All posts by giorgos gypakis

About giorgos gypakis

Αυτοδίδακτος μουσικός κρουστών, διαφόρων ξύλινων πνευστών και κιθάρας. Συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής. Οργανοποιός απλών οργάνων.

Η Μουσική Παιδαγωγική της Satis Coleman

Mετά από 6 μήνες μελέτης και χωρίς να υπολογίσουμε την πρακτική εφαρμογή των προηγούμενων 3 χρόνων, η μονογραφία μου για την πρωτοπόρο της μουσικής παιδαγωγικής Satis Coleman επιτέλους ολοκληρώθηκε και δημοσιεύτηκε στο academia.edu. Είναι μια μελέτη που δημιουργεί θεωρητικό υπόβαθρο για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία. Κι επίσης, είναι ένα αυτόνομο, δεύτερο μέρος του βιβλίου που γράφω για τη μουσική.

Η ΜΟΥΣΙΚΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ SATIS COLEMAN

https://www.academia.edu/41690620/%CE%97_%CE%9C%CE%9F%CE%A5%CE%A3%CE%99%CE%9AH_%CE%A0%CE%91%CE%99%CE%94%CE%91%CE%93%CE%A9%CE%93%CE%99%CE%9A%CE%97_%CE%A4%CE%97%CE%A3_SATIS_COLEMAN?source=swp_share

Σκόρπιες Νότες: ένα ντοκυμανταίρ για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία

Δύο δασκάλες του 11ου Δημοτικού Σχολείου Παζινού, η Κατερίνα Χρυσάνθου και η Βιβή Χαραλαμπίδου (μετά από προτροπή του Δ/ντή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων Ματθαίου Φραντζεσκάκη) μου έκαναν την τιμή να ζητήσουν τη συνεργασία μου για να κάνουν ένα ντοκυμανταίρ στα πλαίσια του εκπαιδευτικού προγράμματος cine-μαθηματα του Φεστιβάλ, που έχει την αιγίδα και έγκριση των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού.

Η ιδέα ήταν να κινηματογραφηθεί ένα ημερήσιο “μάθημα” οργανοποιίας για τα παιδιά της Ε και ΣΤ τάξης του σχολείου, όπως αυτά που οργανώνω για μεγάλες ομάδες παιδιών. Οι δύο δραστήριες δασκάλες ήθελαν από την αρχή να αναπτύξουν ένα οικολογικό θέμα όπως η ανακύκλωση, που εντάσσεται στην ύλη της περιβαλλοντικής αγωγής.

Ηταν λοιπόν μια μοναδική ευκαιρία για μένα να υλοποιήσω ένα σχέδιο μαθήματος Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας για να δείξω και δημόσια πιά, πως μπορεί να ενσωματωθεί η Οργανοποιία με απλά υλικά στη σχολική ύλη του δημοτικού. Συνέπεσε μάλιστα να έχουν ήδη δουλέψει το θέμα “μουσικά όργανα” το προηγούμενο διάστημα και στη Γλώσσα. Ετσι συνδυάσαμε την οργανοποιία με την Περιβαλλοντική Αγωγή, τη μουσική θεωρία και τη Γλώσσα ταυτόχρονα.

Βέβαια, των γυρισμάτων προηγήθηκε ένα 40λεπτο μάθημα στην τάξη, όπου με τη βοήθεια power point μίλησα στα παιδιά για το πώς ανακαλύφθηκαν τα μουσικά όργανα και ποιές είναι οι βασικές αρχές της κατασκευής τους.

Το “μουσικό σχολείο του δάσους” απ’ όπου ξεκινάει το ντοκυμανταίρ είναι ένα μάθημα Ακουστικής Οικολογίας, όπου τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν ήχους του δάσους και ταυτόχρονα ανακαλύπτουν φυσικά υλικά που μπορούν να χρησιμοποιήσουν για να παράγουν ήχους και να φτιάξουν αυτοσχέδια μουσικά όργανα. Το “κυνήγι του θησαυρού των ήχων” που παίξαμε είχε σαν αποτέλεσμα μεταξύ άλλων και την κατασκευή ενός λιθόφωνου, που για να ολοκληρωθεί, έπρεπε τα παιδιά να αντιληφθούν την έννοια της μουσικής κλίμακας. Το μάζεμα των “σκουπιδιών” που ακολούθησε έδεσε τη δραστηριότητά μας με το επόμενο στάδιο του εργαστηρίου, την κατασκευή μουσικών οργάνων με ανακυκλώσιμα υλικά στην αυλή του σχολείου.

Το πώς τα καταφέραμε μέσα σε 12 λεπτά να τα συμπυκνώσουμε όλα αυτά, το αποδίδω στην μαστοριά του Κώστα Κοσμαδάκη και του Κώστα Μαρινάκη και όποιου άλλου ασχολήθηκε στο μοντάζ.

Τους ευχαριστώ όλους, και πάμε γι άλλα….

Μουσικές κατασκευές για γονείς και παιδιά: κερδίζοντας χρόνο μαζί τους!

IMG_20191103_114841editΠαιδιά και γονείς, ήταν  όλοι χορτάτοι με παιχνίδι και καλή διάθεση, ακόμα και μετά από 3 ολόκληρες ώρες στο εργαστήρι οργανοποιίας που οργανώσαμε την Κυριακή 3 του Νοέμβρη στο Μεγάλο Ο στα Χανιά με τίτλο: «TRASH ART: Μουσικές Κατασκευές για γονείς και παιδιά».

Στόχος του εργαστηρίου μου ήταν να δείξω στους γονείς που συμμετείχαν, τρόπους να περνούν δημιουργικό χρόνο με τα παιδιά τους, χρόνο δηλαδή χωρίς οθόνη – κάτι που θεωρώ κατόρθωμα! Γιατί τα παιδιά δεν εντυπωσιάζονται πια εύκολα από τις κατασκευές. Είναι κάτι που κάνουν στο νηπιαγωγείο και τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, τότε που το πρόγραμμα προβλέπει άσκηση της λεπτής κινητικότητας. Από κει κι ύστερα, τα περισσότερα παιδιά μοιάζουν σαν να ξεχνούν ό,τι έχουν μάθει, σπάνια βλέπουμε παιδιά να ασχολούνται με αυτοσχέδιες κατασκευές κι ακόμα σπανιότερα βλέπουμε παιδιά με δημιουργική φαντασία. Εχω δει παιδιά Δ’ και Ε’ Δημοτικού να μην ξέρουν να χρησιμοποιήσουν το ψαλίδι ή να δέσουν έναν απλό κόμπο, τα βρήκα όμως experts στο χειρισμό των οθονών αφής και «δεξιοτέχνες» στο κούνημα του αντίχειρα!

IMG_20191103_114112editΕίμαι σίγουρος πως πολλοί ευαισθητοποιημένοι γονείς ψάχνουν απεγνωσμένα να βρουν έναν τρόπο να αποσπάσουν τα παιδιά τους από τις οθόνες κάθε τύπου. Είμαι επίσης σίγουρος πως πολλοί γονείς νιώθουν αυτό που ένιωσα κάποτε κι εγώ, ενοχές, επειδή δεν περνούν αρκετό δημιουργικό χρόνο με τα παιδιά τους. Κάποιοι από μας, βλέπουμε τα παιδιά μας να μεγαλώνουν τρέχοντάς τα εδώ κι εκεί ή τα παρατηρούμε περιστασιακά στα μικρά εκείνα διαλείμματα από τις δουλειές που προσπαθούμε να τα χωρέσουμε όλα και νιώθουμε ξαφνικά ότι έχουμε χάσει κάτι από τη ζωή τους.

Καμιά φορά απελπιζόμαστε γιατί νομίζουμε ότι κάτι δεν κάναμε καλά, κάπου έχουμε κάνει κάποιο λάθος. Είναι γιατί δεν τα χορτάσαμε, δεν κάναμε αρκετά πράγματα μαζί τους. Οχι τόσα όσα θα θέλαμε.

Στην πράξη, τα παιδιά όπως έγραψα δεν εντυπωσιάζονται πια εύκολα από τις κατασκευές.

Θυμάμαι από τον εαυτό μου παιδί κι από τα δικά μου και άλλων παιδιά, ότι οι στατικές κατασκευές ακόμα κι όταν προσφέρουν ευκαιρίες για παιχνίδια ρόλων, κάποτε ξεπερνώνται και ξεχνιούνται σε μια κούτα. Νομίζω πως τα παιδιά περιμένουν από τις κατασκευές τους -όπως εξάλλου κι από τα περισσότερα παιχνίδια- να «κάνουν κάτι».

IMG_20191103_114104editΘα μπορούσαμε να φτιάξουμε μαζί τους μια σβούρα, ή μια φιγούρα του καραγκιόζη ή μια κούκλα για κουκλοθέατρο. Τίποτα απ’ όλα αυτά όμως δεν είναι τόσο απλό, όσο μια κατασκευή που θα παράγει ήχο. Γιατί όλα τα πράγματα γύρω μας -σχεδόν- μπορούν να παράγουν ήχο. Μια μετατροπή ή σύνθεση κάποιων αντικειμένων για να βγάλουν ήχο, μπορεί να μας πάρει από 30 δευτερόλεπτα μέχρι πολλές ώρες. Τα αντικείμενα αυτά υπάρχουν παντού γύρω μας στο σπίτι ή στον κήπο. Τα ανακυκλώσιμα σκουπίδια μας, τα πλαστικά, τα χαρτόνια, οι αλουμινένιες συσκευασίες μιας χρήσης, τα παλιά μικροέπιπλα κι οι συσκευές της κουζίνας, όλα κάνουν για τη δουλειά.

Εγώ σας δείχνω τον τρόπο, σας δίνω τις βασικές αρχές για το πως παράγεται ήχος από τα απλά μουσικά όργανα κι εσείς μη φοβηθείτε τους πειραματισμούς. Σε μια βόλτα, ή στο τραπέζι μετά το φαγητό, ή σαν επιβράβευση μετά το διάβασμα, βρείτε τη στιγμή να παρασύρετε το παιδί σας σε ένα κατασκευαστικό παιχνίδι, εντυπωσιάστε το πρώτα με μια κατασκευή της στιγμής και μετά υποσχεθείτε του ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα σαν επιστέγασμα της συνεργασίας σας. Θα δείτε στην πορεία πόσα ξέρει ένα παιδί, πόσα μπορεί να κάνει κι ακόμα, θα μείνετε έκπληκτοι από τό τί μπορεί να εφεύρει αν αφήσει τη φαντασία του να καλπάσει. Εξάλλου η κατασκευή είναι μόνο το ξεκίνημα. Μπορείτε μετά να αυτοσχεδιάσετε ατελείωτες ώρες μαζί μουσική. Αυτό προσφέρει η οργανοποιία με απλά υλικά για παιδιά.

IMG_20191103_114036editΧάρηκα τόσο πολύ που αυτή η πρώτη συνάντησή μου με γονείς και τα παιδιά τους πήγε τόσο καλά. Και χάρηκα ακόμα περισσότερο γιατί είδα μπαμπάδες επιτέλους να συνοδεύουν τα παιδιά τους σε μια δραστηριότητα που δεν είναι αθλητική. Αν και πιστεύω ότι η ενασχόληση των μπαμπάδων με τις κατασκευές είναι εξίσου στερεοτυπική όσο και με τον αθλητισμό. Τα εργαλεία του μπαμπά είναι συνήθως στην αποθήκη ή το γκαράζ και της μαμάς στην κουζίνα ή στο ντουλάπι με τα ραφτικά.

Βάλτε τα μαζί και γκρεμίστε τα στερεότυπα. Περάστε χρόνο με τα παιδιά σας, δείτε τα να ωριμάζουν δημιουργώντας μαζί σας, δημιουργήστε τους αναμνήσεις μαζί σας, σφίξτε κι άλλο τους δεσμούς.

Στο επανειδείν.

Γιώργος Γυπάκης

Πραγματοποιήθηκε το πρώτο Σεμινάριο Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας στη Θεατροχώρα, στα Χανιά

49664378_970088306527158_432702484599799808_nΟλοκληρώθηκε με επιτυχία στις 13 του Γενάρη το πρώτο Σεμινάριο Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας στα Χανιά, στη Θεατροχώρα. Στο σεμινάριο όπου συμμετείχαν εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων και διαφόρων ειδικοτήτων (και παιδιά) έγινε: α) εισαγωγή στην οργανοποιία με απλά υλικά, β)κατασκευές μουσικών οργάνων και ηχητικών αντικειμένων με απλά, ανακυκλωσιμα και φυσικά υλικά γ) παραδείγματα εφαρμογών της οργανοποιίας στην καθημερινή διδασκαλία μαθημάτων γενικής ύλης στην Α’ βάθμια εκπαίδευση και στο Γυμνάσιο. Το σεμινάριο διήρκεσε γύρω στις 5 ώρες (από τις 3 που ήταν προγραμματισμένο να διαρκέσει) και θα επαναληφθεί σύντομα.

50086361_296171477733196_6224669877022490624_n49324204_329972881064376_430416355112517632_n49773474_231777514410861_8972110484329201664_n

Βιωματικό Σεμινάριο Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας στις 12/1/2019

Εργαστήριο για τις διαθεματικές εφαρμογές της κατασκευής μουσικών οργάνων στην εκπαίδευση, οργανώνουν η Αέναος Ωδή και η Θεατροχώρα το Σάββατο 12/1/2019 στις 17.30. Εισηγητής θα είναι ο Γιώργος Γυπάκης, μουσικός – οργανοποιός.
Το εργαστήριο θα περιλαμβάνει:
α) Εισαγωγή στην οργανοποιία με απλά υλικά
β) Κατασκευές μουσικών οργάνων και ηχητικών αντικειμένων με απλά, ανακυκλωσιμα και φυσικά υλικά
γ) Παραδείγματα εφαρμογών της οργανοποιίας στην καθημερινή διδασκαλία μαθημάτων γενικής ύλης στην Α’ βάθμια εκπαίδευση και στο Γυμνάσιο.
Διάρκεια: 3 – 4 ώρες
Συμμετοχή: 20 ευρώ
Δηλώστε συμμετοχή στο τηλ. 6937150345

ArtinEd: Οι Τέχνες στην Εκπαίδευση και η Εκπαιδευτική Οργανοποιία

WP_20160119_022Του Γιώργου Γυπακη

«Η ανάγκη να προσανατολιστεί η εκπαίδευση στο να φτιάχνει ανθρώπους με κρίση, δημιουργικότητα και φαντασία και όχι ρομποτ γεμισμένα με γνώσεις, τονίζεται σήμερα τόσο πολύ από όλους τους παιδαγωγούς ώστε κατάντησε κοινοτοπία να το αναφέρει κανείς.»

Πολυξένη Ματέυ 1986

Κρίνοντας από το αποτέλεσμα, όσο κοινοτοπία να ήταν όλα αυτά τότε, τόσο επίκαιρα συνεχίζουν να είναι σήμερα. Πριν από λίγο καιρό προσπαθούσαμε να εξηγήσουμε στην 11χρονη κόρη μου τί είναι το διάταγμα του Μεδιολάνου και γιατί τα περσσότερα στο κεφάλαιο έπρεπε να τα μάθει απέξω, ακόμα κι αν δεν τα καταλάβαινε. Δε νομίζω τελικά ότι σε λίγους μήνες θα το θυμάται, όπως πολλοί έφηβοι δε θυμούνται τίποτα από τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα που έφεραν ως εδώ τον πολιτισμό μας, κι έτσι δυσκολεύονται να εξηγήσουν τις αιτίες για τις οποίες ο κόσμος μας πάει τόoooσο καλά.

Σα γονιός δύο παιδιών έχω διαπιστώσει ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα στερεί τη χαρά από τα παιδιά μας σκοτώνει τη δημιουργικότητα και τη φαντασία και δημιουργεί στην χειρότερη περίπτωση άβουλους πολίτες χωρίς κοινωνική συνείδηση, εργαζόμενους χωρίς δημιουργικές ικανοτητες, επιστήμονες προσκολλημένους στην εξειδίκευσή τους ή ευφυείς, όταν πρόκειται να φροντίσουν τα συμφέροντά τους πολιτικούς, χωρίς ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Σαν παλιός δημοσιογράφος έχω διαμορφώσει συγκεκριμένη άποψη για το πως θα μπορούσε να γίνει καλύτερο το σχολείο, ποιό χαρούμενο και πως θα μπορούσε να παράγει πραγματικά έξυπνους και δημιουργικούς πολίτες.
Και σαν μουσικός δημιουργός, αφιερώνω πολύ χρόνο για το πως αυτή η άποψη μπορεί να γίνει πράξη.

Πιστεύω ότι κάθε λογικός άνθρωπος θα συμφωνήσει μαζί μου σ’ αυτό, ότι δηλαδή δεν έχουμε  δημιουργικούς ηγέτες, όχι μόνο στο πολιτικό σύστημα αλλά και στον παραγωγικό τομέα. Κι ενώ στα πανεπιστήμιά μας κυκλοφορούν οι καλύτερες ιδέες, ελάχιστες απ αυτές μπαίνουν σε εφαρμογή στην αγορά. Γι αυτό είμαστε μια χώρα που παράγει κυρίως υπηρεσίες και χύμα αγροτικά προϊόντα αντί για υψηλής τεχνολογίας βιομηχανκά προϊόντα. Τί λείπει; Λείπει η φαντασία και η τόλμη των ανθρώπων να αλλάξουν τα πράγματα, να προχωρήσουν μπροστά. Αυτή η έλλειψη τόλμης και φαντασίας που στην εποχή μας προκύπτει ως βασική ικανότητα ουσιαστικής προόδου στην παγκόσμια κοινωνία, λείπει από όλους τους παραγωγικούς τομείς και στην τελική διαμορφώνει ολόκληρη τη δομή της κοινωνίας μας. Λες και έχουμε μάθει παπαγαλία έναν τρόπο να επιβιώνουμε και δεν ξεκλειδώνουμε τις πραγματικές μας ικανότητες παρά μόνο αν πρόκειται να κάνουμε κάποια λαμογιά. Αλλά:

Το ξεκλείδωμα του δημιουργικού δυναμικού
είναι το κλειδί της οικονομικής ανάπτυξης

«Προκειμένου να αναπτυχθεί η καινοτομία, οι οργανισμοί πρέπει να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον που να ευνοεί τη δημιουργικότητα. φέρνοντας σε επαφή τις πολυτάλαντες ομάδες ανθρώπων που εργάζονται σε στενή συνεργασία – ανταλλάσσοντας γνώσεις, ιδέες και διαμορφώνοντας την κατεύθυνση του μέλλοντος. Οι οργανισμοί με επικεφαλής τους δημιουργικούς ηγέτες έχουν υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας στην καινοτομία, την εμπλοκή των εργαζομένων, την αλλαγή και την ανανέωση»

Linda Naiman, ιδρυτής της διεθνούς κοινοπραξίας “δημιουργικότητα στην εργασία

«Η κριτική σκέψη είναι μια κεντρική ιδέα στις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις για τις δεξιότητες που πρέπει να χρησιμοποιηθούν σε όλες τις θεματικές ενότητες και οι μαθητές μπορούν να εφαρμόσουν σε εκπαιδευτικό, επαγγελματικό και πολιτικό περιβάλλον καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Πολλές από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες θέσεις εργασίας και οι αναδυόμενες βιομηχανίες βασίζονται στην δημιουργική ικανότητα των εργαζομένων – στην ικανότητα να σκέφτονται ασυνήθιστα, να αμφισβητούν το κοπάδι, να φαντάζουν νέα σενάρια και να παράγουν εκπληκτική εργασία»           www.p21.org

Σε αντιδιαστολή μ αυτά, πρόσφατα διάβασα για μια δημοσκόπηση που έγινε στην Κρήτη κι ένα από τα ερωτήματα ήταν σχετικά με ποιες αξίες μεγαλώνουν τα παιδιά τους οι Κρητικοί; 86,1% δίνει έμφαση στους καλούς τρόπους, 74% στην εργατικότητα 40% στην ανεξαρτησία, και 41,4% στην αίσθηση υπευθυνότητας. Όσο για τη φαντασία μόνο το 18,7% την ενθαρρύνει. Δεν είμαι κατά των καλών τρόπων αν και δε φημίζομαι για τους δικούς μου, αλλά, μόνο 18,7% στη φαντασία; Γι αυτό πάμε τόσο μπροστά σ’ αυτό τον τόπο;

Ομως πώς καλλιεργούνται η φαντασία και η δημιουργική σκέψη;

Σε μια από τις δημοφιλέστερες ομιλίες του TEDX , ο Sir Ken Robinson (πανεπιστημιακός, συγγραφέας και σύμβουλος σε θέματα εκπαίδευσης και καλλιτεχνικής παιδείας) αναφέρει ότι η δημιουργικότητα είναι σήμερα τόσο σημαντική όσο και ο αλφαβητισμός, και ότι πρέπει να την αντιμετωπίζουμε με την ίδια τακτική. Ο Πικάσσο κάποτε είπε ότι όλα τα παιδιά γεννιούνται καλλιτέχνες. Το θέμα είναι να παραμείνουν καλλιτέχνες όσο μεγαλώνουν. Αξίζει να την παρακολουθήσετε ολόκληρη:

ΤΟ ARTinED

Σε διεθνές επίπεδο, διάφορα ερευνητικά ιδρύματα έχουν εδώ και χρόνια αρχίσει να μελετούν μεθόδους της ενσωμάτωσης των τεχνών στα μαθήματα γενικής παιδείας, διαπιστώνοντας ότι παράγει ευφυέστερους και ικανότερους μαθητές, μαθητές με δημιουργική και κριτική σκέψη που μπορούν να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του μέλλοντος. Εχοντας προσωπική εμπειρία από αυτό που συμβαίνει στο Μουσικό Σχολείο Χανίων, το ότι δηλαδή έχει σχεδόν 100% επιτυχία εισαγωγής των μαθητών του σε ΑΕΙ και το ότι σ’αυτό το σχολείο δεν υπάρχει σχεδόν καθόλου bullυing και αυτά αποδίδονται από όλους μας εκεί στις πολλές ώρες μουσικής παιδείας και στο ότι στα διαλείματα τα παιδιά ασχολούνται με τις πρόβες τους θα πρότεινα, όλα τα σχολεία της χώρας να γίνουν μουσικά. Φανταστείτε δηλαδή τί θα γινόταν αν, καθηγητές γενικής παιδείας και μουσικής δούλευαν μαζί στην τάξη σε κοινά αντικείμενα. Περι αυτού πρόκειται λοιπόν.

Χωρίς τίτλοΠρόσφατα ολοκληρώθηκε το χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ενωση πρόγραμμα ψηφιακής επιμόρφωσης e-ARTinED, σαν ψηφιακή συνέχεια του ArtinEd, ενός προγράμματος που έτρεχε για αρκετά χρόνια με πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Το πρόγραμμα απευθυνόταν σε εκπαιδευτικούς και είχε σαν σκοπό του την προσφορά εκπαιδευτικών εργαλείων και την ανάπτυξη ιδεών και μεθόδων για την ενσωμάτωση των τεχνών στο πρόγραμμα της σχολικής ύλης. Arts Integration. Το πρόγραμμα επισημαίνω για να μην υπάρχουν παρανοήσεις, δεν αφορά την ανάπτυξη των καλλιτεχνικών μαθημάτων μεμονωμένα εντός του σχολικού προγράμματος, αλλά όπως έκανε το πρόγραμμα Μελίνα, την ενσωμάτωσή τους. Με τη διαφορά ότι τώρα υπάρχει καλύτερη τεκμηρίωση και εργαλεία ώστε να γίνεται πιο μεθοδικά και πιο διευρυμένα απ ότι τη δεκαετία του 90.

Ο ακριβής ορισμός του Arts Integration όπως τον μετέφρασα είναι «η ενσωμάτωση των τεχνών είναι μια ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ στην ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ στην οποία οι σπουδαστές κατανοούν μέσα από μία μορφή τέχνης. Οι σπουδαστές συμμετέχουν σε μια ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ όπου μια μορφή τέχνης και μια άλλη θεματική περιοχή συναντώνται με κοινούς ΣΤΟΧΟΥΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ»

Παράλληλα το πρόγραμμα παρείχε εργαλεία και για την ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και της αγάπης της φύσης, την ενδυνάμωση, σε προσωπικό και επαγγελματικό επίπεδο, τη χρήση πολυμέσων, την εμπειρία της συνεργατικής μάθησης, της συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και καλλιτεχνών και την κατάρτιση με ευρωπαϊκή διάσταση. Προφανώς το πρόγραμμα θα έχει επιτύχει απόλυτα όταν ευαισθητοποιηθούν οι εκπαιδευτικές αρχές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και να θεσμοθετήσουν ένα πλαίσιο συνεργασίας καλλιτεχνών και εκπαιδευτικών με στόχο να γίνει, επιτέλους, το σχολείο πιο ενδιαφέρον για τα παιδιά, τουλάχιστον σε χώρες όπως η δική μας που το εκπαιδευτικό σύστημα καταστέλλει αντί να αναπτύσσει τη δημιουργικότητα, ιδιαίτερα στο δημοτικό.

Συντονιστής του έργου ήταν ενα δημοτικό σχολείο μιας μικρής κοινότητας 250 περίπου κατοίκων στην Κεντρική Σουηδία το οποίο λειτουργεί σε στενή συνεργασία με Σχολή Χορού και παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στα εκπαιδευτικά δρώμενα της Σουηδίας θεωρούμενο σχολείο πρότυπο για την ενσωμάτωση των Τεχνών και ειδικότερα του χορού στην εκπαίδευση. Από ελληνικής πλευράς, εκτός από τη μεγαλύτερη συμμετοχή εκπαιδευτικών, βασικό ρόλο στο έργο έχει το Εργαστήριο Διανεμημένων Πληροφοριακών Συστημάτων και Εφαρμογών Πολυμέσων της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πολυτεχνείου Κρήτης που ανέπτυξε και υποστηρίζει την ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας υλοποιήθηκε το πρόγραμμα, αλλά είχε και την ευθύνη ενός από τους 5 κύκλους σεμιναρίων: Των Τεχνών των Νέων Μέσων δηλαδή των μορφών τέχνης που παράγονται με τη βοήθεια ψηφιακών τεχνολογιών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η ψηφιακή αφήγηση με το eShadow  μια σύγχρονη εκδοχή του παραδοσιακού Θεάτρου Σκιών που έχει αναπτύξει και προσφέρει δωρεάν στην εκπαιδευτική κοινότητα το εργαστήριο. Οι άλλοι κύκλοι (διάρκειας τριών εβδομάδων ο καθένας) περιλάμβαναν τα αντικείμενα της μουσικής, του χορού, των εικαστικών και της λογοτεχνίας, ενώ συμπληρωματικά στον κύκλο σεμιναρίων για τη μουσική έγινε από μένα ένα ακόμα σεμινάριο μίας εβδομάδας με θέμα “Εκπαιδευτική οργανοποιία”.

Οπως αναφέρει η υπεύθυνη του προγράμματος Teresa Dello Monaco συνοψίζοντας τα αποτελέσματα δεκάδων ερευνών:

Η συμμετοχή των τεχνών αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά σκέφτονται και πώς αισθάνονται για τη μάθηση. Καθώς περισσότεροι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν τα κίνητρα και τις επικοινωνιακές ικανότητες των τεχνών, αυξάνονται οι αναφορές για αυξημένη συγκέντρωση, περισσότερη συνεργασία, καλύτερη κατανόηση και μεγαλύτερη αυτοεκτίμηση μεταξύ των μαθητών. Οι σπουδαστές γίνονται πιο ανθεκτικοί σε αποτυχίες όταν έχουν την ευκαιρία να μάθουν μέσα από μαθήματα έρευνας βασισμένα στην τέχνη που δίνουν έμφαση στον πειραματισμό και τη μάθηση από τα λάθη. Οι τέχνες εμπλέκουν τους μαθητές στη δημιουργική επίλυση προβλημάτων και στη χρήση νέων τεχνολογιών που τους προετοιμάζουν για έναν κόσμο που θα αλλάξει με αδιανόητο τρόπο. Η δημιουργική σκέψη είναι μια βασική ικανότητα που απαιτείται για τις κατηγορίες εργασίας που αναμένεται να αυξηθούν στο επόμενο μέλλον . Και οι τέχνες παρέχουν ακριβώς τα είδη των δεξιοτήτων σκέψης και εργασίας που απαιτούνται στο χώρο εργασίας της νέας χιλιετίας:

Υψηλότερου επιπέδου σκέψη – Higher level thinking
-Φαντασία και δημιουργικότητα
-Συνετή ανάληψη κινδύνου και πειραματισμός
-Ομαδική εργασία, συνεργατική επίλυση προβλημάτων
-Τεχνολογικές ικανότητες
-Ευέλικτη σκέψη, εκτίμηση για την ποικιλομορφία
-Αυτοπειθαρχία, επιμονή και ανάληψη πρωτοβουλίας»

Αν νομίζετε ότι τα παιδιά μας διδάσκονται τέτοιες δεξιότητες σήμερα στα σχολεία, να μου το πείτε!

Πώς όμως οι τέχνες βοηθούν στη μάθηση;

Η μάθηση, λένε οι μελέτες, φαίνεται να στηρίζεται στην πλαστικότητα των συνάψεων ανάμεσα στους νευρώνες. Οι νευρώνες του εγκεφάλου μας επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω των συναπτικών συνδέσεων. Επικοινωνούν, στέλνοντας κατάλληλα μηνύματα μέσω νευροδιαβιβαστών για να απελευθερώσουν χημικές ουσίες, ορμόνες δηλαδή ικανές να αλλάξουν την διάθεση μας. Η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη και η νορεπινεφρίνη είναι τρεις από τις γνωστότερες οργανικές ουσίες που λειτουργούν ως… συναισθηματικές πηγές. Τα πιο συχνά συναισθήματα που νιώθουμε, είναι αποτέλεσμα αυτών των τριών ουσιών. Αυτές οι συνάψεις αρχίζουν να δημιουργούνται ανάλογα με τις αισθητικές εισροές, που σημαίνει ότι το περιβάλλον ενός παιδιού μεταβάλλει τόσο τον αριθμό όσο και την πολυπλοκότητα τους.  Αυτό λοιπόν αποτελεί τη βασική λειτουργία της τέχνης στον εγκέφαλό μας, δηλαδή το να προκαλεί συναισθήματα βοηθώντας την ανάπτυξη συνάψεων. Από την άλλη η ανάπτυξη του εγκεφάλου εξαρτάται από την κίνηση και τη φυσκή δραστηριότητα. Έτσι, για παράδειγμα, το θέατρο και ο χορός επιτρέπουν στους μαθητές να μάθουν κιναισθητικά. Ο χορός μπορεί να αυξήσει τις νευρικές συνδέσεις, διότι ενοποιεί διάφορες λειτουργίες του εγκεφάλου σε μία: νοητικήμουσικήκιναισθητική, και συναισθηματική.

site-header_fwΣύμφωνα με μια έρευνα του Πανεπιστημίου της Φλόριντα, η μουσική εκπαίδευση ωφελεί τις διανοητικές και μαθησιακές ικανότητες. Η ερευνα έδειξε ότι στο 90% των παιδιών προσχολικής ηλικίας αναπτύχθηκε η γλωσσική τους ευφυία ύστερα από 20 μέρες μουσικής εκπαίδευσης. Η μουσική εκπαίδευση αναπτύσσει τις ικανότητες ανάγνωσης και γραφής και βελτιώνει την ικανότητα στη μητρική γλώσσα. Συντελλεί όμως και στην ανάπτυξη της συνεργασίας, της πειθαρχίας της διανοητικής εργασίας και της δημιουργικότητας. Ειναι ευεργετική για τη μνήμη, τη μαθηματική σκέψη και βοηθάει ιδιαίτερα τα παιδιά με διάσπαση προσοχής και μαθησιακές δυσκολίες.  Αυτό είναι ένα infographic για τη μουσικοθεραπεία, αλλά φανταστείτε αφού η μουσική μπορεί να θεραπεύσει, τί μπορεί να κάνει σε ένα παιδί που μαθαίνει.

moysikotherapeia-infographic-lg

Παραδείγματα Σχεδίων Μαθημάτων

Στο πρόγραμμα υποβλήθηκαν δεκάδες παραδείγματα Σχεδίων Μαθημάτων τα οποία εφαρμόστηκαν στην τάξη, όπως διδασκαλία γεωμετρικών σχημάτων και απομνημόνευση πλανητικού συστήματος με μουσική, διδασκαλία ξένης γλώσσας με μουσική, διαδικασία της φωτοσύνθεσης και η εποχή των παγετώνων με χορό, ιστορία με εικαστικές τέχνες, λογοτεχνία με ψηφιακές τέχνες, κι ακόμα γεωγραφία, φυσική και χημεία σε συνδυασμό με τέχνες. Με τη μουσική μπορείς να διδάξεις πιστεύω, σχεδόν τα πάντα γνωρίζοντας μόνο τα πολύ βασικά. Χορέψτε ένα βιβλίο, είναι πολύ εύκολο, αρκεί να διαλέξετε ένα βιβλίο, ένα παραμύθι ας πούμε, που μπορεί να δραματοποιηθεί με χορό. Χορέψτε τις 4 εποχές. Χορέψτε τη συμμετρία όπως εδώ.

Εμένα επειδή με προβλημάτιζε η δυσκολία που είχε η κόρη μου να κατανοήσει το ρολόι, έκανα ένα σχέδιο μαθήματος με χορογραφία, με θέμα το χρόνο και τις υποδιαιρέσεις του και το ρολόι.

Κάτι σημαντικό: ΔΕΝ χρειάζεται να είμαστε γνώστες μιας τέχνης για να την ενσωματώσουμε σε ένα σχέδιο μαθήματος, αρκεί να έχουμε όρεξη και μεράκι γι αυτό που κάνουμε και θα βρουμε το δρόμο για όμορφα αποτελέσματα.

Για διδακτορικούς φοιτητές υπάρχει στις ΗΠΑ το Dance your PhD ένας ετήσιος διαγωνισμός που προσκαλεί διδακτορικούς φοιτητές να παρουσιάσουν το διδακτορικό τους χορογραφώντας το. Κάθε χρόνο, δεκάδες νέοι επιστήμονες υποβάλλουν βίντεο με τους περίτεχνους χορούς τους με εκπληκτικά αποτελέσματα, όπως μπορεί να δει κανείς στο Youtube.

Δύσκολες για προσχολικής ηλικίας παιδιά και παιδιά του δημοτικού έννοιες μπορούν να γίνουν κατανοητές μέσα από το ρυθμό και το τραγούδι ή μέσα από τη δραματοποίηση τους με το χορό. Πίνακες μεγάλων ζωγράφων που εκφράζουν στιγμές ιστορικών περιόδων μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση και εμβάθυνση του μαθήματος της ιστορίας. Για παράδειγμα εγώ θα πρότεινα κάποια μαθήματα της Ιστορίας ειδικά για την περίοδο της τουρκοκρατίας και της επανάστασης θα μπορούσαν να βασιστούν σε πίνακες ελλήνων ζωγράφων όπως αυτός του Γύζη που περιγράφει το παιδομάζωμα.

2014 2015 298 Ξέρουμε πόσο δυνατά συναισθήματα μπορεί να προκαλέσει η συζήτηση για την εικόνα στα παιδιά και κατά πόσο αυτά τα συναισθήματα μπορούν να τα βοηθήσουν να θυμούνται το μάθημα. Ισως κάποιοι δάσκαλοι να το εφαρμόζουν ήδη αυτό στην τάξη.

Εφαρμογές ψηφιακών τεχνολογιών όπως το Scratch και το e-Shadow που έχουν γίνει αποκλειστικά για εκπαιδευτικές χρήσεις, μπορούν να μετατρέψουν τα μαθήματα της γλώσσας και της ιστορίας σε πόλο μεγάλου ενδιαφέροντος για τα παιδιά του δημοτικού. Εγώ πρότεινα το Scratch και το makey makey για τη διδασκαλία της γεωγραφίας, σε συνδυασμό με τη μουσική του κόσμου και την οργανοποιία. Και το χρησιμοποιώ στο δικό μου εργαστήρι. Η Γεωγραφία είναι ένα σημαντικό μάθημα που έχει υποβαθμιστεί πάρα πολύ και τα βιβλία είναι άθλια και δυσνόητα. Κατά τη γνώμη μου θάπρεπε να διδάσκεται με παιγνιώδη τρόπο.

Η “Εκπαιδευτική Οργανοποιία”

20181110_110234Στα πλαίσια του σεμιναρίου για τη μουσική παρουσιάστηκε απο μένα για πρώτη φορά η “Εκπαιδευτική Οργανοποιία”. Η εκπαιδευτική οργανοποιία μπορεί να συνδυάσει κάποιες από τις κλασσικές μορφές τέχνης (μουσική, εικαστικά, χορός, αρχιτεκτονική) σε μια παιδαγωγική μέθοδο όπου τα παιδιά διευρύνουν την αντίληψή τους και τις ικανότητές τους κατασκευάζοντας τα δικά τους μουσικά όργανα ενώ παράλληλα εμπλέκονται είτε ξεχωριστά είτε σε συνδυασμό με μαθήματα όπως η ιστορία, η γεωγραφία, η φυσική και τα μαθηματικά.

Η οργανοποιία είναι μια παραδοσιακή τέχνη που διδάσκεται, τουλάχιστον στον Ελλαδικό χώρο, από την εποχή του Βυζαντίου με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή από τεχνίτη σε μαθητή. Οργανοποιία διδάσκει στo παιδαγωγκό του Παν/μιου Αθηνών ο Νικόλας Τσαφταρίδης που αποτελεί μεγάλη πηγή για μένα.

Το 1920, η Satis Narona Coleman στο βιβλίο της «Δημιουργική Μουσική για παιδιά» τεκμηριώνει την παιδαγωγική αξία της οργανοποιίας για παιδιά. Η Coleman προτείνει ένα μουσικο-παιδαγωγικό σύστημα που συνδυάζει την κατασκευή μουσικών οργάνων με απλά φυσικά ή ανακυκλώσιμα υλικά με τη μουσική το χορό και το λόγο (ποίηση, τραγούδι). Τα ίδια στοιχεία δηλαδή που χρησιμοποιούν οι πιο γνωστές μουσικοπαιδαγωγικές μεθόδοι των Dalcroze, Kodaly και Orff.

Οι δημιουργικές δραστηριότητες που προτείνει η Coleman εφαρμόζονται σήμερα σε διάφορα παιδαγωγικά συστήματα στη δύση. Πώς όμως μπορούν να συνδυαστούν μέσω της ενσωμάτωσής τους στα μαθήματα ;

Η εμπειρία η δική μου αλλά και η έρευνα που έχει γίνει κυρίως από έλληνες δασκάλους και καθηγητές της μουσικοπαιδαγωγικής (Τσαφταρίδης, Σαρρής, Καμπύλης Π. – Σπετσιώτης, Καλυβιώτης κ.α.) έδειξε πως η κατασκευή μουσικών οργάνων προσφέρει στο παιδί εξαιρετικές εμπειρίες και διαθεματικές γνώσεις, συνδυάζοντας εκτός από τη μουσική και άλλες τέχνες:

  • Το παιδί δημιουργεί μέσα από τη χειρωνακτική εργασία ένα έργο που παράγει τέχνη και έχει την προσωπική του σφραγίδα. Παράλληλα αναπτύσσεται η αισθητική του και εμπλέκεται με τις εικαστικές τέχνες, λόγω του τελικού διακοσμητικού ρόλου των οργάνων (Σαρρής 2010)
  • Στη διαδικασία της κατασκευής, εμπλέκεται πρακτικά με την εκμάθηση της φυσικής, αφού ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, τους όγκους, το βάρος και την υφή, αλλά και πως παράγεται ο ήχος σε κάθε περιπτωση ταλάντωσης (χορδές, μεμβράνες, ηχεία κπ)
  • Εμπλέκεται με την εκμάθηση των μαθηματικών και της γεωμετρίας όταν καλείται να χαράξει σχήματα και να μετρήσει αποστάσεις για την τοποθέτηση τάστων σε ένα έγχορδο ή το άνοιγμα τρυπών σε ένα πνευστό.
  • Εμπλέκεται με τη γεωγραφία και μυείται στην κοινωνική ανθρωπολογία όταν καλείται να μελετήσει, να αντιγράψει και να παίξει μουσικά όργανα από διάφορες χώρες και ηπείρους. Ταυτόχρονα αποκτά και πολυπολιτισμική συνείδηση καθώς μαθαίνει για τις μουσικές παραδόσεις άλλων λαών και μπορεί να τις συγκρίνει με τη δική του.
  • Αναπτύσσει τη λογική και την ικανότητά του να προγραμματίζει, καθώς μαθαίνει να σχεδιάζει εξ αρχής ένα τελικό προιόν που απαιτεί μια σειρά ενεργειών για να γίνει.
  • Αναπτύσσει την εφευρετικότητά του κάθε στιγμή που πρέπει να λύσει κατασκευαστικά προβλήματα που του προκύπτουν.
  • Οξύνει τη φαντασία του καθώς συχνά προκύπτουν νέες ιδέες για τη διαμόρφωση του τελικού προϊόντος. Μου έχουν τύχει περιπτώσεις παιδιά να ανακαλύπτουν ένα καινούργιο ηχητικό αντικείμενο.
  • Οξύνει την παρατηρητικότητα, καθώς το παιδί καλείται συχνά να αντιγράψει ένα μουσικό όργανο που βλέπει.
  • Το παιδί μαθαίνει τη χρήση εργαλείων και αποκτά κατασκευαστικές δεξιότητες, ανάλογα με την ηλικία του (όπως δέσιμο κόμπων, τύλιγμα σπάγγου, πλέξιμο λαστίχων, χρήση ξυλοκόλλας, κόψιμο σε σκληρά υλικά όπως χαρτονι, καλάμι και κόντρα πλακέ κλπ.). Πρέπει να θεωρείται δεδομένη η ανάπτυξη της αδρής κινητικότητας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας.
  • Πιστεύω, ότι η εκπαιδευτική οργανοποιία μπορεί να βοηθήσει ιδιαίτερα στην ειδική αγωγή, πάντα σε συνδυασμό με τη μουσικοκινητική αγωγή.

Εκτός από τις διαθεματικές εφαρμογές της με μαθήματα γενικής παιδείας η εκπαιδευτική οργανοποιία μπορεί να αποτελέσει βασικό αντικείμενο στην Περιβαλλοντική εκπαίδευση.

DSC_0064 ΜΠειραματική εφαρμογή της Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας έχει γίνει στα πλαίσια προγράμματος δημιουργικής απασχόλησης με θέμα την ιστορία της Κρήτης και τον Ερωτόκριτο στα Χανιά, υπό την επίβλεψη της παιδαγωγού Μαρίας Αρχοντάκη. Το μάθημα που ήταν σε μορφή βιωματικού εργαστηρίου, αφορούσε τη σύνδεση της ιστορίας της μουσικής με την ιστορία του πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, από την προϊστορική εποχή έως τη μινωική περίοδο. Το παρακολούθησαν παιδιά της Γ’, Δ’ και Ε’ δημοτικού. Γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος ήταν η γέννηση του πολιτισμού και η ανακάλυψη της μουσικής μέσα από την ανακάλυψη των ήχων του σώματος και των πρώτων μουσικών οργάνων. Στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές γνώσεις για την ιστορία της μουσικής, να «επανεφεύρουν» τα πρώτα μουσικά όργανα ανακαλύπτοντας τρόπους να παράγουν ήχο, με τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των περιόδων εκείνων (από την παλαιολιθική έως την εποχή του χαλκού). Ταυτόχρονα τα παιδιά διδάχτηκαν οργανοποιία, κατασκεύασαν δηλαδή ενδεικτικά όργανα της εποχής εκείνης (κρουστά, πνευστά και έγχορδα) και αυτοσχεδίασαν παίζοντάς τα. Εμαθαν ακόμα πώς να παράγουν ρυθμό με ηχηρές κινήσεις, πώς να αυτοσχεδιάζουν τραγουδώντας τις υποτιθέμενες εμπειρίες τους της καθημερινής ζωής . Ανάμεσα στις δραστηριότητες του μαθήματος οι οποίες περιλάμβαναν εκτός από την οργανοποιία και ακρόαση μουσικής, παιχνίδια εμψύχωσης, μίμησης και χορού, γινόταν αφήγηση ιστοριών και διαλογική συζήτηση με τα παιδιά.

Παράδειγμα Σείστρου

IMG_20170409_104557Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του Σείστρου, όπου με αφορμή την κατασκευή του μουσικού οργάνου, μιλήσαμε για την εποχή του χαλκού. Το σείστρο των Αρχανών είναι το αρχαιότερο μουσικο όργανο που έχει βρεθεί στην Ευρώπη. Εγινε αναφορά στα ευρήματα ανασκαφών στην ανατολική Κρήτη όπου βρέθηκαν αυτές οι πήλινες αναπαραστάσεις τελετουργικών χορών και αντιπαραβολή με τους σημερινούς κρητικούς χορούς. Παίξαμε στο μπεντίρ ένα πεντοζάλη και τα παιδιά συνόδευσαν χορεύοντας με μεταλλικά κύμβαλα, γιατί μιλήσαμε και για το μύθο του Δία και των Κουρητών που έπαιζαν κρόταλα και κύμβαλα στο Ιδαίον Αντρον, όλα αυτά τα συνδυάσαμε με την εποχή του χαλκού και το γιατί ονομάστηκε έτσι, επίσης τα παιδιά έπαιξαν τα σείστρα τους συνοδεύοντας μια ηχογράφηση που υποθέτουμε ότι αναπαράγει ένα από τα πρώτα “καταγεγραμμένα” μουσικά κομμάτια στη δύση του Μεσομήδη του κρητός.

Οποιος θέλει, μπορεί να παρακολουθήσει τη σελίδα μου στο facebook μέσω της οποίας θα ανακοινωθεί σύντομα η διοργάνωση βιωματικών σεμιναρίων – εργαστηρίων για εκπαιδευτικούς και γονείς, με στόχο την προώθηση της ιδέας της εκπαιδευτικής οργανοποιίας στους μεν και προτάσεων για να περνάνε περισσότερο δημιουργικό χρόνο με τα παιδιά τους οι δε, κάτι που είναι απόλυτα απαραίτητο για τη ισσοροπημένη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.

*Το παραπάνω άρθρο είναι μετασκευή της ομιλίας μου στην πρόσφατη παρουσίαση που έκανα στο Οξω Νου στα Χανιά με το ίδιο θέμα.

 

Το Εργαστήρι Οργανοποιίας για παιδιά στην Ημέρα Επιστημών του Πολυτεχνείου Κρήτης

DSC_0193Στην Ημέρα Επιστημών για παιδιά του Πολυτεχνείου Κρήτης στις 10 Νοεμβρίου συμμετείχα κι εγώ με το εργαστήρι οργανοποιίας μου, καθώς το Πολυτεχνείο μου έκανε την τιμή να  «αξιοποιήσει» την πρόταση που έκανα μέσα από το έργο e-ArtinEd (Ενσωμάτωση των Τεχνών στην Εκπαίδευση) για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία.

Ετσι ένιωσα για μια μέρα «επιστήμονας» αφού συγχρωτίστηκα με τους καθηγητές και τους φοιτητές του Πολυτεχνείου και ενσωματώθηκα -έστω και για λίγο- στην παρουσίαση της εκπληκτικής δουλειάς που κάνουν εκεί. Η Ημέρα Επιστημών έχει καθιερωθεί από το Πολυτεχνείο ως μια έκθεση που απευθύνεται σε παιδιά του Δημοτικού και δείχνει μερικές από τις πιο εντυπωσιακές και ελκυστικές όψεις του ερευνητικού έργου των Σχολών του Ιδρύματος.

DSC_0204Η συμμετοχή μου ήταν αποτέλεσμα της συνεργασίας που είχα φέτος με το Εργαστήριο Διανεμημένων Πληροφοριακών Συστημάτων και Εφαρμογών Πολυμέσων (TUC/MUSIC) στα πλαίσια του έργου για την ενσωμάτωση των τεχνών στην εκπαίδευση που ήταν συγχρηματοδοτούμενο από το Erasmus, όπου ξεκίνησα σαν εκπαιδευόμενος και κατέληξα εκπαιδευτής, αφού κρίθηκε πώς η πρότασή μου για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία μπορούσε να συνδεθεί με το μάθημα που αφορούσε την ενσωμάτωση της μουσικής στην καθημερινή διδασκαλία της γενικής ύλης του δημοτικού σχολείου. Ομως η συμμετοχή μου αυτή είχε και μιαν άλλη διάσταση, αυτή του πως ένας ιδιώτης μπορεί να αξιοποιήσει την πλατφόρμα e-learning που έστησε και λειτουργεί το εν λόγω Εργαστήριο μέσω της οποίας αναπτύχθηκε όλο το πρόγραμμα του e-ArtinEd.

Το περίπτερό μας στην Ημέρα Επιστημών είχε δύο λειτουργίες – αντικείμενα να παρουσιάσει. Το ένα ήταν η κατασκευή πνευστών τύπου όμποε ή ζουρνά με διπλό γλωσσίδι, χρησιμοποιώντας μόνο πλαστικά καλαμάκια και το άλλο, ήταν ένας Μουσικός Τοίχος για τη Φυσική.

20181110_192115Τα παιδιά που μας επισκέφθηκαν  έμαθαν πώς φτιάχνεται αυτό το παμπάλαιο παιδικό ηχητικό παιχνίδι που οι παλιοί το έφτιαχναν με μίσχους από στάχια, παράλληλα όμως, όσο μπορούσαμε τους εξηγούσαμε πώς παράγεται ο ήχος από τα παλλόμενα γλωσσίδια, πώς με τον ίδιο τρόπο παράγεται η φωνή μας και πώς, αυξομειώνοντας το μήκος του σωλήνα αλλάζει η τονικότητα και γι αυτό κάνουμε τις τρύπες. Ολ’ αυτά βέβαια τα κάναμε παίζοντας και διασκεδάζοντας με τους αστείους ήχους που βγάζουν τα καλαμάκια!

Ο Μουσικός Τοίχος για τη Φυσική (ανακατασκευή αυτού που είχα παρουσιάσει στην έκθεση Trash Art το καλοκαίρι) κατασκευάστηκε με το σκεπτικό τα παιδιά να πρέπει να ανακαλύψουν με πόσους τρόπους μπορούν να παράγουν ήχο τα αντικείμενα που είχα προσαρμόσει σε μια παλέτα. Κι αν για τα μικρότερα παιδιά αυτή η δραστηριότητα είναι ωφέλιμη και εκτονωτική με πολλούς τρόπους (εξερεύνηση ήχων, υλικών, υφών κλπ) θα μπορούσε ένας δάσκαλος να μετατρέψει αυτή την εξερεύνηση για μεγαλύτερα παιδιά σε μάθημα φυσικής εξηγώντας τους έννοιες όπως η τριβή, η βαρύτητα, η μηχανική κ.α. καθώς φρόντισα να υπάρχουν στον Τοίχο αντικείμενα με απλούς μηχανισμούς!

20181110_110234
Δυο μπουκάλια νερού (κουρδισμένα!) μια ρόδα ποδηλάτου «αέναο rain stick», ένα γυαλόχαρτο που το τρίβεις με σφουγγαράκι, μια πιατοθήκη, κουδούνι ποδηλάτου, φόρμα για κέικ, ταψί, κουτί παπουτσιών, κρεμαστοί σωλήνες, και 4 ακόμα μηχανισμοί με κίνηση που προκαλεί την παραγωγή ήχου, αποτελούν το Μουσικό Τοίχο για τη Φυσική.

Κι αυτά είναι δύο μόνο παραδείγματα ενσωμάτωσης της οργανοποιίας στην εκπαιδευτική διαδικασία και θα μπορούσαμε να τα εξηγούμε όλα αυτά στα παιδιά, τους γονείς τους και σε κάθε άλλο ενδιαφερόμενο αν μας το επέτρεπε ο χρόνος που ήταν λίγος ενώ οι επισκέπτες ήταν πολλοί. Χιλιάδες παιδιά και γονείς πέρασαν από τα περίπτερα της Ημέρας Επιστημών κι αν δεν ήταν οι φοιτητές που βοήθησαν εθελοντικά και στο δικό μου το περίπτερο -όπως βοήθησαν και παντού- αυτή η παρουσίαση δε θα ήταν εφικτή.

20181110_192041
Τέσσερα καταπληκτικά παιδιά ήταν οι εθελοντές μου, που με το χαμόγελο και τη θετική τους ενέργεια άντεξαν 6 ολόκληρες ώρες φτιάχνοντας καλαμάκια για χιλιάδες πιτσιρίκια!

Ενα είναι σίγουρο: τα παιδιά έφευγαν τρισευτυχισμένα από το περίπτερό μας, αφού είχαν δοκιμάσει όλους τους ήχους του μουσικού  τοίχου (μερικά παιδιά δεν ξεκολλούσαν με τίποτα) κι οι χώροι του κτιρίου που μας φιλοξένησε γέμισαν από τους αστείους ήχους των «ζουρνάδων» μας!

Ζουρλαμάρα μεγάλη!

 

Τέχνες στην Εκπαίδευση: Workshop για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία στη Σουηδία

Βίντεο από το workshop για την πρότασή μου «Εκπαιδευτική Οργανοποιία»  στο πρόγραμμα e-ArtinEd (οι Τέχνες στην Εκπαίδευση) που παρουσίασα στο Edsbyn της Σουηδίας, στα πλαίσια της διεθνούς συνάντησης των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα που πραγματoποιήθηκε εκεί.

Η οργανοποιία είναι μια παραδοσιακή τέχνη που διδάσκεται, τουλάχιστον στον Ελλαδικό χώρο, από την εποχή του Βυζαντίου με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή από τεχνίτη σε μαθητή. Οργανοποιία διδάσκει στo παιδαγωγκό του Παν/μιου Αθηνών ο Νικόλας Τσαφταρίδης που αποτελεί μεγάλη πηγή έμπνευσης για μένα. Από το 1920 που εκδόθηκε το βιβλίο της αμερικανίδας μουσικοπαιδαγωγού Satis Narona Coleman «Creative Music for Children» η οργανοποιία με απλά υλικά είναι τεκμηριωμένα μια αποδεκτή μέθοδος για το ξεκίνημα της μουσικής εκπαίδευσης των μικρών παιδιών – αυτό που σήμερα ονομάζουμε μουσική προπαιδεία.

Η Εκπαιδευτική Οργανοποιία μπορεί να συνδυάσει κάποιες από τις κλασσικές μορφές τέχνης (μουσική, εικαστικά, χορός, αρχιτεκτονική) σε μια παιδαγωγική μέθοδο όπου τα παιδιά διευρύνουν την αντίληψή τους και τις ικανότητές τους κατασκευάζοντας τα δικά τους μουσικά όργανα ενώ παράλληλα εμπλέκονται είτε ξεχωριστά είτε σε συνδυασμό με μαθήματα όπως η ιστορία, η γεωγραφία, η φυσική, η γεωμετρία, η περιβαλλοντική αγωγή και τα μαθηματικά.

Γιώργος Γυπάκης

 

Οι Τέχνες στην Εκπαίδευση

20180817_084902
Δάσκαλοι και μαθητές από τη Σουηδία, τη Γερμανία  και την Ιταλία στο workshop για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία

Το έργο e-ARTinED δείχνει το δρόμο σε καλλιτέχνες και εκπαιδευτικούς για μια καρποφόρα συνεργασία

Με τη συμμετοχή Χανιωτών επιστημόνων, εκπαιδευτικών και καλλιτεχνών ολοκληρώθηκε πρόσφατα το χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Ενωση (Erasmus+) πρόγραμμα ψηφιακής επιμόρφωσης e-ARTinED (http://www.e-artined.eu) το οποίο απευθυνόταν σε εκπαιδευτικούς και είχε σαν σκοπό του την προσφορά εκπαιδευτικών εργαλείων και την ανάπτυξη ιδεών και μεθόδων για την ενσωμάτωση των τεχνών στο πρόγραμμα της σχολικής ύλης. Συντονιστής του έργου είναι το δημοτικό σχολείο του Viksjöfors (Viksjöfors), μιας μικρής κοινότητας 250 περίπου κατοίκων στην Κεντρική Σουηδία το οποίο λειτουργεί σε στενή συνεργασία με Σχολή Χορού και παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στα εκπαιδευτικά δρώμενα της Σουηδίας θεωρούμενο σχολείο πρότυπο για την ενσωμάτωση των Τεχνών και ειδικότερα του χορού στην εκπαίδευση για την καινοτόμο διδασκαλία όλων των μαθημάτων. Από ελληνικής πλευράς, εκτός από τη μεγαλύτερη συμμετοχή εκπαιδευτικών, βασικό ρόλο στο έργο έχει το Εργαστήριο Διανεμημένων Πληροφοριακών Συστημάτων και Εφαρμογών Πολυμέσων της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πολυτεχνείου Κρήτης (TUC/MUSIC – http://www.music.tuc.gr/) με επιστημονικό υπεύθυνο τον Ομότιμο Καθηγητή του Πολυτεχνείου Κρήτης Σταύρο Χριστοδουλάκη. Ειδικότερα, το εργαστήριο TUC/MUSIC ανέπτυξε και υποστηρίζει την ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας υλοποιήθηκε το πρόγραμμα (http://eartined.coursevo.com/) με τεχνικό συντονιστή το μέλος ΕΔΙΠ του εργαστηρίου κ. Νίκο Παππά, αλλά είχε και την ευθύνη ενός από τους 5 κύκλους σεμιναρίων: Των Τεχνών των Νέων Μέσων δηλαδή των μορφών τέχνης που παράγονται με τη βοήθειαψηφιακών τεχνολογιών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και η ψηφιακή αφήγηση με το eShadow (http://www.eshadow.gr/), μια σύγχρονη εκδοχή του παραδοσιακού Θεάτρου Σκιών που έχει αναπτύξει και προσφέρει δωρεάν στην εκπαιδευτική κοινότητα το εργαστήριο.
Οι άλλοι κύκλοι (διάρκειας τριών εβδομάδων ο καθένας) περιλάμβαναν τα αντικείμενα της μουσικής, του χορού, των εικαστικών και της λογοτεχνίας, ενώ συμπληρωματικά στον κύκλο σεμιναρίων για τη μουσική έγινε από το Χανιώτη μουσικό – οργανοποιό Γιώργο Γυπάκη ένα ακόμα σεμινάριο μίας εβδομάδας με θέμα “Εκπαιδευτική οργανοποιία”, ένα αντικείμενο που παρουσιάζεται για πρώτη φορά.

cof
Δείχνοντας τις βασικές αρχές κατασκευής απλών χορδόφωνων

Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με πανευρωπαϊκή συνάντηση στο Edsbyn της Σουηδίας, όπου οργανώθηκαν workshops για τις νέες τεχνολογίες από τους Μάριο Χριστουλάκη και Γιάννη Σηφάκη και για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία από το Γ. Γυπάκη. Επίσης, έγινε μια αναλυτική παρουσίαση των καινοτόμων εκπαιδευτικών δράσεων που οργανώθηκαν στα Χανιά σε συνεργασία του ΕργαστηρίουTUC/MUSIC και του 19ου Δημοτικού Σχολείου Χανίων με υπεύθυνο εκπαιδευτικό την κ. Αλίκη Βιτωρίου η οποία έκανε και την παρουσίαση μαζί με το μέλος ΕΔΙΠ του εργαστηρίου και συντονιστή των δράσεων του έργου κ. Νεκτάριο Μουμουτζή.
Αξιοποιώντας τα αποτελέσματα του έργου και ειδικότερα το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που αναπτύχθηκε και την κοινότητα πρακτικής (Community of Practice) που δημιουργήθηκε με 120 μέλη το Εργαστήριο TUC/MUSIC έχει θέσει ως στόχο την προσέλκυση και άλλων εκπαιδευτικών και καλλιτεχνών από την Ελλάδα και την Ευρώπη ώστε να δημιουργηθεί ένα πανευρωπαϊκό δίκτυο για την ενσωμάτωση των τεχνών στην εκπαίδευση. Όσοι ενδιαφέρονται να συμμετέχουν σε αυτό το δίκτυο μπορούν να εγγραφούν στην πλατφόρμα http://eartined.coursevo.com/ αποκτώντας πρόσβαση στα αποτελέσματα του έργου και να έχουν την ευκαιρία να συνεισφέρουν με το δικό τους καινοτόμο υλικό.

 

Εργαστήρι Οργανοποιίας και ρυθμού για παιδιά

DSC_0064 ΜΤο εργαστήριο απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 5 – 12 ετών και περιλαμβάνει κατασκευή απλών μουσικών οργάνων με ανακυκλώσιμα και φυσικά υλικά και εισαγωγή στη μουσική προπαιδεία με ρυθμικά και μουσικά παιχνίδια.

Διδάσκει ο μουσικός δημιουργός – οργανοποιός Γιώργος Γυπάκης*

Διάρκεια 1.30 ώρα την εβδομάδα.

Συμμετοχή 20 ευρώ ο μήνας.

Εγγραφή 5 ευρώ.

Το Εργαστήρι θα πραγματοποιηθεί στη Θεατροχώρα – Κύπρου 2 Χανιά (απέναντι από το πάρκιγκ της Ρεγγίνας)

Πληροφορίες – εγγραφές στο τηλέφωνο 6937150345

Επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι η ενασχόληση των παιδιών με τη μουσική τα βοηθάει να αναπτύξουν διανοητικές δεξιότητες που σχετίζονται με την ικανότητα εκμάθησης.

Η οργανοποιία είναι μια τέχνη που διδάσκεται στον Ελλαδικό χώρο από την εποχή του Βυζαντίου με τον παραδοσιακό τρόπο, δηλαδή από τεχνίτη σε μαθητή.  Από το 1920 η μέθοδος αυτή τεκμηριώθηκε και έγινε αποδεκτή στον εκπαιδευτικό χώρο, για το ξεκίνημα της μουσικής εκπαίδευσης των μικρών παιδιών.

Kατά τη διαδικασία των κατασκευών, εντάσσονται με παιγνιώδη τρόπο στοιχεία από τα σχολικά μαθήματα (μαθηματικά, γεωμετρία, φυσική, γεωγραφία, περιβαλλοντική αγωγή ιστορία κλπ) ενισχύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο τις μαθησιακές γνώσεις των παιδιών.

Παράλληλα, αποκτούν κατασκευαστικές δεξιότητες, μαθαίνοντας να χρησιμοποιούν ποικίλα εργαλεία, ενώ ενισχύεται η λογική τους, αναπτύσσεται η ικανότητά τους για προγραμματισμό, η φαντασία τους, η παρατηρητικότητα και η εφευρετικότητά τους. Η κατασκευή μουσικών οργάνων ολοκληρώνεται με την εφαρμογή ρυθμικών και μουσικοκινητικών παιχνιδιών που εισάγουν τα παιδιά στη ρυθμική αγωγή, τα μαθαίνει να τα χρησιμοποιούν και να παίζουν απλούς ρυθμούς. Η διαδικασία αυτή τα βοηθά σταδιακά, τα βοηθά να επιλέξουν το μουσικό όργανο με το οποίο θα ήθελαν μελλοντικά να ασχοληθούν.

 

Αναλυτικά:

Η κατασκευή μουσικών οργάνων προσφέρει στο παιδί εξαιρετικές εμπειρίες και διαθεματικές γνώσεις:

  • Το παιδί δημιουργεί μέσα από τη χειρωνακτική εργασία ένα έργο που παράγει τέχνη και έχει την προσωπική του σφραγίδα. Παράλληλα αναπτύσσεται η αισθητική και οι εικαστικές τέχνες, λόγω του τελικού διακοσμητικού ρόλου των οργάνων (Σαρρής 2010)
  • Στη διαδικασία αυτή, εμπλέκεται πρακτικά με την εκμάθηση της φυσικής, αφού ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, τους όγκους, το βάρος και την υφή, αλλά και πως παράγεται ο ήχος σε κάθε περιπτωση ταλάντωσης (χορδές, μεμβράνες, ηχεία κπ)
  • Εμπλέκεται με την εκμάθηση των μαθηματικών και της γεωμετρίας όταν καλείται να χαράξει σχήματα και να μετρήσει αποστάσεις για την τοποθέτηση τάστων σε ένα έγχορδο ή το άνοιγμα τρυπών σε ένα πνευστό.
  • Εμπλέκεται με τη γεωγραφία, όταν καλείται να αντιγράψει και να παίξει μουσικά όργανα από διάφορες χώρες και ηπείρους. Ταυτόχρονα αποκτά και πολυπολιτισμική συνείδηση καθώς μαθαίνει για τις μουσικές παραδόσεις άλλων λαών.
  • Αναπτύσσει τη λογική και την ικανότητά του να προγραμματίζει, καθώς μαθαίνει να σχεδιάζει εξ αρχής ένα τελικό προιόν που απαιτεί μια σειρά ενεργειών για να γίνει.
  • Αναπτύσσει την εφευρετικότητά του κάθε στιγμή που πρέπει να λύσει κατασκευαστικά προβλήματα που του προκύπτουν.
  • Οξύνει τη φαντασία του καθώς συχνά προκύπτουν νέες ιδέες για τη διαμόρφωση του τελικού προϊόντος. Μου έχουν τύχει περιπτώσεις παιδιά να ανακαλύπτουν ένα καινούργιο ηχητικό αντικείμενο.
  • Οξύνει την παρατηρητικότητα, καθώς το παιδί καλείται συχνά να αντιγράψει ένα μουσικό όργανο που βλέπει.
  • Το παιδί μαθαίνει τη χρήση εργαλείων και αποκτά κατασκευαστικές δεξιότητες, ανάλογα με την ηλικία του (όπως δέσιμο κόμπων, τύλιγμα σπάγγου, πλέξιμο λαστίχων, χρήση ξυλοκόλλας, κόψιμο σε σκληρά υλικά όπως χαρτονι, καλάμι και κόντρα πλακέ κλπ.)

 

*Γιώργος Γυπάκης

Μουσικός multi-instrumentalist (κρουστά, κιθάρα, ξύλινα πνευστά), τραγουδοποιός και τραγουδιστής. Ως percussionist, έχει συνεργαστεί με παραδοσιακούς κρητικούς καλλιτέχνες καθώς και με χορευτές σύγχρονου, εκφραστικού, αφρικανικού και buto χορού για πολλά χρόνια. Εγραψε και έπαιξε μουσική για θεατρικά έργα, εικαστικές παραστάσεις και χορευτικές παραστάσεις με ελληνες και ξένους χορευτές.

Παρακολούθησε ψηφιακά μαθήματα μουσικής παιδαγωγικής στο ανοιχτό Πανεπιστήμιο της Μακεδονίας. Από το 1990 κατασκευάζει μουσικά όργανα χρησιμοποιώντας ανακυκλωμένα και φυσικά υλικά και σήμερα διδάσκει την τέχνη του, σε παιδιά και ενήλικες.

Παρουσίασε για πρώτη φορά την πρότασή του για την Εκπαιδευτική Οργανοποιία στα πλαίσια του ευρωπαϊκού προγράμματος eArtinEd για την ενσωμάτωση των τεχνών στη γενική εκπαίδευση, καθώς και σε πανευρωπαϊκό συνέδριο στη Σουηδία το καλοκαίρι του 2018.

για περισσότερες πληροφορίες δείτε στο blog

Βούγκα ή bullroarer: ένα από τα αρχαιότερα ηχητικά αντικείμενα στον κόσμο

IMG_20180625_142013
Τα δύο πρώτα bullroarers που έφτιαξα, το ένα ζωγραφισμένο με ένα αυστραλέζικο θέμα από την 16χρονη κόρη ενός φίλου μου.

Η βούγκα όπως τη λέμε μεις  ή bullroarer όπως είναι παγκόσμια γνωστή ή turndun για τους ιθαγενείς της Αυστραλίας, είναι ένα από τα αρχαιότερα ηχητικά αντικείμενα και χρησιμοποιείται για τελετουργικούς και τηλεπικοινωνιακούς σκοπούς από την αρχή του πολιτισμού σε όλες τις ηπείρους της γης. Πρόκειται για ένα επίπεδο και μακρόστενο (συνήθως) κομμάτι ξύλο που περιστρέφεται στον αέρα δεμένο από ένα διπλό σπάγγο και παράγει ήχο με τη δόνηση του αέρα που προκαλεί ο σπάγγος και η περιστροφή του ξύλου γύρω από τον άξονά του. Είναι λοιπόν ένα αερόφωνο όργανο.

Για την κατασκευή του χρησιμοποιούμε μια μικρή επίπεδη τάβλα μήκους από 15-60 εκατοστά και πλάτους από 1,5 έως 7 εκατοστά . Πρέπει η τάβλα αυτή να είναι από σκληρό μασίφ ξύλο και να μην είναι πολύ ελαφριά, ούτε πολύ βαρειά, για να περιστρέφεται εύκολα. Μπορούμε να λεπτύνουμε τις ακμές της τάβλας και να δώσουμε αεροδυναμικό σχήμα στις άκρες της για να ελλατώσουμε την αντίσταση του αέρα πάνω στο ξύλο.

Η οξύτητα και η δύναμη του ήχου εξαρτάται από την ταχύτητα των στροφών της βούγκας στον άξονά της. Ανοίγουμε μια τρύπα στην άκρη του ξύλου και περνάμε ένα διπλό σπάγγο τον οποίο στρίβουμε λίγο πριν ξεκινήσουμε τις περιστροφές. Το μήκος του σπάγγου δεν πρέπει να περνάει το ύψος του βραχίονά μας, για να μην ακουμπάει στο έδαφος κατά την περιστροφή. Τέλος, μπορούμε να φτιάξουμε και μια χειρολαβή για να κρατάμε το σπάγγο και να μη μας κόβει το χέρι όταν τον γυρνάμε.

Η wikipedia αναφέρει: το bullroarer, ή ρόμβος ή turndun είναι ένα αρχαίο τελετουργικό μουσικό όργανο, μια συσκευή που χρησιμοποιείται  για την επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις. Το αρχαιότερο bullroarer έχει βρεθεί στην Ουκρανία και χρονολογείται από την παλαιολιθική περίοδο, 18.000 π.Χ. Ο ανθρωπολόγος Μάικλ Μπόιντ, αναφέρει ότι έχουν βρεθεί τέτοια αντικείμενα στην Ευρώπη, την Ασία, την ινδική υπο-ήπειρο, την Αφρική, την Αμερική και την Αυστραλία.

Στην Ελλάδα
Στην αρχαία Ελλάδα ήταν ένα ιερό όργανο που χρησιμοποιήθηκε στα Διονυσιακά Μυστήρια και ειδικότερα στις τελετές της Κυβέλης και το ονόμαζαν Ρόμβο που κυριολεκτικά σημαίνει «περιστρέφεται» ή «τρεμοπαίζει» και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε τελετουργίες παγκοσμίως. 
Στην ελληνική παράδοση καταγράφεται και ως βουρβούνα ή βροντάρα ή βρονταλίδα, παιδικό ηχητικό παιχνίδι. Ο Φ. Ανωγειανάκης καταγράφει μια βούγκα τριγωνικού σχήματος.

Αυστραλία
Μαζί με το didgeridoo, ήταν μια εξέχουσα μουσική τεχνολογία των Αυστραλών aborigines, που τα χρησιμοποιούσαν σε τελετές σε ολόκληρη την ήπειρο όπως για παράδειγμα σε ταφές, για να αποτρέψουν τα κακά πνεύματα ή τις κακές ειδήσεις. Απο ορισμένες φυλές θεωρούνται μυστική υπόθεση των ανδρών και απαγορεύεται σε γυναίκες, παιδιά, μη μυημένους άνδρες ή σε τρίτους να το ακούνε και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις με ποινή θανάτου για τους παραβάτες.
Χρησιμοποιούνται ακόμα στις τελετές μύησης των ανδρών και ο ήχος που παράγουν θεωρείται οτι αντιπροσωπεύει τον ήχο του «φιδιού του ουράνιου τόξου» δηλαδή του ίδιου του Δημιουργού. Στους πολιτισμούς της νοτιοανατολικής Αυστραλίας, ο ήχος του bullroarer είναι η φωνή της θεότητας Daramulan, και ένα επιτυχημένο bullroarer μπορεί να γίνει μόνο εάν έχει κοπεί από ένα δέντρο που περιέχει το πνεύμα του.

Δείτε εδώ πώς παίζεται το bullroarer

Αυτή η σκηνή από την εκπληκτική ταινία  Crocodile Dundee (Ο Κροκοδειλάκιας) είναι που μάλλον έκανε γνωστό το bullroarer σ’ όλο τον κόσμο. Προσέξτε το «πάω να κάνω ένα τηλεφώνημα»:

Βρετανία και Ιρλανδία

BullRoarerBritish1898

Στη Βρετανία και την Ιρλανδία, το bullroarer χρησιμοποιείται κυρίως για διασκέδαση, αν και παλαιότερα μπορεί να έχει χρησιμοποιηθεί για τελετουργικούς σκοπούς. Σε μέρη της Σκωτίας ήταν γνωστό ως «ξόρκι κεραυνού» και θεωρήθηκε ότι προστατεύει κάποιον από τους κεραυνούς. 

Σκανδιναβία

Οι σκανδιναυοί της παλαιολιθικής εποχής χρησιμοποιούσαν το bullroarer. Το 1991, οι αρχαιολόγοι  βρήκαν ένα τεμάχιο σχιστόλιθου μήκους 6,4 cm που αποδείχτηκε ότι ήταν ένα bullroarer 5000 ετών  (ονομάζεται brummer στη Σκανδιναβία).

Μάλι

Η φυλη Dogon χρησιμοποιεί  bullroarers για να ανακοινώσει την έναρξη των τελετών που διεξάγονται κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ Sigui που πραγματοποιείται κάθε εξήντα χρόνια για περίοδο επτά ετών. Ο ήχος έχει αναγνωριστεί ως η φωνή ενός προγόνου από τον οποίο κατεβαίνουν όλοι οι Dogon.

Πολιτισμός Māori (Νέα Ζηλανδία)

Το pūrerehua είναι το παραδοσιακό bullroarer των Māori.  Το όνομά του προέρχεται από τη λέξη Māori για το σκώρο. Κατασκευασμένα από ξύλο, πέτρα ή κόκκαλο και προσαρτημένα σε μια μακρά χορδή, τα όργανα χρησιμοποιούνταν παραδοσιακά για τη θεραπεία ή την πρόκληση βροχής.

Ιθαγενεις Βόρειας Αμερικής

Σχεδόν όλες οι αυτόχθονες φυλές στη Βόρειο Αμερική χρησιμοποίησαν bullroarer σε θρησκευτικές και θεραπευτικές τελετές και ως παιχνίδια.
Στη Βόρεια Αλάσκα τα bullroarers των Inupiat είναι γνωστα ως imigluktaaq ή imigluktaun και περιγράφονται ως ηχητικό παιχνίδι από κόκαλο ή ξύλο και πλεγμένο σύρμα.

Ιθαγενής Νότιας Αμερικής

Οι Σαμάνοι της λεκάνης του Αμαζονίου, για παράδειγμα στον πολιτισμό Τούπι, Καμαγιούρα και Μπορόρο, χρησιμοποιούσαν bullroarers ως μουσικό όργανο για τελετουργίες. Στις γλώσσες των Tupian, το bullroarer είναι γνωστό ως hori hori.

(πηγή: wikipedia)

«Παίζοντας» με τους ενήλικες!

_MG_6992Ασε με να «γεμίσω» το χώρο σου. Οχι με τα  κιλά μου, αλλά με την ενέργειά μου και την κίνηση. Μου αρέσει να ελέγχω την αύρα του χώρου, διοχετεύοντας όση ενέργεια και αγάπη έχω γι αυτό που κάνω.

Οταν ξεκίνησα αυτό το Blog, έγραψα το πρώτο κείμενο με τίτλο:

«Θες να παίξουμε;»

Το δικό μου παιχνίδι απευθύνεται σε παιδιά όσο και σε ενήλικες.

Το παιχνίδι της μουσικής ανατρέφει τα παιδιά και  θεραπεύει τους ενήλικες. Οταν βλέπω περίεργα, εντυπωσιασμένα μα πιο πολύ χαρούμενα πρόσωπα γύρω μου, ξέρω ότι έχω πετύχει. Ακόμα κι αν δεν καταφέρνω να βρω συνεργάτες για να παίξω ο ίδιος μουσική -είναι πολλά χρόνια τώρα που παίζω μόνος- έχω βρει τη διέξοδό μου: παίζω μ’ένα σωρό όμορφο κόσμο στα εργαστήριά μου, μαθαίνοντάς τους να φτιάχνουν απλά ηχητικά αντικείμενα – μουσικά όργανα και να κάνουν μουσική μ’αυτά. Και μπορώ να σου πω, πως δεν υπάρχει κάτι πιο ευχάριστο σ’ αυτές τις συναντήσεις από το να βλέπεις τους ενήλικες να ξαναγίνονται παιδιά.

_MG_7032Οπως εδώ, στις φωτογραφίες αυτές από το σεμινάριο ρυθμού και κρουστών του Γιάννη Παπατζανή, όπου κλήθηκα να παρουσιάσω το πώς, από ανακυκλώσιμα υλικά μπορείς να παράγεις ήχο, πώς μπορείς να φτιάξεις μουσικά όργανα από τα σκουπίδια, πολύ εύκολα και πολύ γρήγορα. Αγαπημένη στιγμή στο τέλος του εργαστηρίου, όταν με την προτροπή και τη συμμετοχή του δασκάλου τους, όλοι οι εκπαιδευόμενοι του σεμιναρίου έπαιξαν ρυθμούς με τις κατασκευές μου και χόρεψαν γύρω από τον «πάγκο» του εργαστηριού σαν ινδιάνοι σε τελετή με το σαμάνο στη μέση ή καλύτερα, σαν πρωτόγονοι που ανακαλύπτουν τη γλώσσα της ψυχής τους μέσα από το ρυθμό.

Αν θες κι εσύ να παίξουμε, αν θες να σου «γεμίσω» το χώρο με κίνηση και ήχο,  επικοινώνησε μαζί μου μέσα από αυτό το blog ή τη σελίδα μου στο facebook.

Περισσότερα για το σεμινάριο Ρυθμού και Κρουστών εδώ

Κι εδώ ένα βιντεάκι με αποσπάσματα από όλο το σεμινάριο

Εργαστήριο οργανοποιίας με ανακυκλώσιμα υλικά στο Σεμινάριο Ρυθμού και Κρουστών του Παν/μίου Κρήτης

_MG_6965Με ενδιαφέρον και αξιοσημείωτη συμμετοχή ολοκληρώνεται ο κύκλος σεμιναρίων για το ρυθμό και τα κρουστά, που υλοποιεί το Πανεπιστήμιο Κρήτης σε συνεργασία με τη Περιφέρεια Κρήτης, στο Ηράκλειο, στα Χανιά και στο Ρέθυμνο.

Εισηγητής του προγράμματος είναι ο μουσικός, Γιάννης Παπατζανής, και υπεύθυνη συντονισμού η μουσικός Ανθή Φουρκή. Προσκεκλημένοι εισηγητές, η χορογράφος Μέτη Παναγιωτοπούλου, ο Γιώργος Γυπάκης (κατασκευή μουσικών οργάνων από ανακυκλώσιμα υλικά) και οι μουσικοί Δημήτρης Σιδερής και Γιώργος Ζαχαριουδάκης.
Στο Ηράκλειο το πρόγραμμα συντονίζει ο εκπαιδευτής ενηλίκων Κωστής Φλουρής (Περιφέρεια Κρήτης), ενώ στα Χανιά υλοποιείται σε συνεργασία με την Πολιτιστική Εταιρεία Κρήτης και την Αντιπεριφέρεια Χανίων.

_MG_7049_MG_6980

Πρόκειται για ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που απαντά στην ανάγκη για διαρκή επιμόρφωση και επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό του τόπου, διευρύνοντας την ανάπτυξη και την προαγωγή της ρυθμικής ικανότητας και της μουσικής αντίληψης των συμμετεχόντων.
Πεντακόσιοι τριάντα (530) συμμετέχοντες και συμμετέχουσες από τις τρείς Περιφερειακές Ενότητες, στην πλειονότητά τους εκπαιδευτικοί Γενικής και Ειδικής Αγωγής όλων των ειδικοτήτων, φοιτητές του Πανεπιστημίου Κρήτης σε Ρέθυμνο και Ηράκλειο και του Πολυτεχνείου Κρήτης στα Χανιά καθώς και επαγγελματίες υγείας, έχουν την ευκαιρία να αναπτύξουν προσωπικές, κοινωνικές και επαγγελματικές δεξιότητες μέσα από την διερεύνηση της σχέσης τους με τον ρυθμό, τη μουσική και τα κρουστά.
Οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο καλούνται να αναπτύξουν τις ικανότητές τους πάνω στην ανάλυση και την κατανόηση του ρυθμού μέσα από την αρχαία ινδική τέχνη φωνητικής εκφοράς ρυθμικών συλλαβών (konnakol) και να συνθέτουν ρυθμικά μοτίβα, τα οποία θα διδάξουν στους υπόλοιπους συμμετέχοντες, δοκιμάζοντας και ταυτόχρονα εξασκώντας τις διδακτικές τους ικανότητες και πρακτικές. Επίσης, μαθαίνουν τεχνικές σε κρουστά μουσικά όργανα από μουσικές παραδόσεις της Μεσογείου (framedrums, νταουλάκι, στάμνα και cajon), καθώς και κατασκευή μουσικών οργάνων από ανακυκλώσιμα υλικά (upcycling), αλλά και body percussion (ο τρόπος που το ανθρώπινο σώμα χτυπώντας με συγκεκριμένο τρόπο και σε διαφορετικά σημεία, παράγει ποικιλία ήχων και ρυθμών).

Απώτερος παιδαγωγικός στόχος του προγράμματος είναι η ολιστική, βιωματική, έκφραση του ρυθμού να εμπλουτίσει την παρουσίαση των μαθησιακών αντικειμένων όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης, την επικοινωνία και τη δημιουργικότητα στην παιδαγωγική πρακτική, την ποιότητα των σχέσεων μαθητή – δασκάλου – γονιού, θεραπευτή – θεραπευόμενου, σε μια προσπάθεια μετασχηματισμού της κοινωνίας σε μια ζωντανή και με ταυτότητα κοινότητα δημιουργίας, προσωπικής έκφρασης και επικοινωνίας με τον εαυτό μας και τους άλλους και τελικό ζητούμενο την ανάπτυξη και τη συνοχή της τοπικής κοινωνίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πολυπολιτισμική διάσταση του προγράμματος και στην προαγωγή της κοινωνικής-παιδαγωγικής ένταξης των νέων μεταναστών καθώς και στην αλληλεπίδραση μεταξύ των συμμετεχόντων και στην ανάπτυξη ομαδοσυνεργατικού πνεύματος.
Το πρόγραμμα διεξάγεται σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κρήτης και συγκεκριμένα με το εργαστήρι Ψυχολογίας και Ειδικής Αγωγής, με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Ψυχολογίας στο Παιδαγωγικό Τμήμα, Ηλία Κουρκούτα, το εργαστήριο Κοινωνικής και Οπτικής Ανθρωπολογίας με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας στο τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Γιώργο Νικολακάκη, το τμήμα Φιλολογίας, με επιστημονικό υπεύθυνο τον Επίκουρο Καθηγητή Θεατρολογίας του Τμήματος Φιλολογίας, Μανώλη Σειραγάκη

Σημαντική για την εξέλιξη του σεμιναρίου στο Ρέθυμνο κρίνεται η συμβολή ως συμμετέχοντα σε αυτό, του καθηγητή του Παιδαγωγικού τμήματος Προσχολικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Μάριου Πουρκού.

Περισσότερα για το εργαστήριό μου εδώ

O Μουσικός μου Τοίχος στην Εκθεση TRASH Art στο κτήμα της BIOLEA στον Αστρικα

IMG_20180601_164159Ημουν ο μόνος μουσικός ανάμεσα σε εικαστικούς, που εξέθεσαν έργα τους φτιαγμένα από ανακυκλώσιμα υλικά στην έκθεση TRASH Art που έγινε 22-27 του Μάη στο κτήμα της  BIOLEA στον Αστρικα, στην κορφή ενός λόφου με καταπληκτική θέα.

Παρ’ όλα αυτά ο μουσικός τοίχος που έφτιαξα ειδικά για την έκθεση βρήκε τη θέση του, αφού παιδιά και μεγάλοι έπαιξαν με τους ήχους του κι εξερεύνησαν τις εκπλήξεις του.

Στόχος της έκθεσης ήταν η ευαισθητοποίηση σε θέματα ανακύκλωσης και χαίρομα γιατί σ’ αυτήν συμμετείχαν φίλοι καλλιτέχνες όπως ο Γιάννης Μαρκαντωνάκης, η Μαριώ Αιραμ κι άλλοι.

Ο συγκεκριμένος Μουσικός Τοίχος είναι προς πώληση, όποιος ενδιαφέρεται γι αυτόν ή για νέα παραγγελία ας επικοινωνήσει μαζί μου. Περισσότερα για τους Μουσικούς Τοίχους που κατασκευάζω εδώ

33141860_638372536499892_1751118433560297472_n
Ως συνήθως, ο Μουσικός μου Τοίχος τράβηξε το ενδιαφέρον των παιδιών που επισκέφθηκαν την έκθεση…
22-May-Trash-Art
Η αφίσσα της έκθεσης

Μουσική Παιδαγωγική και οι Τέχνες στην Εκπαίδευση: οι 6 μήνες που με γύρισαν στα «θρανία»

New-logo-02
το λογότυπο του e-ARTinED

Υπάρχουν 2 λόγοι που δεν έγραψα σχεδόν τίποτα στο blog το τελευταίο εξάμηνο: ο ένας είναι ότι παρακολούθησα συμπυκνωμένα 3 εξάμηνα ψηφιακών διαλέξεων Μουσικής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ώστε να αποκτήσω τη γνώση που χρειάζομαι για να πλαισιώσω τα εργαστήρια οργανοποιίας μου με ρυθμικούς αυτοσχεδιασμούς.

Είχα την ευκαιρία να μάθω στη θεωρία και στην πράξη τις σύγχρονες μουσικοπαιδαγωγικές θεωρίες αλλά και πώς πρέπει να διδάσκεται η μουσική αγωγή με βάση το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράμματος Σπουδών της Α’βάθμιας και Β’βάθμιας εκπαίδευσης. Ημουνα τυχερός γιατί τα μαθήματα της εκπληκτικής Λελούδας Στάμου, κατέρριψαν μύθους για τη μουσική μου παιδεία,  μύθους που με βασάνιζαν πάντα και κρατούσαν την αυτοπεποίθησή μου (ως μουσικό) στον πάτο. Ποτέ δεν είν’ αργά.

Ο δεύτερος λόγος είναι η συμμετοχή μου στο ευρωπαϊκό project e-ARTinED όπου εκπαιδεύτηκα μέσω μιας ψηφιακής πλατφόρμας που έχει στήσει το Πολυτεχνείο Κρήτης, στο να ενσωματώνω τη διδασκαλία των τεχνών (όπως μουσική, χορός, εικαστικά και ψηφιακά μέσα) στα μαθήματα γενικής παιδείας του δημόσιου σχολείου, όπως μαθηματικά, γλώσσα, ιστορία, φυσική, γεωγραφία κλπ.

Η συμμετοχή μου σ’αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα μου έδωσε τη δυνατότητα να αναπτύξω μιαν ιδέα που ονομάζω «Εκπαιδευτική Οργανοποιία» και να αναδείξω τις εκπαιδευτικές δυνατότητες και τα ωφέλη στη διανοητική ανάπτυξη των παιδιών που μπορεί να έχει, αυτή η συμπληρωματική στη μουσική εκπαίδευση τέχνη, η οργανοποιία.

Σαν επιστέγασμα όλων αυτών, μου δόθηκε η ευκαιρία να διδάξω κι εγώ μέσω του ίδιου προγράμματος, σε εκπαιδευτικούς απ’ όλη την Ευρώπη το αντικείμενο της «Εκπαιδευτικής Οργανοποιίας» κάτι που ελπίζω να τεκμηριώσω ακόμα καλύτερα στο αντίστοιχο διεθνές συνέδριο που θα γίνει το καλοκαίρι στη Σουηδία και στο οποίο θα παρουσιάσω ένα σχετικό workshop.

Ηταν λοιπόν ένα άκρως ενδιαφέρον εξάμηνο και θα προσπαθήσω στις επόμενες αναρτήσεις μου αλλά κυρίως στα επόμενα σεμινάρια και εργαστήρια που θα κάνω, να μεταφέρω όσα σημαντικά έμαθα – από σημαντικούς δασκάλους.