόνια της αθωώτητας), τα βράδια στη βεράντα προσπαθούσα να μετρησω τα τριζόνια, στο σπίτι μας δίπλα είχε τη φωλιά της μια κουκουβάγια. Ολα εδώ, αναπαράγονται με όργανα που έχω αγοράσει ή έχω κατασκευάσει ο ίδιος. Μακάρι να είχα καλύτερο ήχο για να το απολαύσετε όπως εγώ όταν τα παίζω.

Ο κεραυνός με ένα thunder stick, πλαστικά μπουκάλια και ποτήρια κομμένα σαν το χαβανέζικο pu ili για τον ήχο της βροχής και τα θροϊσματα του αέρα, διάφορα σείστρα για τα θροϊσματα των φύλλων και το κελάρισμα των νερών, απλές σφυρίχτρες, σφυρίχτρες τρόμπες και λαλίτσες για τα πουλιά, μια ξύστρα απο  καλάμι για το βάτραχο και ένα rain stick για τον ήχο των κυμμάτων στα βότσαλα. Δεν υπάρχει εδώ ούτε ένας ήχος μηχανικός, όλοι οι ήχοι είναι μίμηση με φυσικά μουσικά όργανα.

Jug Bands: η μουσική των φτωχών

Standard

Η μουσική των Jug Bands είναι η μουσική της κρίσης. Δεν είναι τυχαίο που τα τελευταία χρόνια έχει αναβιώσει το είδος και ξεφυτρώνουνε καινούργια σχήματα: οι Jug Bands είναι οι μπάντες των φτωχων, που παίζουν με αυτοσχέδια μουσικά όργανα, αφού δεν έχουν λεφτά να αγοράσουν κανονικά.

Είναι μπάντες της αμερικάνικης παραδοσιακής μουσικής, country, blues, ragtime και jazz που ξεπήδησαν μες στα χρόνια της οικονομικής κρίσης της δεκαετία του ’20, στο νότο φυσικά, από μαύρους κυρίως μουσικούς.

Τα όργανα που χρησιμοποιούσαν, εκτός από φτηνές κιθάρες, μπάντζα, μαντολίνα (που συχνά έφτιαχναν οι ίδιοι από κομμάτια παλιών οργάνων) και φυσαρμόνικα , ήταν to Jug, μια πήλινη ή γυάλινη στάμνα χωρίς λαιμό που αντικαθιστούσε τα βαθυφωνα χάλκινα πνευστά κι από το οποίο πήραν το όνομά τους, το Kazoo (βλέπε προηγούμενη ανάρτηση) που αντικαθιστούσε το σαξόφωνο και το κλαρίνο, αντί για κόντρα μπάσο έφτιαχναν ένα μπάσο (washtub bass) με μια τενεκεδένια σκάφη για το πλύσιμο των ρούχων κι ένα ξύλινο κοντάρι και τα κρουστά τους ήταν κρόταλα με κουτάλια (που τα χουμε κι εμείς εδώ) και κόκκαλα, μια λαμαρινένια πλύστρα που τη χρησιμοποιούσαν για ξύστρα μαζί με διάφορα αυτοσχέδια μεταλλικά αντικείμενα για κύμβαλα, χαρτοσακούλες, σφυρίχτρες και ότι άλλο κατέβαζε το εφευρετικό τους μυαλό…..

Μπορεί να ακούγεται εύκολο, αλλά δεν είναι. Το να παίξεις αυτά τα αυτοσχέδια όργανα αποτελεσματικά, χρειάζεται μεγάλη επιδεξιότητα!

Οι πρώτες ηχογραφήσεις έγιναν το 1927 και το 29, χρονιά που ξεκίνησε και το μεγάλο κράχ από συγκροτήματα όπως Nashville Washboard Band, Memphis Jugband, Cannon Jug Stompers, Eddie Kelly’s Washboard Band, Cincinatti Jug Band, Whistler’s Jug Band και άλλους κι έχει μεγάλο μουσικολογικό ενδιαφέρον να ακούσουμε τί έπαιζαν αυτές οι μπάντες και πως, μια και η μουσική τους επέδρασε στην εξέλιξη του blues, ήταν καταλυτική στη διαμόρφωση του «ενεργητικού» και «ασταθή» χαρακτήρα της jazz. Και κατ’ επεκταση του rock’n’roll.

Σχετικά μπορείτε να διαβάσετε εδώ  

κι εδώ
Επίσης προτείν ω να δείτε αυτά τα δύο αποσπάσματα από σχετικό ντοκυμονταίρ:
Jug Band Music 1
Jug Band Music 2
Η μουσική αυτή γνώρισε μια αναβίωση τη δεκαετία του 50, άλλη μια τη δεκαετία του 70 και υπενθυμίζω στους λάτρες της αμερικάνικης ψυχεδέλειας το χαρακτηριστικό ήχο των 13th Floor Elevators που χρησιμοποιούν ένα jug  με κάποιες ηλεκτρικές προσθήκες. Επισης ο Jerry Garcia των Gratefull Dead, έπαιζε με μια τέτοια μπάντα. Και οι Pink Floyd έγραψαν ένα  Jugband Blues.

Προσωπικά, πρέπει να με επηρρέασε πολύ το θέαμα μιας Αυστριακής μπάντας που διαγωνίστηκε στη Eurovision του 1979, τους Pfurri, Gorps und Knirri, κάτι φρικιά που έπαιζαν με ποτιστήρια, αλυσίδες ποδηλάτου, ναϋλον σακκούλες, σκουπιδοτενεκέδες και άλλα τέτοια και το αποτέλεσμα φαίνεται σ’ αυτό εδώ το blog.

Πιθανόν να έχετε δει το μουσικοχορευτικό σόου των STOMP, έχουν έρθει κι εδώ νομίζω, είναι κάτι εκπληκτικοί χορευτές που παίζουν κρουστά με σκούπες και σκουπιδοτενεκέδες…..

Σήμερα, εκτός από ολόκληρες κλασσικές ορχήστρες με όργανα φτιαγμένα από σκουπίδια, έχουμε και την πολύ γνωστή Ορχήστρα Λαχανικών. Γενικά, η Jug Bands Music επανέρχεται με διάφορους τρόπους αυτή την εποχή.

Οσο για μένα, έχω γράψει ένα τραγουδάκι στο στυλ των Jug Band blues και μπορείτε να το «δείτε» εδώ, ενώ προσπάθησα να φτιάξω τα όργανα μιας Jug Band.

Ομως είναι μάλλον απίθανο στα Χανιά να βρει κανείς τενεκεδένια λεκάνη πλυσίματος οπότε την αντικατέστησα με ένα γκαζοτενεκέ του λαδιού μέχρι να βρω κάτι καλύτερο. Επίσης είναι μάλλον απίθανο να κυκλοφορούν «πλύστρες» για τρίψιμο των ρούχων εκτός αν βρει κανείς σε κάποιο παλαιοπωλείο, οπότε έφτιαξα μια πλύστρα από νοβοπάν και κομμάτια καλάμι που τα έσκισα στη μέση και τα κόλλησα με μπόλικη ψαρόκολλα το ένα κάτω απο τ’ άλλο. Πρόσθεσα κι ένα παλιό μπρίκι αντί για cow bell και το αποτέλεσμα είναι πολύ καλο. Προσθέστε μια νουνούρα που σας έχω δείξει πως φτιάχνεται, βρείτε και μια μεγάλη γυάλινη καράφα χωρίς λαιμό και ξεκινήστε εξάσκηση – καλό κουράγιο. Για να βοηθήσω σας δίνω κάποια βίντεο-μαθήματα για το πως παίζεται:



Η Νουνούρα και το Kazoo

Standard

Οπως το φύλλο έτσι και η μεμβράνη, δίνει ήχο όταν πάλλεται. Τραγουδώντας μέσα σε ένα ηχείο που έχει στηριγμένο πάνω του έναν υμένα (δηλαδή μια λεπτή μεμβράνη), βγαίνει ένας ήχος που μπορεί να φαίνεται χαζός και κατάλληλος μόνο για παιδικά πειράγματα, όμως αντικαθιστούσε μια χαρά το κλαρίνο στις ορχήστρες “Jug Band” των φτωχών μαύρων του Μέμφις που μια και δεν είχαν λεφτά να αγοράζουν κανονικά όργανα, σκάρωναν τα δικά τους. Εκεί το λένε καζού. (Θα γράψω για τις jug bands την επόμενη φορά ίσως, πιο αναλυτικά…)
Στην ελλάδα το λέμε “νουνούρα” και το έφτιαχναν κολώντας ένα υμένα αράχνης στην τρύπα ενός άδειου κελύφους σαλιγκαριού, μέχρι που ανακάλυψαν το τσιγαρόχαρτο. Φτιάχνεται και με καλάμι που του ανοίγεις μια τρύπα στη μέση και είτε κολλάς το τσιγαρόχαρτο στην τρύπα αυτή και τραγουδάς από τη μιαν άκρη, είτε κολλάς τσιγαρόχαρτα και στις δύο άκρες και τραγουδάς από τη μεσαία, αφήνοντας λίγο την τρύπα ανοιχτή για να βγαίνει ο αέρας κι ο ήχος (το ίδιο και στο σαλιγκάρι). Να θυμάστε ότι το καλάμι το τρώμε λίγο στην πλευρά που θα ανοίξουμε την τρύπα για το στόμα, ώστε να γίνει πιο λεπτο και ίσιο για να βολεύει και τα χείλια μας.
Τα καζού γίνονται από πλαστικό ή μέταλλο για να αντέχουν την ταλαιπωρία του «κολλάρου» για τη φυσαρμόνικα που βάζουν οι κιθαρίστες και τη μεμβράνη τη στερεώνουν στη μεσαία τρύπα ενώ φυσάνε από τη μία άκρη.

Υπάρχει κι ένα πολύ συνηθισμένο κινέζικο φλάουτο από μπαμπού, το Dizi, που του βάζουν μια μεμβράνη μεταξύ της τρύπας που φυσάνε και της τελευταίας τρύπας, που του προσθέτει μια συχνότητα στις ψηλές νότες. Εχω ένα σοπράνο, που  θυμίζει ζουρνά. Τέτοια φλάουτα έχουν βρεθεί 9.000 χρόνων, αλλά το κόλπο με τη μεμβρανη ανακαλύφθηκε κατά τη Δυναστεία των Τανγκ (618-907). Μάλιστα, στην αρχή χρησιμοποιούσαν τον υμένα που βρίσκεται μέσα στο καλάμι.

ΤΙ ΑΛΛΟ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΠΑΙΞΕΙΣ ΜΕ ΕΝΑ ΚΑΖΟΟ? ΙΔΟΥ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ!

 

Πώς να φτιάξετε μαράκες

Standard

guarani_shamanΜε το όνομα μαράκες εννοούμε συνήθως όλων των ειδών τα σείστρα που αποτελούνται από ένα κέλυφος γεμισμένο με άμμο ή σπόρους ή σφαιρίδια. Ομως οι Maracas ή rumba shakers είναι τα σείστρα της λατινοαμερικάνικης μουσικής και παίζονται σε ζευγάρια για να κρατάνε το ρυθμό συνοδεύοντας τα άλλα κρουστά της ορχήστρας. Τα σείστρα αυτού του είδους χρησιμοποιούνται σε όλους τους πολιτισμούς σχεδόν του νότιου ημισφαιρίου και σε πολλούς του βόρειου. Από τους εσκιμώους Ινουίτ μέχρι τους σαμάνους του Θιβέτ κι από την Αφρική μέχρι τους Ινδιάνους της βόρειας αμερικής, παντού υπάρχει αυτό το σείστρο.

Για τους ινδιάνους της βόρειας αμερικης όπως και για άλλους λαούς με παγανιστικό παρελθόν, τα σείστρα παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στις χαρούμενες γιορτές αλλά και στις  τελετουργίες τους και θεωρούνται συχνά μαγικά αντικείμενα με μεγάλη δύναμη, που υποβάλλουν στους πιστούς τις θαυματουργές τους και τις θεραπευτικές τους ιδιότητες! Θάχετε σίγουρα δει το μάγο-γιατρό που κουνάει ψέλνωντας το σείστρο του πάνω από τον πληγωμένο ήρωα κάποιας ταινίας. Η δύναμη του σείστρου (shaker) προέρχεται συνήθως από  το υλικό που περιέχει μέσα, το οποίο  αποτελείται από σπόρους, δηλαδή, την πεμπτουσία της ζωής (τη βλάστηση) και της γονιμότητας που προέρχεται από τη μάνα γη. Με την προϋπόθεση ότι σέβεται κανείς τη γη όπως τη σέβονται οι Ινδιάνοι, αντιλαμβάνεται τη σημασία αυτού του υπόκωφου ήχου που είναι τόσο συχνός στη φύση που συνεχώς δονείται, αλλά τόσο ψιθυριστός ώστε να έχουμε ξεχάσει την  ύπαρξή του.

Οι «επαγγελματικές μαράκες» φτιάχνονται από ξύλο, δέρμα, ξερές κολοκύθες, άδειες καρύδες, τώρα πια και απο πλαστικό. Αλλά, φίλε μου, αν είναι να αγοράσεις μαράκες από πλαστικό, γιατί δε φτιάχνεις δύο από τα ανακυκλώσιμα υλικά που έχεις στο σπίτι σου;

Τώρα, μάθε κιόλας να τις παίζεις όπως οι λατινοαμερικάνοι!

Πώς να φτιάξετε και να παίξετε μια μπουρού

Standard
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Μπουρού

Η μπουρού είναι ένα από τα πιο αρχαία ιδιόφωνα μουσικά όργανα που παίζεται ακόμα και σήμερα με τον ίδιο τρόπο. Η μπουρού παίζεται σε όλα τη μήκη και τα πλάτη της γης και δεν υπάρχει φυλή θαλασσινή που να μην την έχει στην παράδοσή της. Αλλού χρησιμοποιούν διάφορα μεγέθη οστράκων, εμείς στην Ελλάδα ξέρουμε το κοχύλι Τρίτωνα.

Ο Τρίτωνας , στην ελληνική μυθολογία ήταν θεότητα της θάλασσας. Γιος του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης, που κατοικούσε στο βυθό της θάλασσας στα χρυσά ανάκτορα των γονιών του. Κατά το σώμα ήταν όμοιος με τους άλλους θεούς, αλλά από τους γλουτούς και κάτω κατέληγε σε ουρά. Αναφορές τον παρουσιάζουν να κρατά το γνωστό κοχύλι και να σαλπίζει την έλευση του Ποσειδώνα.
Ο λαός μας από την αρχαιότητα χρησιμοποιούσε πολλά όστρακα όπως την μπουρού ως μέσω επικοινωνίας συνήθως στα θαλάσσια ταξίδια. Οι Έλληνες ναυτικοί χρησιμοποιούσαν μεγάλα κοχύλια για να ανακοινώσουν με τον ήχο τους την άφιξη ή την αναχώρηση των πλοίων. τη χρησιμοποιούσαν ακόμα για να ειδοποιήσουν άλλα πλοία για τον κίνδυνο καιρικών φαινομένων: ομίχλη, φουρτούνα, πειρατικές ή άλλες επιδρομές.

Τα ιδιόφωνα στα οποία ο ήχος παράγεται χρησιμοποιώντας τις δονήσεις των χειλιών φυσώντας μέσα σε ένα αερoθάλαμο είναι ο προϊστορικοί πρόγονοι των σημερινών χάλικινων πνευστών, μια ιδέα τόσο καλή, που δε χρειάστηκε να εξελιχθεί πολύ. Αυτά τα όργανα έχουν πολύ δυνατό ήχο, γι αυτό και χρησιμοποιήθηκαν για την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις, για τη σήμανση συναγερμού, για την πρόκληση τρομου και επιβολής. Δεν είναι τυχαίο που και σήμερα τα καράβια χρησιμοποιούν τον ίδιο ήχο όταν επικοινωνούν στη θάλασσα, μπαίνουν ή βγαίνουν από το λιμάνι.  Τον ήχο δυναμώνει η πίεση του αέρα που προκαλείται από το σφίξιμο των χειλιών – που καθορίζει και το ύψος της τονικότητας- το πλατύτερο άνοιγμα ή καμπάνα όπου καταλήγουν πάντα αυτά τα όργανα και το ίδιο το υλικό, ξύλο ή όστρακο ή κέρατο κι αργότερα χαλκός μετατρέπει τα ηχητικά κύμματα σε ενέργεια. Τις περισσότερες φορές, την ένταση του αέρα ενισχύει ένας πρώτος αεροθάλαμος που δημιουργείται στο στόμα με το φούσκωμα των χειλιών. Ο αέρας αποθηκεύεται στα μάγουλα όπως γίνεται στον άσκαυλο για να ελέγχεται η διοχέτευσή του από τα χείλια και για να γίνεται η κυκλική αναπνοή. Θα μιλήσουμε άλλη φορά για το τελευταίο. Μερικά χαρακτηριστικά τέτοια όργανα, είναι το Σοφάρ το εβραϊκό φτιαγμένο από κέρατο κριαριού (οι τρομπέτες που έριξαν τα τείχη της Ιεριχούς), ο Κάρνυξ ο κέλτικος από χαλκό, το didjeridoo το αυστραλίζικο από κλαδί ευκαλύπτου, η ελληνική Σάλπιγγα από χαλκό κι αυτή  και το Dung Chen των Θιβετιανών Μοναχών, ενώ το Alphorn των αλπεων είναι συνήθως ξύλινο.

Θα σας πω πως φτιάχνεται η μπουρού και θα σας δείξω κι άλλους που παίζουν διάφορα όστρακα, λίιιιγο καλύτερα από μένα.

Υ.Γ. Επειδή στο βίντεο δεν το λέω, όταν κόβουμε την «κορώνα», δηλαδή τη χοντρή άκρη του τρίτωνα, κόβουμε περίπου 3 εκατοστά, ανάλογα το μεγεθος του κοχυλιού μας και μετά λιμάρουμε και τρίβουμε προσεκτικά το στομιο που δημιουργήθηκε και λίγο το εσωτερικό του, για να μη μας πληγώσει τα χείλια. Πειραματιστείτε τέλος πάντων μέχρι να βρείτε τον ήχο, λίγος πειραματισμός δε βλάπτει!

Πώς να μιμηθείτε ήχους της ζούγκλας

Standard

colorful-parrotsΕίναι το πουλί Kookabura, ένας άγριος παπαγάλος ή κάποιο άλλο ζώο της ζούγκλας του αμαζονίου, δε θυμάμαι….Το θέμα είναι, τί μπορώ να φτιάξω με δύο ξυλάκια παγωτού, μια οδοντογλυφίδα, δυο λαστιχάκια κι ένα κομμάτι νάυλον; Μα, ήχους από το δάσος του Αμαζονίου που καταστρέφεται γι αυτά τα σκουπίδια! Μια κατασκευή ηχητικού αντικειμένου για παιδιά, με ανακυκλώσιμα υλικά, που σε συνδυασμό με άλλα, όπως rain sticks, thunder tubes, κρόταλα, νουνούρες, γουργούρες  (bullroarer), μουγκρινάρα (quicka), περιστρεφόμενους σωλήνες, κι άλλα που ελπίζω να σας μάθω να φτιάχνετε απο δω, φτιάχνουν, μια τέλεια ορχήστρα του δάσους!