Το τραγούδι των Φαλαινών

η-γαλάζια-φάλαινατου Τάσου Σαραντή, ΗΜΕΡΗΣΙΑ 1/4/06

Επιστημονικές έρευνες καταδεικνύουν ότι οι φάλαινες  όχι μόνο έχουν – αντίστοιχα με τους ανθρώπους- τη δική τους γλώσσα  αλλά και ότι, όπως οι άνθρωποι, έχουν τη  ντοπιολαλιά τους, δηλαδή, τη μιλούν με διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν.

Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τις φωνές φαλαινών στη Χαβάη χρησιμοποιώντας μια μαθηματική μελέτη κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων.

Όπως προέκυψε από την έρευνά τους, τα τραγούδια της μεγάπτερης φάλαινας είναι από τα πιο περίπλοκα του ζωικού βασιλείου. Οι συγκεκριμένες φάλαινες χρησιμοποιούν τη δική τους σύνταξη με φράσεις που δημιουργούνται από μονάδες ήχου που συνδυάζονται και δημιουργούν τραγούδια ολόκληρων ωρών. Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι τα τραγούδια μεταφέρουν πληροφορία, παρόλο που το περιεχόμενό της παραμένει άγνωστο.

Με περιορισμένη όραση και όσφρηση, τα θαλάσσια θηλαστικά βασίζονται κυρίως στον ήχο, που ταξιδεύει στο νερό τέσσερις φορές ταχύτερα απ’ ότι στον αέρα. Επί έξι μήνες κάθε χρόνο, τα αρσενικά σε κάθε πληθυσμό μεγάπτερων προσκαλούν τα θηλυκά με ένα επαναλαμβανόμενο τραγούδι που εξελίσσεται με το χρόνο. Η δομή του τραγουδιού είναι επαναληπτική, με βραχείες και μακρόσυρτες μονάδες ήχου που συνεχώς εναλλάσσονται.

Η ανάλυση έδειξε ότι τα τραγούδια των μεγάπτερων μεταφέρουν λιγότερο από 1 bit πληροφορίας ανά δευτερόλεπτο. Συγκριτικά, οι άνθρωποι που μιλούν αγγλικά παράγουν 10 bit ανά λέξη. Εντούτοις, η επικοινωνία των φαλαινών μπορεί να είναι περίπλοκη.
Ο Δρ Ριούτζι Σουζούκι υπογραμμίζει ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι φάλαινες επικοινωνούν χρησιμοποιώντας ξεχωριστές μονάδες ήχου που είναι ταξινομημένες σε μια ιεραρχική δομή. «Για παράδειγμα, ένα κείμενο αποτελείται από παραγράφους, οι παράγραφοι αποτελούνται από προτάσεις, οι προτάσεις από λέξεις κ.τ.λ.»εξηγεί.

«Σε ότι αφορά στο τραγούδι των μεγαπτεροφάλαινων, μια περίοδος αποτελείται από τραγούδια, ένα τραγούδι αποτελείται από ηχητικά μοτίβα, ένα μοτίβο αποτελείται από φράσεις και μια φράση αποτελείται από ηχητικές μονάδες». Αν όλα αυτά συνδυαστούν, τότε φαίνεται πως οι φάλαινες έχουν κάτι που μοιάζει να είναι το δικό τους συντακτικό, τη δική τους γραμματική διάταξη των λέξεων μέσα στις προτάσεις.
Σε μια άλλη έρευνα που πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του πανεπιστημίου του Ορεγκον διαπιστώθηκε ότι οι φάλαινες τραγουδούν με διαφορετικές διαλέκτους ανάλογα με την περιοχή που κολυμπούν. Οι μπλε φάλαινες στο βορειοδυτικό Ειρηνικό ωκεανού εκπέμπουν διαφορετικούς ήχους από τις μπλε φάλαινες στο δυτικό Ειρηνικό και αυτοί είναι διαφορετικοί από τις φάλαινες που ζουν στην Ανταρκτική και από αυτές που ζουν στη Χιλή.
Για την πραγματοποίηση της μελέτης χρησιμοποιήθηκαν υποβρύχια μικρόφωνα που αποκαλούνται υδρόφωνα, που έχουν σχεδιαστεί για την καταγραφή των σεισμών. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι δεν γνωρίζουν γιατί οι φάλαινες ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν διαφορετικές διαλέκτους και αν αυτό συνδέεται με γενετικούς λόγους ή με περιβαλλοντικούς.

Με μαθηματική κωδικοποίηση
Προκειμένου να αναλύσουν τις φωνές των φαλαινών, ο Δρ Σουζούκι και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν εργαλεία της θεωρίας της πληροφορίας, μιας μαθηματικής κωδικοποίησης και μετάδοσης δεδομένων. Με ειδικό λογισμικό μελέτησαν τα δομικά χαρακτηριστικά της «γλώσσας» και αντιστοίχισαν κάθε δομικό στοιχείο με ένα αυθαίρετο σύμβολο. Στη συνέχεια, εθελοντές χωρίς γνώσεις για τα τραγούδια των φαλαινών κλήθηκαν να τα κατατάξουν με κριτήρια την πολυπλοκότητα, την επαναληπτικότητα και την προβλεψιμότητα. Τόσο η ηλεκτρονική ανάλυση των δεδομένων όσο και οι εθελοντές συμφώνησαν ότι τα τραγούδια είναι ιεραρχικά. «Η θεωρία της πληροφορίας ήταν το σωστό εργαλείο, επειδή μας επέτρεψε να μελετήσουμε τη δομή των τραγουδιών των μεγάπτερων χωρίς να γνωρίζουμε τι σημαίνουν» εξήγησαν οι ερευνητές.

Advertisements

Εργαστήριο οργανοποιίας για εκπαιδευτικούς σε σεμινάριο του ΚΠΕ Βάμου

27072765_1165867243547259_9216096095919656226_nΕργαστήριο κατασκευής μουσικών οργάνων με ανακυκλώσιμα υλικά στήθηκε στα πλαίσια του Σεμιναρίου του Περιφερειακού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Ανακύκλωση που διοργάνωσε το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Βάμου στις 26-27 του Γενάρη. Το εργαστήριο παρακολούθησαν εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης απ’ όλη την Κρήτη, που συμμετέχουν ή θέλουν να συμμετάσχουν σε προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

27355982_1165866940213956_4685853703928547114_oΠιό συγκεκριμένα, το Σεμινάριο – Συνάντηση του Περιφερειακού Δικτύου ΠΕ «Αλλάξτε συμπεριφορές… ΑνακυκλωS.O.S.τε!» υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «ΚΕΝΤΡΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΚΠΕ)-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ» μέσω του  Επιχειρησιακού Προγράμματος  «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ»  με τη συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε συνεργασία με την Περιφερειακή Ενότητα Χανίων και τους Υπεύθυνους Σχολικών Δραστηριοτήτων των Διευθύνσεων ΠΕ και ΔΕ της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Κρήτης. Σκοπός του Σεμιναρίου ήταν η ενίσχυση των δράσεων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στα σχολεία. Στόχος είναι η ανταλλαγή εμπειριών, ιδεών και γνώσεων μεταξύ των εκπαιδευτικών που συμμετέχουν, η παροχή γνώσεων και τεχνικών ευαισθητοποίησης μαθητών, εκπαιδευτικών και της τοπικής κοινωνίας για τη μείωση των απορριμμάτων, την επαναχρησιμοποίηση υλικών, την κομποστοποίηση και την ανακύκλωση. Στο Σεμινάριο αυτό συμμετέχουν εκπαιδευτικοί του Δικτύου αλλά και εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να υλοποιήσουν σχετικό πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και να συμμετάσχουν στο Δίκτυο.

27164498_1165867410213909_5110709422877742998_o

Εκτός από το δικό μου Εργαστήριο, έγιναν ακόμα:

Εργαστήριο Θεατρικού Παιχνιδιού από το ΚΠΕ Ιεράπετρας, Εργαστήριο Ανακύκλωσης Χαρτιού από το ΚΠΕ Αρχανών και Εργαστήρι – Οικοθέατρο Σκιών με ανακυκλωμένα υλικά με το Νίκο Μπλαζάκη, Καραγκιοζοπαίκτη-μουσικό (βλέπε φωτογραφίες πιο κάτω).

27072965_1165867196880597_4555630054987269640_n27024037_1165867126880604_5089205840459427614_o27023769_1165867010213949_1930863730389676383_o

27654369_1165866410214009_1168805296844755073_n27540174_1165865313547452_800356425682391894_n27073077_1165865916880725_174853065012973144_n

Βιωματικό εργαστήρι για την ιστορία της μουσικής – ένα πρωτότυπο μουσικό μάθημα στη Θεατροχώρα

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η ανακάλυψη της μουσικής και η εξέλιξή της από την παλαιολιθική εποχή ως την εποχή του Μινωικού πολιτισμού ήταν το θέμα ενός πρωτότυπου μουσικού μαθήματος που πραγματοποιήθηκε στη Θεατροχώρα. Το μάθημα έγινε από το Γιώργο Γυπάκη στα πλαίσια του προγράμματος “Θέατρο και Τέχνες με ψηφιακές τεχνολογίες” που υλοποιεί η Θεατροχώρα σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης.

Το μάθημα που ήταν σε μορφή βιωματικού εργαστηρίου, αφορούσε τη σύνδεση της ιστορίας της μουσικής με την ιστορία του πολιτισμού στον ελλαδικό χώρο και ιδιαίτερα στην Κρήτη, από την προϊστορική εποχή έως τη μινωική περίοδο. Το παρακολούθησαν παιδιά της Γ’, Δ’ και Ε’ δημοτικού. Γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος ήταν η γέννηση του πολιτισμού και η ανακάλυψη της μουσικής μέσα από την ανακάλυψη των ήχων του σώματος και των πρώτων μουσικών οργάνων. Στόχος ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά βασικές γνώσεις για την ιστορία της μουσικής, να «επανεφεύρουν» τα πρώτα μουσικά όργανα ανακαλύπτοντας τρόπους να παράγουν ήχο, με τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης των περιόδων εκείνων (από την παλαιολιθική έως την εποχή του χαλκού). Ταυτόχρονα τα παιδιά διδάχτηκαν οργανοποιία, κατασκεύασαν δηλαδή ενδεικτικά όργανα της εποχής εκείνης (κρουστά, πνευστά και έγχορδα) και αυτοσχεδίασαν παίζοντάς τα. Εμαθαν ακόμα πώς να παράγουν ρυθμό με ηχηρές κινήσεις, πώς να αυτοσχεδιάζουν τραγουδώντας τις υποτιθέμενες εμπειρίες τους της καθημερινής ζωής . Ανάμεσα στις δραστηριότητες του μαθήματος οι οποίες περιλάμβαναν εκτός από την οργανοποιία και ακρόαση μουσικής, παιχνίδια εμψύχωσης, μίμησης και χορού, γινόταν αφήγηση ιστοριών και διαλογική συζήτηση με τα παιδιά.

Το μάθημα οργανώθηκε με το σκεπτικό της εφαρμογής της μουσικοπαιδαγωγικής μεθόδου Coleman, που αναπτύσει τη βιωματική σχέση των παιδιών με τα μουσικά όργανα και τη μουσική τέχνη (βλέπε εδώ) με παράλληλη αξιοποίηση των σύγχρονων μουσικοπαιδαγωγικών εργαλείων, όπως αναπτύσσονται στο αναλυτικό πρόγραμμα του δημόσιου σχολείου.

 

 

Η μουσική ως γλώσσα

Ο καθηγητής μου Ανδρέας Λεντάκης, έγραφε για τις δύο θεωρίες της γέννησης της γλώσσας: Η μία είναι η θεωρία του επιφωνήματος ή «Ωχ Ωχ Θεωρία» (Pooh Pooh Theory) σύμφωνα με την οποία τα αυθόρμητα επιφωνήματα όπως οι κραυγές ωχ, αχ, ουχ, οι ήχοι δηλαδή που ήταν αποτέλεσμα αντίδρασης προς τα συναισθήματα, αντιπροσωπεύουν τις γλωσσικές μορφές ομιλίας των πρώιμων ανθρώπων. Η άλλη είναι η θεωρία του «γαβ γαβ» (Bow Wow Theory) που λέει ότι η ανθρώπινη ομιλία πήγασε από τη στιγμή που οι πρόγονοί μας άρχισαν να μιμούνται τους φυσικούς ήχους, π.χ. τον κεραυνό, τον αέρα, το ρυάκι, την τίγρη, τα πουλιά και γενικά κάθε φυσικό ήχο. Η μίμηση λέει, αποτέλεσε έναν από τους αποφασιστικότερους παράγοντες στη γένεση του πολιτισμού. Είναι επιστημονικά αποδεκτή η πιθανότητα η μουσική να γεννήθηκε παράλληλα με τη γλώσσα.
Η γλώσσα της μουσικής ή η μουσική ως γλώσσα, χρησιμοποιεί το στοιχείο της μίμησης για να εκφράσει συναισθήματα. Το ακούς στις πολυφωνικές χορωδίες των πυγμαίων, στα τραγούδια των aborigines με το didjeridou, στους καμηλιέρικους ρυθμούς των gnawa στη βορειοδυτική αφρική και το ακούς στις χορo-θεατρικές αφηγήσεις του έπους Ραμαγιάνα στην Ινδονησία, τα γνωστά Kecak, όπου η χορωδία συνοδεύει τη δράση με τη φράση «τσακ τσακ» ή «κετσακ». Ακούγοντάς τα χωρίς εικόνα, νομίζω ότι αφηγούνται άγριες μάχες με ακόντια και σπαθιά, την ώρα που ένας σολίστας βογγάει σα να σκοτώνεται, άλλος ουρλιάζει με μανία κι άλλος τσαμπουκαλεύεται «ετοιμάσου να πεθάνεις παλιοσκουληκαντέρα γαμώ την κοινωνία σου».  Είναι το παράδειγμα που ακολουθεί:


Η ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ COLEMAN ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ


Satis coleman - Creative music4a

Του Γιώργου Γυπάκη

Από το 1922 που εκδόθηκε το βιβλίο της αμερικανίδας μουσικοπαιδαγωγού Satis Narona Coleman «Δημιουργική Μουσική για παιδιά» η οργανοποιία με απλά υλικά είναι μια τεκμηριωμένη, αποδεκτή μέθοδος  για το ξεκίνημα της μουσικής εκπαίδευσης των μικρών παιδιών – αυτό που σήμερα ονομάζουμε μουσική προπαιδεία.

Η Coleman ανέπτυξε ένα δικό της σύστημα, παράλληλα με τον Kodaly  και λίγα χρόνια πριν τον Orff , βάζοντας ένα από τα θεμέλια της σύγχρονης μουσικής παιδαγωγικής. Οι δημιουργικές δραστηριότητες που προτείνει η Coleman εφαρμόζονται σήμερα καθολικά .

Η Coleman βασίζει τη θεωρία της για τη μουσική εκπαίδευση στις απαρχές της ανακάλυψης της μουσικής από τον προϊστορικό άνθρωπο. Εκτιμά βαθειά τη συνεισφορά στη μουσική των «πρωτόγονων κοινωνιών» όπως των αυστραλών ιθαγενών αλλά και της αφρικανικής παράδοσης των μαύρων του αμερικάνικου νότου. Αξιοποιεί την πρωτόγονη φύση των παιδιών και τα βοηθάει να ανακαλύψουν μόνα τους τον ήχο, μέσα από τα αντικείμενα που τον παράγουν. Τα προτρέπει να εξερευνήσουν τις ιδιότητες των υλικών και να επανεφεύρουν τα πρώτα μουσικά όργανα, σε ένα βιωματικό εργαστήρι της μουσικής που ξεκινάει από την πρωταρχική έκφραση για να καταλήξει στη γνώση του μουσικού οργάνου και της μουσικής σημειογραφίας.

Στην πορεία αυτή, τα παιδιά πρώτα μαθαίνουν να φτιάχνουν και να παίζουν αυτοσχέδια όργανα από όλες τις κατηγορίες μουσικών οργάνων, ώστε να είναι σε θέση αργότερα να επιλέξουν το κανονικό όργανο στο οποίο θα αφιερωθούν. Μαθαίνουν  να αυτοσχεδιάζουν, μέσα από το τραγούδι και το χορό, ακριβώς όπως γίνεται στους πρωτόγονους πολιτισμούς, μαθαίνουν ακόμα και να συνθέτουν τα δικά τους τραγούδια στα δικά τους όργανα. Τέλος μαθαίνουν να ερμηνεύουν ομαδικά μουσική σε κοινό.  «Ο πρωτόγονος άνθρωπος, λέει η Coleman, έφτιαχνε τα δικά του όργανα, έτσι θα κάνουμε κι εμείς τα δικά μας! Πόσο αρέσει στα παιδιά η κατασκευή τους! Και φυσικά, κάθε παιδί θέλει να παίξει στο όργανο που έφτιαξε!» Και πιο κάτω: «Ξεκινώντας από τα κρουστά, τα παιδιά μου θα είναι οι μικροί άγριοι που δε θα ξέρουν τίποτε από μουσική, θα χορεύουν πρωτόγονους χορούς και θα χτυπούν πάνω σε ακατέργαστα τύμπανα και θα κουνάνε ακατέργαστα κρόταλα μέχρι να ανακαλύψουν έναν τρόπο να βγάλουν τόνο. Το τραγούδι, επίσης, θα το ακολουθήσουμε από το απλούστερο ξεκίνημά του μέσα από την πορεία της εξέλιξής του και θα συσχετίσουμε το τραγούδι μας με το όργανο». Η Coleman θεωρεί ότι η μουσική είναι άρρηκτα δεμένη με λόγο και την κίνηση γι αυτό και η μέθοδός της περιλαμβάνει τη διδασκαλία μουσικής μέσω του τραγουδιού και του χορού σε ξεχωριστά κεφάλαια.

Σύμφωνα με την ίδια, αν ένα παιδί βιώσει την τέχνη της μουσικής από τα πρωτόγονά ξεκινήματα, κατασκευάσει τα δικά του όργανα και παίξει σ αυτά και ανακαλύψει μόνο του κάθε στάδιο στην ανάπτυξη των μουσικών οργάνων, μπορεί να αποκτήσει μουσικότητα. Ο τελικός στόχος είναι «να κάνουμε προσβάσιμη ολόκληρη την ιστορία της μουσικής σε ένα παιδί και να μπορεί να τη βιώσει και να την επεξεργαστεί , να βρει πώς θα φτιάξει και πώς θα χρησιμοποιήσει όλα εκείνα τα όργανα και να οργανώσουμε μια πορεία κατάλληλη για τα παιδικά χέρια και μυαλά που θα προσφέρει μια πραγματική εμπειρία ανάπτυξης της μουσικής τέχνης με τρόπο που θα αφυπνίζει και θα καθορίζει τις μουσικές του δυνάμεις και την καλαισθησία.»

Συνοψίζοντας η Coleman αναφέρει ότι η μέθοδός της «Δημιουργική Μουσική» μπορεί να συνεισφέρει στην εκπαίδευση και ανάπτυξη του παιδιού συμβάλλοντας στους ιδιαίτερους τομείς:

  • της δημιουργικής του δύναμης
  • της δύναμης να σκέφτεται για τον εαυτό του
  • των γενικών του γνώσεων
  • της ολόπλευρης συμμετοχής της συναισθηματικής του δύναμη
  • της εκτίμησης της ομορφιάς και
  • της κοινωνικοποίησης του

και γι αυτούς τους λόγους υπηρετεί τους σκοπούς της Εκπαίδευσης (Τσαφταρίδης 2013)

Satis coleman - Creative musicΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΙΑΣ

Αν  και η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει την ουσία και τα ίδια συστατικά της στοιχειοδομικής μουσικής του συστήματος Ορφ και άλλων συστημάτων που αναπτύχθηκαν  αργότερα, η μεγαλύτερη διαφορά βρίσκεται στην έμφαση που δίνει στην παιδαγωγική αξία της οργανοποιίας. Ας σημειωθεί παρ’ όλα αυτά πως και στο Ινστιτούτο Orff στην Αυστρία η Οργανοποιία είναι ένα βασικό μάθημα.  Η εμπειρία έδειξε πως η κατασκευή μουσικών οργάνων προσφέρει στο παιδί εξαιρετικές εμπειρίες και διαθεματικές γνώσεις, που ελάχιστες τέχνες θα μπορούσαν να αναπληρώσουν:

  • Το παιδί δημιουργεί μέσα από τη χειρωνακτική εργασία ένα έργο που παράγει τέχνη και έχει την προσωπική του σφραγίδα. Παράλληλα αναπτύσσεται η αισθητική και οι εικαστικές τέχνες, λόγω του τελικού διακοσμητικού ρόλου των οργάνων (Σαρρής 2010)
  • Στη διαδικασία αυτή, εμπλέκεται πρακτικά με την εκμάθηση της φυσικής, αφού ανακαλύπτει τις ιδιότητες των υλικών, τους όγκους, το βάρος και την υφή, αλλά και πως παράγεται ο ήχος σε κάθε περιπτωση ταλάντωσης (χορδές, μεμβράνες, ηχεία κπ)
  • Εμπλέκεται με την εκμάθηση των μαθηματικών και της γεωμετρίας όταν καλείται να χαράξει σχήματα και να μετρήσει αποστάσεις για την τοποθέτηση τάστων σε ένα έγχορδο ή το άνοιγμα τρυπών σε ένα πνευστό.
  • Εμπλέκεται με τη γεωγραφία, όταν καλείται να αντιγράψει και να παίξει μουσικά όργανα από διάφορες χώρες και ηπείρους. Ταυτόχρονα αποκτά και πολυπολιτισμική συνείδηση καθώς μαθαίνει για τις μουσικές παραδόσεις άλλων λαών.
  • Αναπτύσσει τη λογική και την ικανότητά του να προγραμματίζει, καθώς μαθαίνει να σχεδιάζει εξ αρχής ένα τελικό προιόν που απαιτεί μια σειρά ενεργειών για να γίνει.
  • Αναπτύσσει την εφευρετικότητά του κάθε στιγμή που πρέπει να λύσει κατασκευαστικά προβλήματα που του προκύπτουν.
  • Οξύνει τη φαντασία του καθώς συχνά προκύπτουν νέες ιδέες για τη διαμόρφωση του τελικού προϊόντος. Μου έχουν τύχει περιπτώσεις παιδιά να ανακαλύπτουν ένα καινούργιο ηχητικό αντικείμενο.
  • Οξύνει την παρατηρητικότητα, καθώς το παιδί καλείται συχνά να αντιγράψει ένα μουσικό όργανο που βλέπει.
  • Το παιδί μαθαίνει τη χρήση εργαλείων και αποκτά κατασκευαστικές δεξιότητες, ανάλογα με την ηλικία του (όπως δέσιμο κόμπων, τύλιγμα σπάγγου, πλέξιμο λαστίχων, χρήση ξυλοκόλλας, κόψιμο σε σκληρά υλικά όπως χαρτονι, καλάμι  και κόντρα πλακέ κλπ.)

Πρέπει να σημειωθεί ότι η παιδική οργανοποιία υπάρχει και στη λαϊκή μας παράδοση. Ο μεγάλος μας μουσικολόγος Φ. Ανωγειανάκης αναφέρει πολλές τέτοιες κατασκευές από παιδιά για παιδιά, είτε για εκπαιδευτικούς λόγους (στην Κρήτη έφτιαχναν την αρτικόλυρα μέχρι να αποκτήσουν την αληθινή λύρα) είτε ως παιχνίδι – ηχητικό αντικείμενο (όπως η στράκα, η νουνούρα κ.α.). Η παραδοσιακή διδασκαλία, κοινώς «μαθητεία» της οργανοποιίας εξάλλου έχει μελετηθεί από το Νικόλα Τσαφταρίδη, ως ένα άγνωστο αλλά σημαντικό κομμάτι με ιστορική συνέχεια από το Βυζάντιο ως τις μέρες μας.

Κατά τον Νικόλα Τσαφταρίδη,  πρωτεργάτη της παιδαγωγικής εφαρμογής της οργανοποιίας στη χώρα μας, «το μουσικό όργανο που γίνεται από τα ίδια τα παιδιά ή με τη συμμετοχής τους αποτελεί ένα επιπλέον κίνητρο για να μάθουν να το χρησιμοποιούν. Αυξάνεται έτσι η δεκτικότητά τους και έχουν πιο δημιουργική και ουσιαστική συμμετοχή στο μάθημα της μουσικής. Γι αυτό το λόγο η κατασκευή δεν πρέπει να είναι μόνο ο σκοπός ή το τελικό προϊον αλλά και το μέσο για την παιδαγωγική προσέγγιση της μουσική. Μέρος της προετοιμασίας του μαθήματος της κατασκευής, συνεχίζει ο Τσαφταρίδης, πρέπει να αποτελεί και η εύρεση κάποιων κομματιών κατάλληλων, για να χρησιμοποιηθούν άμεσα τα συγκεκριμένα όργανα. Κάποιο ρυθμικό παιχνίδι ή κάποιο τραγούδι που θα συνοδεύεται από τα όργανα αυτά και θα ενισχύσει το ενδιαφέρον των παιδιών για τη μουσική. Ετσι θα τους δοθεί η δυνατότητα να γνωρίσουν όχι μόνο τον ήχο μέσω του οργάνου αλλά και το πώς χρησιμοποιείται, δηλαδή τη μουσική».

Satis coleman - Creative music6Η ΤΡΑΥΜΑΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑΣ

Εχει ενδιαφέρον το ότι η αφετηρία όλων των προβληματισμών που οδήγησαν την Coleman σ’ αυτές τις διαπιστώσεις είναι η τραυματική της πρώτη επαφή με τη μουσική μέσω του πιάνου, η απογοήτευση από τη στέρηση της χαράς του αυτοσχεδιασμού, η επίπονη, άχαρη και βαρετή διαδικασία στην οποία υπεβλήθη για να μάθει να διαβάζει «τα μαύρα σημαδάκια στις γραμμές». Πρόκειται για μια εμπειρία για την οποία ακούω πολύ συχνά να μιλάνε σήμερα άνθρωποι που έχοντας αποφοιτήσει από τα κλασσικά ωδεία με ευνουχισμένο το ταλεντο τους, δηλώνουν ότι δεν έχουν «ξαναπιασει από τότε στα χέρια τους το όργανο». Αναρωτιέμαι γιατί δε βρέθηκε κανείς να τους πει ότι πριν αρχίσουν να «σπουδάζουν» ένα μουσικό όργανο θα έπρεπε πρώτα να περάσουν από ένα τμήμα μουσικής προπαιδείας!

Στη χώρα μας, άργησε κάτι λιγότερο από έναν αιώνα να παγιωθεί η αντίληψη ότι η μουσική εκπαίδευση δεν μπορεί και δεν πρέπει να ξεκινάει από τη μουσική γνώση δηλαδή τη θεωρία και τη σημειογραφία της, αλλά από το μουσικό βίωμα, τη μουσική εμπειρία. Σήμερα είναι καθολική η αντιληψη ότι τα παιδιά πρέπει να ξεκινούν τη μουσική τους εκπαίδευση από παιγνιώδεις δραστηριότητες που θα συνδυάζουν το λόγο, τη μουσική και την κίνηση πολύ πριν αρχίσουν να μαθαίνουν να γράφουν και να διαβάζουν το πεντάγραμμο. Η αντίληψη αυτή, που έγινε ευρύτερα αποδεκτή μέσω του συστήματος Ορφ που μεταλαμπάδευσε στην Ελλάδα η Πολυξένη Ματέυ Ρουσοπούλου, έχει περάσει σήμερα στην ύλη του δημόσιου σχολείου και διδάσκεται στα μουσικοπαιδαγωγικά τμήματα των ΑΕΙ, όμως δεν είναι γνωστή ακόμα σε όλους τους γονείς που θέλουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αναπτύξουν τη μουσική τους δεκτικότητα.

Στην ύλη του μαθήματος μουσικής της Α’βάθμιας εκπαίδευσης του δημόσιου σχολείου περιλαμβάνεται και η οργανοποιία με μια σειρά από ενδεικτικές κατασκευές που βοηθούν τα παιδιά να αποκτήσουν οικειότητα με το αντικείμενο. Η ένταξή της οργανοποιίας στο σχολικό πρόγραμμα είναι  επιστέγασμα των προσπαθειών καθηγητών όπως ο Νικόλας Τσαφταρίδης, ο Κώστας Μόσχος, ο Δημήτρης Σαρρής κ.α. εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Το όραμα της Satis Coleman για μια Δημιουργική Μουσική από τα παιδιά και για τα παιδιά, εμπλουτισμένο με ρυθμικά και μουσικά παιχνίδια εμπνευσμένα από το υλικό όλων των μουσικοπαιδαγωγικών συστημάτων του 20ου αιώνα, επηρρεάζει τα μουσικά εκπαιδευτικά προγράμματα και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες παιδαγωγικές ανάγκες των μουσικών τάξεων σε όλο τον κόσμο.

Οι φωτογραφίες είναι από το βιβλίο της Satis N. Coleman “Creative Music for Children”

Βιβλιογραφία:

Satis N. Coleman “Creative Music for Children” 1922                                             Δ. Αντωνακάκης-Ε. Χιωτάκης Μουσική Παιδαγωγική διαθεματικές εφαρμογές για μικρά παιδιά Καστανιώτης 2007                                                                                                       Τσαφταρίδης Νικόλας (1995). Αυτοσχέδια Μουσικά όργανα. Αθήνα: Σ & Μ Νικολαῒδης ΟΕ. Σεννή Παναγιώτα (2012). Τα αυτοσχέδια μουσικά όργανα: δραστηριότητες για την προσχολική εκπαίδευση. Πτυχιακή εργασία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών. Τσαφταρίδης, Ν. (2006). «Κατασκευές Μουσικών Οργάνων και κατασκευές με απλά υλικά: Μια προσπάθεια θεωρητικής – παιδαγωγικής προσέγγισης». Βόλος: Πρακτικά Συνεδρίου                                                                                                                                      Σαρρής Δ. (2010). «Ταξιδεύοντας στην Οργανοτοπία»: η μεταμάθηση μέσα από την εκπαιδευτική κατασκευή μουσικών οργάνων. Αθήνα: Πρακτικά Συνεδρίου             Πρόγραμμα ΜΕΛΙΝΑ /Ο ήχος της Μουσικής

Satis coleman - Creative music10

Ανακύκλωση και μουσικά όργανα στο νηπιαγωγείο Στερνών

DSCN2215Tην Πέμπτη 23 Νοεμβρίου – στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Μείωσης των Απορριμμάτων – βρέθηκα στο Νηπιαγωγείο Στερνών που πραγματοποιούσε δράση σε συνεργασία με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για την Αειφορία ΚΠΕ ΒΑΜΟΥ για την 4η Ημέρα Επαναχρησιμοποίησης του Περιφερειακού Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με θέμα «Αλλάξτε συμπεριφορές: ΑνακυκλωSOSτε!»

Εκεί μίλησα στα παιδιά για την ανακύκλωση και για το πώς πρέπει να προστατεύουμε το περιβάλλον από τη ρύπανση και τους έμαθα πώς να ξαναχρησιμοποιούν τα πλαστικά μπουκάλια με «μουσικό» τρόπο!

Οπως γράψανε κι οι ίδιες οι νηπιαγωγοί των Στερνων

«α)φτιάξαμε μουσικά οργανάκια και πειραματιστήκαμε με ήχους που μας δίνουν τα πλαστικά μπουκάλια Γιώργος Γυπάκης ευχαριστούμε πολύ για τις ιδέες, τις γνώσεις και την ενέργεια που μοιράστηκες μαζί μας και β)ξεκινήσαμε να δίνουμε νέα χρήση σε άχρηστα αντικείμενα δημιουργώντας πρωτότυπες γλάστρες»

DSCN2208DSCN2205DSCN2204DSCN220123844394_685304355012377_2241541825198032370_n

Οι παγκόσμιες ρίζες της μουσικής

Δεν είναι τυχαίο που το περιβάλλον του πλανήτη μας διατηρήθηκε για αιώνες σε τάξη μόνο εκεί που ο πολιτισμός διατήρησε την αρχέγονη γνώση της αρμονίας του ανθρώπου με τη φύση. Δεν είναι τυχαία η απίστετη ομοιότητα ανάμεσα σε πολιτισμούς που διατήρησαν την ίδια γνώση σε διαφορετικά σημεία της Γης, χωρίς να έχουν καμιάν επαφή μεταξύ τους, χωρίς να έχει γίνει καμία πολιτιστική ανταλλαγή: για παράδειγμα στην Ελλάδα και την Κίνα φιλόσοφοι όπως ο Ηράκλειτος και ο Λάο Τσε, εξέφρασαν τις ίδιες κοσμοθεωρίες, την ίδια εποχή. Ανάμεσα σε διαφορετικές ηπείρους υπήρξαν παράλληλοι μουσικοί πολιτισμοί.  Ενα τυχαίο παράδειγμα εδώ: ανακαλύψτε τις ομοιότητες ανάμεσα σ’ αυτό το τραγούδι από το Burundi της Αφρικής, το throat singing των εσκιμώων Inuit και της Μογγολικής Tuva.




Και δεν είναι τυχαίο που οι λαοί της Αφρικής γνώριζαν την πολυφωνία στη μουσική πολύ πριν από τους απολίτιστους ευρωπαίους. Γιατί ακόμα και οι πιο πρωτόγονες φυλές, αυτές που διατηρούν κλειστές τις παραδόσεις τους εδώ και χιλιάδες χρόνια έχουν την πιο πλούσια πολυφωνική μουσική. Αν και η εξέλιξη από τη μονοφωνία στην πολυφωνία δεν είναι κανόνας πολιτισμικής εξέλιξης γενικά, στην περίπτωση της ευρωπαϊκής μουσικής αυτό αποτελεί εξαίρεση στον κανόνα. Το πέρασμα από τη μονοφωνία στην πολυφωνία όπως αιτιολογείται από την ιστορία υπήρξε πολιτισμικό επίτευγμα προάγωντας τον ευρωπαϊκό πολιτισμό στην Αναγέννηση, μέσα από το σκοτάδι του μεσαίωνα και τη διάκρισή του από τις λαμπρές, μονωδιακές, μεσογειακές επιρροές.

Δεν προτείνω λοιπόν να μελετήσουμε απλά τη μουσική αυτή των αρχών της ανθρωπότητας, προτείνω να επιστρέψουμε εκεί και να ξεκινήσουμε από την αρχή.
Να, από δω ακριβώς:

47 Sites που κάθε μουσικός που ηχογραφεί, πρέπει να γνωρίζει

Sites μουσικής εκπαίδευσης, on line περιοδικά και Blogs, sites για διάφορα μουσικά όργανα,  για μουσική ακρόαση και ηλεκτρονικά καταστήματα για μουσικούς που ηχογραφούν. Φυσικά η λίστα είναι μεγαλύτερη. Οκ, όποιος γνωρίζει κι άλλα, ας τα συμπληρώσει στα σχόλια!

Eliana in Babyland: 8 παιδικά τραγούδια με απαράδεκτους στίχους – Missbloom.gr

Η Ελιάνα Χρυσικοπούλου συνειδητοποιεί πως βάζει στην κόρη της ν’ ακούει συνεχώς μερικά όχι-και-τόσο-αθώα τραγουδάκια. Συμφωνώ απολύτως μαζί της.

Πηγή: Eliana in Babyland: 8 παιδικά τραγούδια με απαράδεκτους στίχους – Missbloom.gr

ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΤΟΙΧΟΣ: Δημιουργήστε ένα κέντρο μουσικών δραστηριοτήτων για παιδιά στο χώρο σας!

 

DSC_0023
Φωτο από το 1ο Παιδικό Φεστιβάλ Χανίων

“Ο Μουσικός Τοίχος αποτελεί ένα ισχυρό εργαλείο για τον εκπαιδευτικό, που δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να εξερευνήσουν τους ήχους μέσα από παιγνιώδεις προσεγγίσεις. Τα ελκυστικά ανακυκλωμένα αντικείμενα που με πολύ φαντασία υπάρχουν επάνω σε ένα Μουσικό Τοίχο, αποτελούν πρόκληση για τους μικρούς μας φίλους. Διεγείρουν τη φαντασία τους και εκτοξεύουν την ευρηματικότητα τους, έχοντας σαν αποτέλεσμα να γίνονται χωρίς και οι ίδιοι να το καταλάβουν «μικροί μουσικοί».”

Μαρία Αρχοντάκη, Ψυχολόγος – Παιδαγωγός, ιδιοκτήτης της ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑΣ

Τί είναι ο Μουσικός Τοίχος και ποιά είναι η παιδαγωγική του αξία

Γράφει και…κατασκευάζει ο Γιώργος Γυπάκης,

μουσικός, οργανοποιός και δάσκαλος οργανοποιίας
Τηλέφωνο για παραγγελία μουσικού τοίχου 6937150345

Ο Μουσικός Τοίχος είναι μία “μουσική εγκατάσταση” που μπορεί να γίνει σε κινητή ή σταθερή βάση. Περιλαμβάνει τη χρήση ανακυκλώσιμων ή φυσικών υλικών που βρίσκουμε στο περιβάλλον μας, τα οποία με την κατάλληλη τροποποίηση-επεξεργασία, μετατρέπονται σε ηχητικά αντικείμενα ή αυτοσχέδια μουσικά όργανα.
Συνήθως τα αντικείμενα που τοποθετούνται στο μουσικό τοίχο είναι ιδιόφωνα που κρούωνται, σείωνται ή τρίβονται. Ενδεικτικά αναφέρω μερικά : μεταλλικά μαγειρικά σκεύη, καπάκια και άλλα αντικείμενα μεταλλικά (π.χ. παλιά κουδούνια, σωλήνες ή ντίζες), πλαστικά (π.χ. κουβάδες, σωλήνες ηλεκτρολόγου ή μπουκάλια) ή ξύλινα (π.χ. κουτιά) που παράγουν ήχο με διάφορους τρόπους. Τα αντικείμενα αυτά τακτοποιούνται πάνω στη βάση με κριτήριο τη μουσικότητά τους και τους ηχητικούς ή μελωδικούς συνδυασμούς που μπορεί να κάνουν μεταξύ τους.

Σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ο Μουσικός Τοίχος εγκαθίσταται σε παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία, σχολές όπου διδάσκεται η μουσική προπαιδεία, παιδότοπους κλπ. Ο κάθε χώρος τον αξιοποιεί σύμφωνα με τις παροχές υπηρεσίας που προσφέρει (είτε σαν παιχνίδι πολλαπλών δραστηριοτήτων, είτε ως μουσικο-εκπαιδευτικό παιχνίδι.
Ο Μουσικός Τοίχος κεντρίζει το ενδιαφέρον των παιδιών. Τα προσελκύει και τα προκαλεί να ανακαλύψουν τις δυνατότητες που έχει κάθε αντικείμενο. Χωρίς να έχουν ιδιαίτερες γνώσεις μουσικής, με μοναδικό οδηγό τη φαντασία τους, δραστηριοποιούνται και «ζωντανεύουν» τα αντικείμενα, που βρίσκονται απλά κρεμασμένα ή βιδωμένα στον τοίχο. Με τη βοήθεια των κρουστήρων (μπαγκετών) και άλλων αντικειμένων που είναι τοποθετημένα μπροστά στην εγκατάσταση, δημιουργούν αβίαστα ήχους που τα εντυπωσιάζουν, προσφέροντάς τους ατέλειωτες ώρες και χαράς και διασκέδασης.

Εκτός όμως από τον ψυχαγωγικό ρόλο του Μουσικού Τοίχου, τονίζουμε ιδιαίτερα και τον μουσικο-παιδαγωγικό στόχο που προσφέρει σε κάθε εκπαιδευτικό που «ταξιδεύει» την ομάδα του σε δημιουργικά παιχνίδια ήχων και ρυθμών. Παράλληλα δε, τα ποικίλα και διαφορετικά υλικά, βοηθάνε τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας, αλλά και των τριών πρώτων τάξεων του δημοτικού σχολείου να ανακαλύψουν τους ήχους. Τα παιδιά πραγματοποιούν παίζοντας, μια «περιπλάνηση» στις ιδιότητες των υλικών και ανακαλύπτουν τους διαφορετικούς ήχους που παράγουν, ανάλογα με το διαφορετικό κάθε φορά υλικό που χτυπούν.

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΜΟΥΣΙΚΟ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΤΟΙΧΟΥ

1Η κατασκευή του μουσικού τοίχου εντάσσεται στα πλαίσια του μαθήματος της οργανοποιίας, που αποτελεί καθολικά αναγνωρισμένο κομμάτι της μουσικοπαιδαγωγικής. Στόχος του συγκεκριμένου προγράμματος είναι, να εμπλέξουμε και τα ίδια τα παιδιά στη διαδικασία της κατασκευής.
α) Μιλάμε στα παιδιά για την ανακύκλωση και για την επαναχρησιμοποίηση άχρηστων αντικειμένων, έχοντας σαν στόχο να ευαισθητοποιήσουμε την περιβαλλοντική τους συνείδηση. Στη συνέχεια, τους ζητάμε να συλλέξουν ανακυκλώσιμα υλικά και αντικείμενα που πιστεύουν ότι έχουν τη δυνατότητα να παράγουν ήχο και μπορούν να τα βρουν στο εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον του σπιτιού. Στη δράση αυτή εμπλέκουμε και τους γονείς εάν το επιθυμούν.
β) Όταν τα παιδιά φέρουν τα αντικείμενα, στήνουμε το εργαστήρι της οργανοποιίας. Δοκιμάζουμε όλοι μαζί τους ήχους που παράγει το υλικό που έφεραν και πραγματοποιούμε την επιλογή αυτών που θα χρησιμοποιήσουμε στην εγκατάσταση. Εκείνα που δεν θα τα τοποθετήσουμε στον τοίχο, θα τα χρησιμοποιήσουμε για την κατασκευή άλλων αυτοσχέδιων μουσικών οργάνων.

DSC_0018 copy
φτιάχνοντας όργανα με τα παιδιά

γ) Στη συνέχεια, για λόγους ασφαλείας κατασκευάζουμε το Μουσικό Τοίχο χωρίς την παρουσία των παιδιών. Όμως, για να υπάρχει το στοιχείο της έκπληξης, αφήνουμε κάποια αντικείμενα στην άκρη και τα προσθέτουμε στο τέλος, μαζί με τα παιδιά. Διοργανώνουμε τα «επίσημα εγκαίνια» της κατασκευής μας, προετοιμάζοντας μια εφαρμογή της με μουσικά-ρυθμικά παιχνίδια ή ένα ηχο-παραμύθι που έχει γραφτεί για το σκοπό αυτό.

 ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ

Κατά τη δημιουργία και εγκατάσταση του Μουσικού Τοίχου γίνεται πρόβλεψη να μην υπάρχουν στοιχεία επικίνδυνα για τα παιδιά (π.χ. μυτερά αντικείμενα, βίδες, γωνίες κλπ). Τα αντικείμενα βιδώνονται σε μια ξύλινη επιφάνεια με βάση που να μπορεί να μετακινείται  ή να είναι σταθερά βιδωμένη πάνω σε τοίχο (π.χ κατάλληλα επεξεργασμένη για παιδιά παλέτα ή ξύλινος φράχτης). Τονίζουμε όμως, πως η χρήση του από τα παιδιά πρέπει να γίνεται πάντα κάτω από την επίβλεψη ενήλικα.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΤΟΙΧΩΝ

158374cded132e854ab2208d751cd5094add72fa6e24e5458fa485d8a58afdef3a6692fda1a670876c1cf5ebe09d93dc1

c993d74d033281bcbfeef4fb8e4c90b1

 

Τα Boomwhackers στην εκπαίδευση!

DSC_0015Η χρήση των Boomwhackers στην εκπαίδευση ήταν το θέμα του βιωματικού σεμιναρίου που παρακολουθήσαμε συνεργάτες και φίλοι της ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑΣ την περασμένη εβδομάδα. Δασκάλα του σεμιναρίου ήταν η μουσικολόγος – μουσικοπαιδαγωγός  Μαρία Δημοσθένους που ήρθε απο την Κύπρο για το σκοπό αυτό.

DSC_0005«Τα boomwhackers, όπως μας λέει η Μαρία Δημοσθένους, είναι ανθεκτικοί, πλαστικοί ηχητικοί σωλήνες όπου κάθε ένας με διαφορετικό χρώμα και μήκος αντιπροσωπεύει μια μουσική νότα. Επινοήθηκαν από τον Αμερικάνο Craig Ramsell το 1994 και πήραν την μορφή που έχουν σήμερα το 1997. Τα Boomwhackers μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να οργανώσουμε μουσικά σύνολα για να παίξουν διάφορες μελωδίες ή ακόμα και να συνοδεύσουν με συγχορδίες τραγούδια.»

Είναι είνα μουσικό όργανο, αρκετά οικονομικό και εύχρηστο που μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί από εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων, ιδιαίτερα της προσχολικής ηλικίας, χωρίς να χρειάζεται να είναι μουσικοί.

DSC_0025Στο σεμινάριο που παρακολουθήσαμε η κ. Δημοσθένους μας έδωσε περιγραμματικά κάποιες ιδέες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην τάξη, παιχνίδια συγκέντρωσης, ρυθμικά παιχνίδια αλλά και παιχνίδια εισαγωγής εννοιών με το τραγούδι, ενώ οι συμμετέχοντες στο σεμινάριο είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε ένα  κανονικό μάθημα σε παιδιά προσχολικής ηλικίας από τη Μαρία Δημοσθένους (στην επόμενη φωτό δεξιά) όπου είδαμε την πρακτική εφαρμογή όσων μάθαμε.

DSC_0033
Η Μαρία Δημοσθένους (δεξιά) επί το έργον….

Dj κονσόλα, έτοιμη για μιξάρισμα

Εντάξει, δεν είναι το φόρτε μου αυτές οι μουσικές, αλλά στο επομενο πάρτι των κοριτσιών μου, έχω μια κονσόλα για dj έτοιμη, με όλα -υποθέτω- τα τελευταία χιτάκια διαθέσιμα για μιξάρισμα. Πολύ εύκολη πλατφορμα στα ελληνικά -άρα κάνει και για πιτσιρίκια – δοκιμάστε το: https://you.dj/gr

Θέατρο και Μουσικοκινητική: ένα σεμινάριο εμψύχωσης και «παιχνιδοθεραπείας» !

22528344_2070135699876883_2350739302988904191_nΜε σκοπό να αποκτήσω γνώσεις εμψύχωσης και να εμπλουτίσω τη δουλειά μου με τα παιδιά στα εργαστήρια οργανοποιίας,  συμμετείχα κι εγώ στο βιωματικό Σεμινάριο  που οργάνωσε η ΘΕΑΤΡΟΧΩΡΑ με θέμα «Κοινωνικό/Δημιουργικό Θέατρο & Μουσικοκινητική» με εισηγητή το Μανόλη Φιλιππάκη. Το σεμινάριο απευθυνόταν σε κάθε είδους εμψυχωτές: επαγγελματίες (παιδαγωγούς, κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους) γονείς και καλλιτέχνες.

Στόχος του σεμιναρίου είναι η θεωρητική τεκμηρίωση και η πρακτική δραστηριότητα στο κομμάτι της εμψύχωσης της ομάδας -κι όχι απαραίτητα μιας ομάδας παιδιών μόνο, αλλά και ενηλίκων- με σκοπό τη δημιουργία ευχάριστης ατμόσφαιρας  ώστε τα μέλη της ομάθας να αισθάνονται ασφαλή και ευτυχισμένα. Και πράγματι μετά από ένα τρίωρο «παιχνιδοθεραπειας», νιώσαμε όλοι τα ίδια συναισθήματα χαλάρωσης, ξεγνοιασιάς και χαράς που μας μετέδωσε ο Μανώλης Φιλιππάκης, ελπίζοντας ότι θα μπορούμε να τα μεταδώσουμε σε άλλους. Από τις φωτογραφίες μπορείτε να πάρετε μια ιδέα για το πώς περάσαμε στο σεμινάριο!

Οσον αφορά στο παιδαγωγικό κομμάτι:

«Το θέατρο, όπως και το παιχνίδι, συνδέεται με την ανάγκη του ανθρώπου και ειδικότερα του παιδιού να εκφραστεί δημιουργικά απέναντι στον κόσμο και την πραγματικότητα, μέσα από μια συμβολική γλώσσα. Στο σχολείο, το θέατρο λειτουργεί παιδαγωγικά ως μέσο έκφρασης και γνώσης, επικοινωνίας και ενσυναίσθησης. Καλλιεργεί την προφορική γλώσσα, τη γλώσσα του σώματος, τη σχέση με το χώρο και με τα κείμενα. Ενισχύει την ατομική έκφραση, ενώ συμβάλλει αποτελεσματικά στη λειτουργία της ομάδας. Ως προς την καλλιτεχνική του διάσταση, το θέατρο είναι άμεσα συνδεδεμένο με την παιδαγωγική του ιδιότητα και φύση. Το παιδί γνωρίζει και αρχίζει προοδευτικά να χρησιμοποιεί τη θεατρική γλώσσα. Προσεγγίζει τους σύνθετους κώδικες της θεατρικής επικοινωνίας (θεατρική παράσταση) και δημιουργεί έναν «ποιητικό» χώρο συμβόλων με το σώμα, το λόγο και τα αντικείμενα.»

Ο μουσικός και η συμπαντική αρμονία

28e1124f1038ca4074cb5830d895955c

Εδώ και χιλιάδες χρόνια στην Απω Ανατολή, γνωρίζουν πως να διατηρούν το σώμα και το πνεύμα τους σε αρμονία με το σύμπαν, ενώ αυτοσυγκεντρώνονται στον ήχο της βαθειάς αναπνοής, αυτής που προέρχεται από το κέντρο του σώματος και ζεσταίνει το λαιμό την ώρα του διαλογισμού. Στα αρχαία βουδιστικά κείμενα περιγράφονται αυτές οι τεχνικές που σήμερα αξιοποιούνται από τη βιομηχανία του new age και κατηγοριοποιούνται σε διάφορες υποτιθέμενες σχολές με στόχο την εμπορευματοποίηση. Αν απομονώσουμε τη βασική ιδέα, το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά απλό και όλα καταλήγουνε ξανά στον άνθρωπο που ανακαλύπτει τη σχέση του με το σύμπαν και φτάνει -αφού πρώτα ρυθμίσει την αναπνοή του με τη φυσική αρμονία- στην αρχή των πάντων που είναι Ενα, όπου δεν υπάρχει ποτέ σιωπή, αφού όλα βρίσκονται εν κινήσει.

Roger-Waters-Music-From-The-Bo-63796

Ο Brion Geesin και ο Roger Waters έγραψαν το σάουντρακ σε ένα ένα ντοκυμανταίρ για το ανθρώπινο σώμα, όπου ντύνουν μουσικά με ιδιοφυή τρόπο τις λειτουργίες του ανθρώπινου οργανισμού

Ο ΑΝΕΜΟΣ ΣΤΙΣ ΚΑΛΑΜΙΕΣ

Η συνεχής κίνηση της πνευματικής και υλικής ύπαρξης αποκαλύφθηκε ταυτόχρονα στον Ηράκλειτο και το Λάο Τσε. Ο δεύτερος στο «Τάο Τε Τσιγκ» διατύπωσε το δρόμο για το πως ο άνθρωπος μπορεί να διατηρεί την αρμονία με αυτή την κίνηση. Σε ότι μας αφορά, όταν ο μουσικός μπορεί να ακολουθήσει το δρόμο της σοφίας, μπορεί να ακούσει και τη μουσική αυτής της αέναης κίνησης και μπορεί να μάθει από την επανάληψή της.
“ανάμεσα στο άπειρο και στη γη το διάστημα είναι ένα τεράστιο κενό ανεξάντλητο. Αν το ανακινήσεις, πλούσια θα είναι τα δώρα του”

Ο γέρο σοφός κάθεται στην κορφή ενός λόφου κάτω από ένα μεγάλο δέντρο και βάζει σε ταυτόχρονη κίνηση την αναπνοή και την καρδιά του με τη φύση ακούγοντας τους ήχους της. Δεν έχει κανένα σκοπό, καμιάν επιθυμία.

“Φτάσε ως την έσχατη κενότητα και πρόσεξε πως όλα τα πράγματα εργάζονται. Τα έχω δει να επιστρέφουν, τα έχω δεί να ανθίζουν, τα έχω δει να ξαναγυρίζουν στις ρίζες τους. Τί είναι λοιπόν γαλήνη; Το αποτράβηγμα είναι στις ρίζες σου, είναι η επιστροφή στο Τάο”.

Ο άνεμος που φυσάει στις καλαμιές ή σφυρίζει ανάμεσα στα κυπαρίσια, τα φύλλα ενός πλατάνου που θροϊζουν, το νερό που κυλάει σ’ ένα ρυάκι, το κύμα της θάλασσας που παρασέρνει τις πέτρες ή την άμμο στην ακτή, τα τζιτζίκια, οι τροξαλίδες τη νύχτα, το κελάηδισμα των πουλιών, το μούγκρισμα των άγριων ζώων αλλά και τα τραγούδια των φαλαινών, είναι τα αέναα ηχητικά μοτίβα της φύσης. Αυτά τα μοτίβα αποκαλύπτονται ως μουσικά, σ’ εκείνον που χωρίς να βιάζεται, εγκαταλείπει τις σκέψεις του για να ενωθεί με το σύμπαν. Είναι μια γνώση που σήμερα ξεχνιέται όλο και πιο συχνά, όμως είναι απαραίτητο για κάθε μουσικό δημιουργό να την κατακτήσει στην πράξη.

Πιστεύω ότι η γνώση αυτή υπάρχει από την αρχή της ανθρωπότητας. Ετσι, αφού ο πρωτόγονος έμαθε να διαχωρίζει την κραυγή από τη μελωδική έκφραση της φωνής του, χρησιμοποίησε το σώμα του για να μιμηθεί το ρυθμό και μετά βρήκε τρόπο να μιμείται τους ήχους του περιβάλλοντός του με φυσικά υλικά.
“Τα μέσα για τη μουσική έκφραση του ανθρώπου ξεκινούν από τις δυνατότητες του ίδιου του κορμιού του, μόνου (φωνή, χειροκρότημα) σε συνεργασία με το περιβάλλον (πόδια-έδαφος, ανάσα αυλός, χέρια – τύμπανο). Η φωνή με τις άπειρές της δυνατότητες (τις ηχοχρωματικές της άρθρωσης και της έκφρασης) αποτέλεσε το βασικό μέσο -ίσως και το αξεπέραστο- που φέρει με τον πιστό τρόπο τη σφραγία της ίδιας του της ψυχής. Από την απλή λοιπόν χρήση της ανθρώπινης φωνής και των χειλιών που μιμούνταν τους ήχους της φύσης ή των ζωντανών της πλασμάτων, που ακολούθησε με συνοδεία ρυθμικών χτύπων των χεριών ή των ποδιών, πολύ σύντομα φτάσαμε στην παραγωγή ήχων από ακατέργαστες πρώτες ύλες (πέτρες σε συστοιχίες, όστρακα χελώνας,κοχύλια) ή επεξεργασμένα υλικά (κόκκαλα, μπαμπού ή σκεύη καθημερινής χρήσης). Ετσι δημιουργήθηκαν τα όργανα σε όλες τους τις μορφές (ιδιόφωνα, μεμβρανόφωνα, χορδόφωνα και αερόφωνα).”
Στέφανος Βασιλειάδης “Για τη Μουσική”

O πρώτος ήχος μετά τη σιωπή

pregnant-mom-55b2fae2b58ea-pregnant-e1490687972158Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Ο πρώτος ήχος που ακούμε μετά τη σιωπή, είναι ο χτύπος της καρδιάς της μητέρας μας. Ετσι η ύπαρξή μας ξεκινάει με τη γνώση του ρυθμού. Το έμβρυο ακούει από τον πέμπτο μήνα της ζωής του ενδομήτριους ήχους, όπως οι καρδιακοί παλμοί της μητέρας, εντερικούς και αγγειακούς ήχους, αλλά και εξωμήτριους δυνατούς ήχους, όπως δυνατή μουσική και το χτύπημα μιας πόρτας ενώ αργότερα μαθαίνει να διακρίνει τη φωνή της μητέρας και το τραγούδι της, που το συνοδεύει και μετά τη γέννησή του.

Ολοι αυτοί οι ήχοι επιδρούν καθοριστικά στην εξέλιξη της ψυχολογίας του εμβρύου και εγγράφονται στη μνήμη του. Η χρήση της μουσικής για μια θετική διαμόρφωση της ψυχολογίας του εμβρύου ήταν γνωστή (ή μάλλον πιστευτή) από το 1553 οπότε αναφέρεται πως η μητέρα του μελλοντικού βασιλιά της Γαλλίας Ερρίκου του 4ου είχε μια γυναίκα και της έπαιζε μουσική όσο ήταν έγκυος για «να είναι πάντα καλοδιάθετος ο βασιλιάς στη ζωή του» γεγονός που επιβεβαιώνουν οι ιστορικοί για το χαρακτήρα του Ερρίκου. Η πειραματική εφαρμογή αυτής της πίστης άρχισε ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.

Σήμερα χρησιμοποιείται η μουσική για τη μείωση του στρες στα έμβρυα. Μελέτες έχουν δείξει ότι το νεογέννητο αναζητά τους ήχους που άκουγε όταν ήταν στη μήτρα κι η ίδια η μητέρα αναγνωρίζει απο ένστικτο την αναγκη του βρέφους, γι αυτό στους περισσότερους πολιτισμούς οι μητέρες ακουμπάνε τα βρέφη από την πλευρά της καρδιάς τους για να τα ησυχάσουν. Στην ίδια γνώση στηρίζεται και η παράδοση των ταχταρισμάτων και των νανουρισμάτων που υπάρχει σε όλους τους λαούς και δεν είναι άσχετο, το ότι όλα τα νανουρίσματα έχουν ως κοινό γνώρισμα την αργή ταχύτητα που προσομοιάζει τους καρδιακούς παλμούς ενός ενήλικα σε ηρεμία (60-82 χτύπους το λεπτό).

Η επαναφορά λοιπόν αυτής της ακουστικής μνήμης, στα νήπια, είναι ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος να ξεκινήσει η μουσική τους προπαιδεία. Ολα  τα παιδιά έχουν τη μουσική γνώση μέσα τους. Γιατί ο ρυθμός κι η μελωδία, δεν μαθαίνονται στον άνθρωπο αλλά είναι έμφυτα και το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τα ενεργοποιήσουμε παίζοντας.

Οι μεγάλοι παιδαγωγοί όρισαν τρόπους με τους οποίους μπορεί να γίνει αυτή η επαναφορά, όπως το παιχνίδι της σιωπής και οι ασκήσεις ρυθμού και μέτρου της Μοντεσσόρι, η ρυθμική μέθοδος του Dalcroze, οι εφαρμογές της πρώιμης μουσικής αγωγής του Willems με ταχταρίσματα, νανουρίσματα και παιχνιδοτράγουδα, η δημιουργική μουσική της Satis Coleman που ξεκινάει ήδη τις προνηπιακές ηλικίες με την κατασκευή και το παίξιμο μουσικών οργάνων και η στοιχειοδομική μουσική του Orff, που συνδέει τη μουσική με την κίνηση και το χορό.

Σε επόμενο άρθρο θα σταθώ στη μέθοδο της Coleman, που χωρίς πολύ προσπάθεια συμπυκνώνει την επαναφορά της εμβρυακής μνήμης στον ήχο και το ρυθμό, με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, με το χορό και το τραγούδι, τη μουσική σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό. Πολύ πριν βαρύνουμε τα παιδιά με τη μουσική σημειολογία,  ωφείλουμε να καλλιεργήσουμε μέσα τους όλα τα ωφέλη, πολιτισμικά και ψυχικά, που προσφέρει η αγάπη στη μουσική.

Και καθώς ο ανθρώπινος νους αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο, επιθυμεί να επικοινωνήσει με το λόγο και να εκφραστεί με τη μουσικότητα της φωνής του. Ετσι με το ρυθμό πορεύεται ο άνθρωπος και με το τραγούδι, ως το τέλος της ζωής του κι αν είναι τυχερός μαθαίνει απ τους γονείς του να ακούει τη μουσική του σώματός του κρατώντας το σε αρμονία με τη φύση όσο αυτή το συνοδεύει μέσα στο χρόνο με τις μεταβολές της.

Γιώργος Γυπάκης

Womb Sounds and Heartbeats